EDMIRA KARAJANI: Kam parë frikën nga afër, por edhe forcën e gruas

…në një rrëfim për Tetorin Rozë…Pas çdo analize, është një histori; Për forcën e grave përballë sfidave të shëndetit.

Ka profesione që të mësojnë një zanat dhe ka të tjera që, me kalimin e viteve, të mësojnë të shohësh njeriun përtej profesionit. Për Edmira Karajani, puna me analizat e gjakut në onkologji ka qenë pikërisht kjo: një rrugëtim profesional i shoqëruar nga histori njerëzore, frikë, dhimbje, shpresë dhe mbi të gjitha, forcë. Përmes përvojës së saj shumëvjeçare, Edmira ka parë nga afër gra që janë përballur me momente të vështira, por që kanë gjetur brenda vetes kurajën për të vazhduar. Dhe pikërisht këto histori e kanë bërë të kuptojë se kujdesi për shëndetin nuk duhet të nisë vetëm kur trupi jep alarmin, por shumë më herët: me vëmendje, kontrolle në kohë dhe dashuri për veten. Në këtë intervistë për Tetorin Rozë, Edmira Karajani flet jo vetëm për rëndësinë e informacionit dhe kontrolleve, por edhe për frikën, empatinë, forcën e gruas dhe përgjegjësinë njerëzore që vjen përtej profesionit. Një bisedë që na kujton se pas çdo analize është një njeri, pas çdo diagnoze është një histori dhe se kujdesi për veten nuk duhet të jetë një premtim për nesër, por një zgjedhje që bëjmë sot.

-Edmira, pas kaq vitesh në këtë profesion, cilën pyetje do të doje që gratë të ta bënin më shpesh, por ende nuk ta bëjnë?

-Do të doja që gratë të më pyesnin më shpesh: “Çfarë mund të bëj sot për shëndetin tim, para se trupi im të më detyrojë të ndalem?” Shpesh kujtohemi për veten vetëm kur diçka nuk shkon. Unë besoj shumë te parandalimi, te kontrollet në kohë dhe sidomos te dëgjimi i trupit tonë. Si gra kujdesemi për të gjithë, por ndonjëherë harrojmë veten. Do të doja që çdo grua të kuptonte se të kujdesesh për veten nuk është luks, është domosdoshmëri.

-Ka njerëz që hyjnë në jetën tonë vetëm përmes profesionit, por përfundojnë duke na lënë një gjurmë njerëzore. Çfarë gjurme kanë lënë te ti gratë që ke takuar gjatë punës?

-Gratë që kam takuar gjatë punës më kanë mësuar sa shumë forcë mund të fshihet pas një buzëqeshjeje. Kam takuar gra me histori, frikë, dhimbje dhe beteja që nuk duken nga jashtë, por që përsëri gjejnë forcën të vazhdojnë. Secila prej tyre më ka lënë diçka: më shumë empati, më shumë durim dhe një kujtesë të vazhdueshme që pas çdo pacienti është një njeri që ka nevojë jo vetëm për kujdes profesional, por edhe për t’u dëgjuar dhe kuptuar. Ndoshta kjo është gjurma më e bukur që më kanë lënë, të mos harroj kurrë anën njerëzore të profesionit tim.

-A ka një moment kur e ke kuptuar se puna jote nuk është thjesht një profesion, por një përgjegjësi emocionale ndaj njerëzve që ke përballë?

-Po, dhe nuk ka qenë vetëm një moment. E kam kuptuar sa herë kam pasur përballë një pacient të frikësuar dhe kam parë se ndonjëherë një fjalë e mirë, pak durim apo thjesht mënyra si i afrohesh mund të ndryshojë të gjithë përvojën e tij. Aty kuptova se puna ime nuk përfundon te procedura që duhet të kryej. Kam përballë një njeri që në atë moment po më beson frikën, dhimbjen dhe shëndetin e tij. Për mua, ky besim është një përgjegjësi jo vetëm profesionale, por edhe njerëzore.

-Tetori Rozë është një muaj sensibilizimi, por për ty, cili është mesazhi që duhet të mbetet edhe pasi rozë nuk është më në kalendar?

-Mesazhi që duhet të mbetet është shumë i thjeshtë: kujdesi për shëndetin nuk duhet të ketë muaj apo ngjyrë. Tetori na kujton rëndësinë e ndërgjegjësimit për kancerin e gjirit, por kontrollet, vëmendja ndaj ndryshimeve të trupit dhe kujdesi për veten duhet të vazhdojnë gjatë gjithë vitit.Mos prisni tetorin për t’u kujtuar për veten. Dëgjojeni trupin tuaj, mos neglizhoni ndryshimet dhe kërkoni këshillë mjekësore kur diçka ju shqetëson. Kujdesi për veten duhet të jetë një zakon, jo vetëm një fushatë.

-Ne gratë shpesh jemi shumë të kujdesshme për të gjithë të tjerët dhe shumë të pakujdesshme me veten. Pse mendon se ndodh kjo?

-Mendoj se ne gratë jemi mësuar të mbajmë shumë role njëkohësisht: jemi nëna, vajza, partnere, profesioniste dhe shpesh vendosim nevojat e të tjerëve përpara tonave. Kujdesemi që të gjithë rreth nesh të jenë mirë dhe harrojmë të pyesim veten: “Po unë, a jam mirë?” Por kam kuptuar se të kujdesesh për veten nuk është egoizëm. Përkundrazi, kur një grua është mirë fizikisht dhe emocionalisht, ka edhe më shumë forcë për njerëzit që do. Ne nuk duhet ta vendosim veten gjithmonë të fundit në listën tonë.

-Çfarë të duket më e rrezikshme: mungesa e informacionit apo frika që i bën njerëzit të mos kërkojnë informacion?

-Për mua, më e rrezikshme është frika. Mungesa e informacionit mund të plotësohet, por kur frika të pengon të pyesësh, të bësh një kontroll apo të kërkosh ndihmë, atëherë mund të humbasësh kohë shumë të çmuar. Në shëndet, të dish është gjithmonë më mirë sesa të jetosh me frikën e asaj që mund të jetë. Informacioni të jep mundësinë të veprosh, ndërsa frika shpesh të mban në vend.

-A mendon se mënyra si i flasim një gruaje për shëndetin e saj mund të ndikojë edhe në mënyrën se si ajo përballet me një diagnozë?

-Absolutisht po. Mënyra se si i flasim një gruaje për shëndetin e saj mund të ndikojë shumë në mënyrën se si ajo e përjeton dhe e përballon një diagnozë. Fjalët mund të krijojnë frikë, por mund të japin edhe qetësi, besim dhe forcë. Për mua, nuk mjafton vetëm t’i japësh dikujt informacionin e saktë. Duhet ta japësh me empati, respekt dhe në një mënyrë që personi përballë të ndihet i dëgjuar dhe jo vetëm si një diagnozë. Ndonjëherë mënyra si ia thua diçka një pacienti mbetet me të po aq sa vetë ajo që i ke thënë.

-Në gjithë këto vite pune, a të ka ndryshuar këndvështrimi për atë që do të thotë të jesh “e fortë”?

-Puna më ka ndryshuar shumë mënyrën se si e shoh forcën. Kam kuptuar se të jesh e fortë nuk do të thotë të mos të dhembë ajo që sheh apo të mos prekeh nga historitë e njerëzve që ke përballë. Në këto vite kam parë dhimbje, frikë, por edhe një forcë të jashtëzakonshme tek njerëzit që luftojnë çdo ditë. Ka pasur raste që i kam marrë me vete emocionalisht edhe pasi kam mbaruar punën. Sot, për mua, forca është të vazhdosh të jesh e ndjeshme edhe pasi ke parë shumë dhimbje. Të mos lejosh që profesioni të të bëjë indiferente. Të ruash empatinë dhe humanizmin, sepse në momentin që ndalon së ndjeri për njeriun që ke përballë, ke humbur një nga pjesët më të rëndësishme të këtij profesioni.

-Nëse do të mund të hiqje një frikë nga mendja e grave shqiptare lidhur me kontrollet dhe sëmundjet e gjirit, cila do të ishte dhe pse?

-Do të doja të hiqja frikën nga mendimi: “Më mirë të mos kontrollohem, sepse kam frikë se mos më gjejnë diçka.”

Frika nuk e ndryshon atë që po ndodh në trupin tonë, vetëm mund të na vonojë ta zbulojmë. Një kontroll nuk duhet parë si diçka që kërkon një sëmundje, por si një mënyrë për t’u kujdesur për veten.

Në shumë raste, zbulimi i hershëm i kancerit të gjirit krijon më shumë mundësi trajtimi dhe rezultate më të mira. Prandaj do të doja që gratë ta zëvendësonin frikën me kujdesin: mos kini frikë të dini, kini kurajën të kontrolloheni.

-Pas kaq vitesh duke punuar me analizat e gjakut në onkologji dhe duke parë nga afër kaq shumë histori grash, çfarë të ka mësuar kjo eksperiencë për të qenurit grua?

-Më ka mësuar sa e çmuar, por njëkohësisht sa e fortë është të jesh grua. Kam parë gra të përballen me frikën, dhimbjen dhe pasigurinë, por përsëri të gjejnë forcën për të buzëqeshur, për të luftuar dhe për të menduar për njerëzit që duan.

Pas kaq shumë historish, e shoh ndryshe të qenurit grua. Forca jonë nuk qëndron vetëm tek ajo që arrijmë të përballojmë, por edhe tek mënyra se si, mes vështirësive, vazhdojmë të duam, të kujdesemi dhe të shpresojmë.

Ky profesion më ka mësuar ta vlerësoj edhe më shumë jetën, shëndetin dhe gruan që jam sot.

-Dhe në fund, nëse do të kishe vetëm një minutë për t’i folur çdo gruaje që po e lexon këtë intervistë, çfarë do t’i thoje që të mos e shtynte më për nesër?

-Do t’i thoja: mos e shty veten për nesër. Ne gratë gjejmë gjithmonë kohë për familjen, punën dhe njerëzit që duam, por shpesh veten e lëmë të fundit. Nëse ke vënë re një ndryshim në trupin tënd, nëse ke një shqetësim apo thjesht ka ardhur koha për kontrollin tënd, bëje. Mos lejo që frika, angazhimet apo mendimi “do ta bëj nesër” të të ndalojnë. Në punën time kam mësuar diçka që nuk dua ta harroj kurrë: koha ka rëndësi. Të kujdesesh për veten sot mund të ndryshojë të nesërmen tënde.

Mos prit të sëmuresh për të kuptuar sa e çmuar është shëndeti. Duaje veten aq sa të kujdesesh për të.