{"id":9472,"date":"2015-06-01T13:00:28","date_gmt":"2015-06-01T11:00:28","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=9472"},"modified":"2015-06-01T11:56:12","modified_gmt":"2015-06-01T09:56:12","slug":"akullnaja-qe-rrjedh-gjak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/06\/akullnaja-qe-rrjedh-gjak\/","title":{"rendered":"Akullnaja q\u00eb \u201crrjedh gjak\u201d"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb Antarktid\u00eb ka ndodhur nj\u00eb fenomen i cili, q\u00eb prej nj\u00eb shekulli, ka b\u00ebr\u00eb kureshtar\u00eb studiuesit, por ka qen\u00eb nj\u00eb studim i ri ai q\u00eb ka zbuluar shkaqet e k\u00ebtij misteri t\u00ebrheq\u00ebs.<\/p>\n<p>Studimi n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb publikuar m\u00eb 28 prill n\u00eb revist\u00ebn \u201cNature\u201d. Fenomeni i p\u00ebrket akullnaj\u00ebs Tejlor, n\u00eb Antarktid\u00eb, nj\u00eb nga zonat e planetit ku kushtet klimatike jan\u00eb nga m\u00eb ekstremet. Me sa duket, posht\u00eb k\u00ebtyre akullnajave ka uj\u00eb shum\u00eb t\u00eb kripur dhe t\u00eb ftoht\u00eb. Uji q\u00eb lidh nj\u00eb rrjet shum\u00eb t\u00eb madh liqenesh t\u00eb n\u00ebndhesh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb ka gjasa t\u00eb ket\u00eb jet\u00eb, n\u00eb form\u00eb mikrobesh, me gjith\u00eb temperaturat polare. Mjafton t\u00eb vrojtosh imazhet e akullnaj\u00ebs McMurdo p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb re pranin\u00eb e nj\u00eb l\u00ebngu me ngjyr\u00eb t\u00eb kuqe t\u00eb ndezur, t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb me at\u00eb t\u00eb gjakut, q\u00eb del mbi nj\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb bardh\u00eb dhe, n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb, t\u00eb shkret\u00eb. P\u00ebr disa koh\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00ebt mendonin se ngjyra vinte nga algat e kuqe, por tani ata mendojn\u00eb se shkaku i v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb prania e bakterieve.<\/p>\n<p>Uj\u00ebrat e kripura t\u00eb n\u00ebndheshme krijojn\u00eb nj\u00eb habitat t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb aft\u00eb t\u00eb mbaj\u00eb bakteriet q\u00eb e ngjyrosin ujin me t\u00eb kuq. Ka mund\u00ebsi q\u00eb, prania e l\u00ebngut q\u00eb ngjan me gjak, t\u00eb mos i p\u00ebrkas\u00eb vet\u00ebm k\u00ebsaj akullnaje, por edhe t\u00eb tjerave rreth e rrotull. Bakteret p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fenomen, sipas ekspert\u00ebve, mund edhe t\u00eb nd\u00ebrveprojn\u00eb me oqeanin. Tani, ekspert\u00ebt jan\u00eb kureshtar\u00eb t\u00eb zbulojn\u00eb n\u00ebse ka lidhje mes liqeneve me uj\u00eb t\u00eb kripur n\u00eb Antarktid\u00eb dhe oqeanit. Uj\u00ebrat e n\u00ebndheshme t\u00eb Antarktid\u00ebs kan\u00eb forma t\u00eb jet\u00ebs bakterale, t\u00eb cilat, sipas disa shkenc\u00ebtarave, mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb pranishme edhe n\u00eb Mars apo planet\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, kur kushtet klimatike jan\u00eb t\u00eb ndryshme nga ato mbi Tok\u00eb.<\/p>\n<p>Uj\u00ebrat e Antarktid\u00ebs pra p\u00ebrmbajn\u00eb jet\u00eb mikrobike. Mbase shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk do ta kuptonin kurr\u00eb, n\u00ebse nuk do t\u00eb josheshin nga fenomeni i akullnaj\u00ebs q\u00eb \u201crrjedh gjak\u201d . Pika ku rrjedh \u201cgjaku\u201d \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar si nj\u00eb port\u00eb hyr\u00ebse drejt nj\u00eb bote t\u00eb n\u00ebndheshme p\u00ebr t\u2019u eksploruar. Bakteret q\u00eb u rezistojn\u00eb temperaturave kaq ekstreme jan\u00eb t\u00eb afta t\u00eb marrin hekurin e pranish\u00ebm n\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb e fshehur nga akullnaja. Hekuri m\u00eb pas l\u00ebshohet n\u00eb ujin e kripur. Pik\u00ebrisht nga bashkimi i tyre, duke hyr\u00eb n\u00eb kontakt me oksigjenin, kur arrin n\u00eb sip\u00ebrfaqe, krijohet l\u00ebngu me ngjyr\u00eb ndryshku, i ngjash\u00ebm me gjakun, q\u00eb i kishte b\u00ebr\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt t\u00eb mendonin p\u00ebr nj\u00eb fenomen t\u00eb mbinatyrsh\u00ebm. Shkenc\u00ebtar\u00ebt, jo vet\u00ebm kan\u00eb zbuluar misterin e akullnaj\u00ebs q\u00eb rrjedh gjak, por kan\u00eb gjetur nj\u00eb pik\u00eb p\u00ebr t\u00eb thelluar njohurit\u00eb mbi pranin\u00eb e jet\u00ebs n\u00eb planet\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, pik\u00ebrisht n\u00eb Mars, ku ka mjedise t\u00eb ngjashme me Dry Valleys t\u00eb Antarktid\u00ebs. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, edhe disa satelite t\u00eb Jupiterit mund t\u00eb ken\u00eb uj\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb l\u00ebngshme (e mbase jet\u00eb) n\u00ebn sip\u00ebrfaqen e tyre.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb Antarktid\u00eb ka ndodhur nj\u00eb fenomen i cili, q\u00eb prej nj\u00eb shekulli, ka b\u00ebr\u00eb kureshtar\u00eb studiuesit, por ka qen\u00eb nj\u00eb studim i ri ai q\u00eb ka zbuluar shkaqet e k\u00ebtij misteri t\u00ebrheq\u00ebs. Studimi n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb publikuar m\u00eb 28 prill n\u00eb revist\u00ebn \u201cNature\u201d. Fenomeni i p\u00ebrket akullnaj\u00ebs Tejlor, n\u00eb Antarktid\u00eb, nj\u00eb nga zonat e planetit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-9472","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9472"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9472\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}