{"id":9969,"date":"2015-07-14T13:00:38","date_gmt":"2015-07-14T11:00:38","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=9969"},"modified":"2015-07-14T12:08:48","modified_gmt":"2015-07-14T10:08:48","slug":"edhe-planetet-e-tjere-mund-te-kene-oqeane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/07\/edhe-planetet-e-tjere-mund-te-kene-oqeane\/","title":{"rendered":"Edhe planet\u00ebt e tjer\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb oqeane"},"content":{"rendered":"<p>Oqeanet e ngjashme me ato n\u00eb Tok\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb gj\u00eb e zakonshme n\u00eb planet\u00ebt e sistemeve t\u00eb tjera diellore, duke shtuar k\u00ebshtu shanset p\u00ebr jet\u00ebn jasht\u00ebtok\u00ebsore. Shkenc\u00ebtar\u00ebt mendojn\u00eb se oqeanet e Tok\u00ebs jan\u00eb mbushur me uj\u00eb shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb nga kometat dhe asteroidet. Tani, vrojtime t\u00eb reja n\u00eb nj\u00eb yll t\u00eb larg\u00ebt, n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij, kan\u00eb treguar se \u201ctransportues\u201d t\u00eb till\u00eb t\u00eb ujit jan\u00eb gj\u00eb e zakonshme n\u00eb galaktik\u00ebn ton\u00eb, Rrug\u00ebn e Qum\u00ebshtit.<\/p>\n<p>Doktor Roberto Radi, astronom i Universitetit t\u00eb Uaruikut, Britani e Madhe, \u00ebsht\u00eb shprehur se \u201cn\u00eb k\u00ebrkimet tona kemi zbuluar se, asteroidet q\u00eb mbartin uj\u00eb nuk jan\u00eb unike, por hasen shpesh n\u00eb galaktik\u00ebn ton\u00eb. P\u00ebr pasoj\u00eb, shum\u00eb planet\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb uj\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm me at\u00eb q\u00eb gjendet n\u00eb Tok\u00eb. Besohet se Toka n\u00eb fillim ishte e that\u00eb, por nga k\u00ebrkimet tona mb\u00ebshtesim teorin\u00eb se oqeanet q\u00eb kemi sot jan\u00eb krijuar si pasoj\u00eb e p\u00ebrplasjes n\u00eb Tok\u00eb t\u00eb kometave apo asteroideve\u201d.<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt p\u00ebrdor\u00ebn teleskopin Uilliam Hershel n\u00eb ishujt Kanarie p\u00ebr t\u00eb zbuluar nj\u00eb sasi t\u00eb madhe hidrogjeni dhe oksigjeni (p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs t\u00eb ujit), n\u00eb atmosfer\u00ebn e nj\u00eb \u201cxhuxhi t\u00eb bardh\u00eb\u201d, q\u00eb \u00ebsht\u00eb mbetja e ngurt\u00ebsuar e nj\u00eb ylli t\u00eb ngjash\u00ebm me Diellin ton\u00eb. Kjo ishte nj\u00eb prov\u00eb se ky uj\u00eb \u00ebsht\u00eb \u00e7uar n\u00eb yll nga nj\u00eb trup tjet\u00ebr qiellor i madh. Ky trup qiellor mund t\u00eb jet\u00eb i ngjash\u00ebm me Ceresin, asteroidin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb sistemit ton\u00eb diellor, me nj\u00eb diamet\u00ebr prej 900 kilometrash. \u201cSasia e ujit q\u00eb u gjend \u00ebsht\u00eb e barabart\u00eb me 30-35% t\u00eb atij q\u00eb gjendet n\u00eb oqeanet e Tok\u00ebs\u201d, tha doktor Radi. P\u00ebrplasja e asteroideve apo kometave q\u00eb mbartin uj\u00eb n\u00eb planete apo xhuxh\u00eb t\u00eb bardh\u00eb l\u00ebshon nj\u00eb p\u00ebrzierje hidrogjeni dhe oksigjeni n\u00eb atmosfer\u00ebn e tyre. Sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb dyja elementeve jan\u00eb gjetur n\u00eb atmosfer\u00ebn e xhuxhit t\u00eb bardh\u00eb, me emrin SDSS J1242+5226. Bashkautori i k\u00ebtij zbulimi, profesori Boris Gensike, tha: \u201cOksigjeni, q\u00eb \u00ebsht\u00eb relativisht nj\u00eb element i r\u00ebnd\u00eb, zhytet thell\u00eb me kalimin e koh\u00ebs dhe m\u00eb pas nuk \u00ebsht\u00eb i duksh\u00ebm. N\u00eb kontrast me t\u00eb, hidrogjeni q\u00eb \u00ebsht\u00eb element m\u00eb i leht\u00eb, do t\u00eb pluskoj\u00eb gjithmon\u00eb af\u00ebr sip\u00ebrfaqes s\u00eb xhuxhit ku mund t\u00eb zbulohet me leht\u00ebsi. Ka shum\u00eb xhuxh\u00eb t\u00eb bardh\u00eb q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb sasi t\u00eb madhe hidrogjeni n\u00eb atmosfer\u00ebn e tyre dhe ky studim i ri sugjeron se asteroid\u00eb ose kometa t\u00eb pasur me uj\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb zakonsh\u00ebm rreth yjeve t\u00eb tjera, sesa rrotull Diellit\u201d. Uji shihet si nj\u00eb nga kushtet thelb\u00ebsore p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e jet\u00ebs ashtu si\u00e7 e njohim n\u00eb Tok\u00eb. Shum\u00eb planet\u00eb jan\u00eb identifikuar si \u201ct\u00eb banuesh\u00ebm\u201d, me temperatura t\u00eb buta, sa t\u00eb ken\u00eb uj\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb l\u00ebngshme, por ende nuk dihet se sa prej tyre kan\u00eb uj\u00eb. Zbulimet jan\u00eb publikuar n\u00eb gazet\u00ebn \u201cMonthly Notices\u201d, t\u00eb Shoq\u00ebris\u00eb Astronomike Mbret\u00ebrore.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oqeanet e ngjashme me ato n\u00eb Tok\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb gj\u00eb e zakonshme n\u00eb planet\u00ebt e sistemeve t\u00eb tjera diellore, duke shtuar k\u00ebshtu shanset p\u00ebr jet\u00ebn jasht\u00ebtok\u00ebsore. Shkenc\u00ebtar\u00ebt mendojn\u00eb se oqeanet e Tok\u00ebs jan\u00eb mbushur me uj\u00eb shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb nga kometat dhe asteroidet. Tani, vrojtime t\u00eb reja n\u00eb nj\u00eb yll t\u00eb larg\u00ebt, n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-9969","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9969","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9969"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9969\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}