{"id":9199,"date":"2015-05-11T13:30:05","date_gmt":"2015-05-11T11:30:05","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=9199"},"modified":"2015-05-11T12:43:50","modified_gmt":"2015-05-11T10:43:50","slug":"si-ndikon-hena-e-plote-te-njeriu-bimet-dhe-kafshet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/05\/si-ndikon-hena-e-plote-te-njeriu-bimet-dhe-kafshet\/","title":{"rendered":"Si ndikon h\u00ebna e plot\u00eb te njeriu, bim\u00ebt dhe kafsh\u00ebt"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Nuk mund t\u00eb mohojm\u00eb efektet e h\u00ebn\u00ebs n\u00eb tok\u00eb, duke filluar q\u00eb nga baticat e deri tradita p\u00ebr t\u00eb respektuar kalendarin h\u00ebnor n\u00eb bujq\u00ebsi. Shkenca ka provuar efektet e h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb te kafsh\u00ebt, por ka ende dyshime p\u00ebrsa u p\u00ebrket njer\u00ebzve. Sipas tradit\u00ebs popullore, fazat e h\u00ebn\u00ebs ndikojn\u00eb n\u00eb ciklin menstrual dhe n\u00eb ve\u00e7anti, h\u00ebna e plot\u00eb \u00ebsht\u00eb e lidhur me lindjen e f\u00ebmij\u00ebve. Ja, disa t\u00eb v\u00ebrteta dhe mite mbi efektet e h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb te njer\u00ebzit, bim\u00ebt dhe kafsh\u00ebt.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Efektet te njer\u00ebzit<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong> V\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb fjetur gjum\u00eb<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Efektet e h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb te njeriu jan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb mit? Mbase ka di\u00e7ka t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes. Thuhet se h\u00ebna e plot\u00eb ndikon n\u00eb sistemin ton\u00eb cirkadian (ritmi gjum\u00eb-zgjuar) dhe k\u00ebt\u00eb ka konfirmuar nj\u00eb studim i publikuar n\u00eb revist\u00ebn Current Biology, sipas t\u00eb cilit, besimet popullore kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb. Gjith\u00e7ka e ka burimin n\u00eb evolucionin e njeriut, e cili \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb duke ndjekur ciklet e h\u00ebn\u00ebs. Si p\u00ebrfundim, h\u00ebna e plot\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebrsa i p\u00ebrket gjumit, \u00ebsht\u00eb e aft\u00eb t\u00eb veproj\u00eb n\u00eb or\u00ebn ton\u00eb biologjike.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> H\u00ebna e plot\u00eb dhe lindja<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Nganj\u00ebher\u00eb kemi d\u00ebgjuar se, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar se kur do t\u00eb lind\u00eb f\u00ebmija, nuk duhet t\u00eb kemi parasysh dat\u00ebn e p\u00ebrcaktuar nga doktor\u00ebt, por at\u00eb t\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb q\u00eb bie m\u00eb af\u00ebr asaj date. \u00cbsht\u00eb e leht\u00eb t\u2019i bashk\u00ebngjis\u00ebsh fazat h\u00ebnore me ciklin menstrual dhe mbase, edhe n\u00eb traditat lidhura me lindjen, ekziston di\u00e7ka e v\u00ebrtet\u00eb, megjith\u00ebse statistikat nuk e kan\u00eb konfirmuar ende.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> \u00c7menduria<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Nj\u00eb njeri i \u00e7mendur quhet ndryshe edhe lunatik. \u00c7menduria \u00ebsht\u00eb lidhur gjithmon\u00eb me h\u00ebn\u00ebn e plot\u00eb. Shkenca ka k\u00ebrkuar t\u00eb dh\u00ebna statistikore p\u00ebrsa i p\u00ebrket shtimit t\u00eb incidenteve, vet\u00ebvrasjeve dhe vrasjeve gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, por nuk ka gjetur konfirmim, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb vitet e fundit. At\u00ebher\u00eb, lidhja mes \u00e7menduris\u00eb dhe h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb \u00ebsht\u00eb legjend\u00eb? Ka nga ata q\u00eb mendojn\u00eb se sjelljet e \u00e7uditshme t\u00eb disa personave gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb shkaktohen nga mungesa e gjumit q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb lart.<\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li><strong> Njeriu-ujk<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00eb kinema dhe literatur\u00eb \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzuar shum\u00eb kjo tem\u00eb. Tradita flet p\u00ebr njeriun ujk. Edhe n\u00eb mjek\u00ebsi, n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrshkruar ky fenomen, si nj\u00eb lloj \u201ctransformimi\u201d gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, n\u00eb forma histerike dhe sjellje t\u00eb pazakonta q\u00eb t\u00eb kujtojn\u00eb bot\u00ebn e kafsh\u00ebve. N\u00eb fakt, specialist\u00ebt thon\u00eb se n\u00eb literatur\u00ebn psikiatrike, nuk ekziston asgj\u00eb gjurm\u00eb e delirit t\u00eb transformimit.<\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li><strong> Epilepsia<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, mendohej se krizat e epilepsis\u00eb shp\u00ebrthenin pik\u00ebrisht nga h\u00ebna e plot\u00eb. Shkenca e ka studiuar fenomenin dhe ka v\u00ebn\u00eb re efektin e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb drit\u00ebs dhe jo t\u00eb h\u00ebn\u00ebs, n\u00eb krizat e epilepsis\u00eb. Sipas disave, h\u00ebna e plot\u00eb nuk ka asnj\u00eb efekt te krizat epileptike. Sipas t\u00eb tjer\u00ebve, ka n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Efektet te bim\u00ebt<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong> Lag\u00ebshtia e terrenit<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sipas bujq\u00ebsis\u00eb biodinamike, pas h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, fillon t\u00eb krijohet nj\u00eb situat\u00eb lag\u00ebshtie m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb tok\u00eb. Mund t\u00eb kontrollojm\u00eb lulet tona, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb n\u00ebse h\u00ebna e plot\u00eb ka pasur v\u00ebrtet k\u00ebt\u00eb efekt. Menj\u00ebher\u00eb pas h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, energjia e bim\u00ebve fillon t\u00eb zbres\u00eb drejt rr\u00ebnj\u00ebve.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> Tuberet dhe bulbat<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Kur h\u00ebna \u00ebsht\u00eb e plot\u00eb dhe m\u00eb pas, \u00ebsht\u00eb momenti p\u00ebr t\u00eb mbjell\u00eb bim\u00ebt dhe tuberet q\u00eb rriten n\u00ebn tok\u00eb: Patatet, karotat, qep\u00ebt, hudhrat, panxhar\u00ebt dhe rrepat. Kjo vlen edhe p\u00ebr bim\u00ebt q\u00eb jan\u00eb me bulba. Sipas bujq\u00ebsis\u00eb biodinamike, h\u00ebna e plot\u00eb favorizon zhvillimin e bulbave dhe tubereve.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> Bim\u00ebt mjek\u00ebsore<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sipas tradit\u00ebs s\u00eb fshatar\u00ebve dhe mjek\u00ebsis\u00eb natyrale, bim\u00ebt mjek\u00ebsore, gjat\u00eb faz\u00ebs s\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, arrijn\u00eb nivelin maksimal t\u00eb substancave aktive dhe bim\u00ebt kan\u00eb tendenc\u00eb t\u00eb rriten p\u00ebr lart. Pra, \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb mblidhen k\u00ebto bim\u00eb mjek\u00ebsore dhe kurative gjat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb. Kjo vlen edhe p\u00ebr bim\u00ebt aromatike, lulet e t\u00eb cilave jan\u00eb n\u00eb maksimum t\u00eb energjis\u00eb s\u00eb tyre.<\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li><strong> Mbjelljet<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Prisni h\u00ebn\u00ebn e plot\u00eb dhe sidomos kur ajo fillon t\u00eb \u201cvjet\u00ebrohet\u201d, p\u00ebr t\u2019iu dedikuar mbjelljeve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, limfa e bim\u00ebve ka tendenc\u00eb t\u00eb drejtohet p\u00ebr posht\u00eb, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb favorizoj\u00eb mbirjen. Menj\u00ebher\u00eb pas h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb mund t\u00eb mbillni borzilok, lak\u00ebr, \u00e7ikore, sallat\u00eb, finok\u00eb, selino dhe bim\u00ebt q\u00eb mbillen me far\u00eb.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Efektet te kafsh\u00ebt<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong> Koralet<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Me sa duket, gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb t\u00eb dhjetorit, koralet e brigjeve australiane i p\u00ebrqendrojn\u00eb gjith\u00eb energjit\u00eb e tyre riprodhuese dhe depozitojn\u00eb maksimumin e vez\u00ebve n\u00eb tok\u00eb. K\u00ebt\u00eb fenomen e nxisin temperatura, sasia e krip\u00ebs n\u00eb uj\u00eb, sasia e ushqimit dhe efektet e h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> Macet dhe qent\u00eb<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Duket se pik\u00ebrisht gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, macet dhe qent\u00eb rrezikohen m\u00eb shum\u00eb nga aksidentet. Nj\u00eb studim i b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjetur k\u00ebt\u00eb lidhje, ka evidentuar nj\u00eb shtim t\u00eb vizitave n\u00eb ndihm\u00ebn e shpejt\u00eb gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb n\u00eb mas\u00ebn 23% p\u00ebr macet dhe 28% m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr qent\u00eb. Megjithat\u00eb, studiuesit ende nuk e kan\u00eb p\u00ebrcaktuar pse ndodh ky fenomen.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> Insektet<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Milingona luan, gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, g\u00ebrmon vrima m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe t\u00eb thella n\u00eb terren. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr kurthe n\u00eb form\u00eb hinke q\u00eb p\u00ebrgatiten n\u00eb pritje q\u00eb preja t\u00eb bjer\u00eb aksidentalisht. Cikli lunar pra ka nj\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm te k\u00ebto insekte.<\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li><strong> Luan\u00ebt<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Luan\u00ebt shkojn\u00eb p\u00ebr gjueti sidomos nat\u00ebn, por nganj\u00ebher\u00eb gjuajn\u00eb m\u00eb mir\u00eb dit\u00ebn, sidomos pas h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb. Nj\u00eb studim ka treguar se luan\u00ebt, n\u00eb net\u00ebt me h\u00ebn\u00eb t\u00eb plot\u00eb, konsumojn\u00eb m\u00eb pak ushqim, mbase sepse n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, pret\u00eb e tyre jan\u00eb m\u00eb pak aktive. Kur nata ka m\u00eb shum\u00eb drit\u00eb se zakonisht, por me pak pre, ata e l\u00ebn\u00eb gjuetin\u00eb p\u00ebr dit\u00ebn.<\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li><strong> Akrepat<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Rrezet UV t\u00eb h\u00ebn\u00ebs ndikojn\u00eb te proteina e pranishme n\u00eb trupin e akrepave, duke i b\u00ebr\u00eb ata t\u00eb ndri\u00e7ojn\u00eb me ngjyr\u00eb blu n\u00eb err\u00ebsir\u00eb. Ata kan\u00eb tendenc\u00eb t\u00eb jen\u00eb m\u00eb aktiv\u00eb gjat\u00eb h\u00ebn\u00ebs s\u00eb re, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb \u00e7lodhen dhe k\u00ebrkojn\u00eb streh\u00eb gjat\u00eb pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb ciklit h\u00ebnor. Ka mund\u00ebsi edhe q\u00eb, gjat\u00eb net\u00ebve m\u00eb t\u00eb err\u00ebta, pret\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb shumta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nuk mund t\u00eb mohojm\u00eb efektet e h\u00ebn\u00ebs n\u00eb tok\u00eb, duke filluar q\u00eb nga baticat e deri tradita p\u00ebr t\u00eb respektuar kalendarin h\u00ebnor n\u00eb bujq\u00ebsi. Shkenca ka provuar efektet e h\u00ebn\u00ebs s\u00eb plot\u00eb te kafsh\u00ebt, por ka ende dyshime p\u00ebrsa u p\u00ebrket njer\u00ebzve. Sipas tradit\u00ebs popullore, fazat e h\u00ebn\u00ebs ndikojn\u00eb n\u00eb ciklin menstrual dhe n\u00eb ve\u00e7anti, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-9199","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9199","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9199"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9199\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}