{"id":9144,"date":"2015-05-08T13:00:27","date_gmt":"2015-05-08T11:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=9144"},"modified":"2015-05-08T18:14:32","modified_gmt":"2015-05-08T16:14:32","slug":"intervista-ne-zemer-te-friulit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/05\/intervista-ne-zemer-te-friulit\/","title":{"rendered":"\u201cIntervista\u201d n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Friulit&#8230;"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><em><strong>Nga Valbona VUKULAJ<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><strong><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Friuli-21.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9168 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Friuli-21-300x200.jpg\" alt=\"Friuli 2\" width=\"258\" height=\"172\" \/><\/a>Friuli Venezia Giulia, midis k\u00ebshtjellave, ver\u00ebrave dhe proshutave m\u00eb t\u00eb njohura evropiane\u2026<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Reportazh turistik p\u00ebr ata q\u00eb duan t\u00eb shijojn\u00eb nj\u00eb ushqim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb pin\u00eb nj\u00eb got\u00eb ver\u00eb bio cil\u00ebsore, p\u00ebr ata q\u00eb e duan antiken dhe ata q\u00eb duan t\u00eb prekin gjurm\u00ebt e historis\u00eb&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pak rast\u00ebsisht dhe pastaj q\u00ebllimisht u gjenda n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, i cili p\u00ebr ne shqiptar\u00ebt nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i njohur, por isha e bindur se ia vlente ta njihja dhe pata t\u00eb drejt\u00eb. Sot, ju k\u00ebshilloj q\u00eb, sapo t\u2019ju jepet mund\u00ebsia, ta vizitoni edhe ju. Pse? Cila \u00ebsht\u00eb e ve\u00e7anta e k\u00ebsaj zone?<br \/>\nKy regjion, p\u00ebrve\u00e7 historis\u00eb s\u00eb lasht\u00eb, k\u00ebshtjellave gjigande, thesareve t\u00eb paimagjinueshme t\u00eb fshehura n\u00eb kishat antike, njihet dhe p\u00ebr pjatat tipike, kuzhin\u00ebn shum\u00ebngjyr\u00ebshe dhe nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh kantinash vere. Kuzhina \u00ebsht\u00eb e shum\u00ebllojshme pik\u00ebrisht sepse k\u00ebtu jan\u00eb kryq\u00ebzuar rrug\u00ebt e popujve evropian\u00eb, kryesisht italian\u00eb, slloven\u00eb dhe mesdhetar\u00eb, pa harruar k\u00ebtu kuzhin\u00ebn popullore t\u00eb pasur me bim\u00ebt e rritura po k\u00ebtu. N\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb gjeni malin, fushat, kodrat, lumenjt\u00eb dhe detin, por kryesisht, njihet si zona e kodrinave t\u00eb ul\u00ebta, e nj\u00eb bim\u00ebsie t\u00eb shum\u00ebllojshme dhe e fushave t\u00eb m\u00ebdha me vreshta rrushi. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga zonat industriale m\u00eb t\u00eb pasura t\u00eb Italis\u00eb, e famshme p\u00ebr ushqimin bio dhe ver\u00ebrat tipike.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ku ndodhet Friuli Venezia Giulia?<\/strong><br \/>\nInteresante \u00ebsht\u00eb vendosja gjeografike, n\u00eb pjes\u00ebn verilindore t\u00eb Italis\u00eb, n\u00eb kufi me Sllovenin\u00eb dhe Austrin\u00eb, me pamje nga deti Adriatik, rrethuar nga male t\u00eb larta q\u00eb i p\u00ebrkasin Sllovenis\u00eb, kodrina t\u00eb vogla me peizazhe mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse, lumenj dhe shum\u00eb k\u00ebshtjella. Friuli Venezia Giulia ka si kryeqytet Triesten. Historia e k\u00ebsaj zone \u00ebsht\u00eb e lidhur kryesisht me Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Takimi im i par\u00eb&#8230;<\/strong><br \/>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-9145 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/jota-e1431079098663-300x168.jpg\" alt=\"jota\" width=\"300\" height=\"168\" \/>N\u00eb fillim, uroj t\u00eb keni edhe ju nj\u00eb guid\u00eb po aq t\u00eb mir\u00eb sa ishte ajo e miqve t\u00eb mi italian\u00eb, e kryesisht nga Raffaele Paparo, me profesion ushtarak, por edhe nj\u00eb nga themeluesit e shoqat\u00ebs s\u00eb shijes (degustimi) \u201cConvivium\u201d, q\u00eb bazohet n\u00eb gatimin dhe shijimin e pjatave tradicionale t\u00eb k\u00ebsaj zone, duke testuar k\u00ebshtu receta nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, shoq\u00ebruar me ver\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb prodhuar k\u00ebtu e p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn do t\u2019ju flas pak m\u00eb posht\u00eb. N\u00ebse d\u00ebshironi gjithashtu nj\u00eb guid\u00eb ushqimesh (ashtu si edhe un\u00eb) duhet t\u00eb vini k\u00ebtu&#8230; Raffaele, duke qen\u00eb shef kuzhine, si fillim m\u00eb p\u00ebrgatiti pjat\u00ebn tradicionale friulane, me emrin jota (Mos ikni nga Friuli pa e shijuar jot\u00ebn!). Jota \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sup\u00eb me barishte t\u00eb ndryshme dhe mish t\u00eb tymosur&#8230; P\u00ebr shijen mos m\u00eb pyesni, \u00ebsht\u00eb e pamundur ta p\u00ebrshkruaj me fjal\u00eb. Shikoni foton dhe, shkoni n\u00eb Friuli!<\/p>\n<p><strong>N\u00ebp\u00ebr kantinat e ver\u00ebs&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Me-Alesion.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9146 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Me-Alesion-295x300.jpg\" alt=\"Me Alesion\" width=\"275\" height=\"280\" \/><\/a>\u00c7udia e par\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn u p\u00ebrballa, ishte fakti q\u00eb, n\u00eb bare, p\u00ebr nj\u00eb got\u00eb ver\u00eb cil\u00ebsore, paguaje vet\u00ebm 1 euro! Sigurisht, m\u00eb von\u00eb e m\u00ebsova se isha n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb ver\u00ebrave dhe, s\u2019kishte si t\u00eb ndodhte ndryshe! Me pak fjal\u00eb, n\u00ebse sh\u00ebtit n\u00eb Friuli dehesh vet\u00ebm nga aroma e ver\u00ebs (q\u00eb nuk ju bie n\u00eb kok\u00eb, mos kini frik\u00eb!). Kam d\u00ebshir\u00eb t\u2019ju prezantoj k\u00ebtu me nj\u00ebr\u00ebn prej kantinave m\u00eb me z\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj zone, q\u00eb n\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme, shpreson t\u00eb futet me prodhimet e saj, edhe n\u00eb tregun shqiptar, Kantina Fiegl. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kantin\u00eb, t\u00eb servirin nj\u00eb ver\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyer, shoq\u00ebruar me gatimet m\u00eb t\u00eb mira tradicionale, t\u00eb gatuara nga shoqata \u201cConvivium\u201d, e cila ka k\u00ebtu qendr\u00ebn e saj. Ideja \u00ebsht\u00eb t\u2019u servirin t\u00eb gjith\u00ebve p\u00ebrve\u00e7se nj\u00eb ver\u00eb shum\u00eb t\u00eb mir\u00eb, edhe nj\u00eb gatim t\u00eb \u00e7do zone t\u00eb Friulit. Motoja e tyre: \u201cUshqimi i mir\u00eb \u00ebsht\u00eb thelbi i lumturis\u00eb\u201d, shoq\u00ebruar me nj\u00eb got\u00eb vere cil\u00ebsore, e merr plot\u00ebsisht kuptimin e saj. Mikprit\u00ebsi im ishte nj\u00eb nga dy v\u00ebllez\u00ebrit prodhues t\u00eb ver\u00ebs, Alessio Fiegl, i cili m\u00eb shpjegoi se si vera e tyre ishte tashm\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb familjare q\u00eb nga viti 1782, kur ata kishin nxjerr\u00eb prodhimet e tyre t\u00eb para. Kantina \u00ebsht\u00eb vendosur n\u00eb nj\u00eb nga zonat m\u00eb prodhuese n\u00eb Collio dhe \u00ebsht\u00eb e hapur p\u00ebr shum\u00eb miq t\u00eb ver\u00ebs dhe t\u00eb ushqimit, ndaj mos e lini pa vizituar, do t\u2019ju mir\u00ebpresin&#8230; \ud83d\ude42 Sigurisht, un\u00eb vizitova edhe kantina t\u00eb tjera si\u00e7 ishte Vila de Finneti, por do t\u00eb duheshin faqe t\u00eb t\u00ebra gazete p\u00ebr t\u00eb treguar p\u00ebr t\u00eb gjitha.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Vila Manin&#8230;<\/strong><br \/>\n<a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Vila-Manin.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9147 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Vila-Manin-300x136.jpg\" alt=\"Vila Manin\" width=\"300\" height=\"136\" \/><\/a>Me pak fjal\u00eb, nj\u00eb arkitektur\u00eb e rrall\u00eb, n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb Friulit. P\u00ebrve\u00e7 korridoreve pafund, pikturave, afreskeve, nd\u00ebrtesave historike dhe Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Andreas e cila \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebsaj vile, ato q\u00eb t\u00eb mahnitin jan\u00eb kopshtet e saj super t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb stilit anglez, ku nuk mungojn\u00eb statujat me historit\u00eb e tyre, q\u00eb duhet t\u2019i vizitoni patjet\u00ebr. Vila ka nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb prej 8.500 metrash katror\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb super e bukur. Vet\u00eb italian\u00ebt e quajn\u00eb at\u00eb \u201cnj\u00eb nga xhevahiret e Italis\u00eb\u201d. Vila, sipas historis\u00eb, b\u00ebnte lidhjet n\u00ebp\u00ebrmjet uj\u00ebrave t\u00eb lagunave t\u00eb Venezias dhe t\u00eb Adriatikut, me ato q\u00eb vinin posht\u00eb lugin\u00ebs Tagliamento, t\u00eb ardhur nga Evropa Qendrore. Tashm\u00eb, kjo vil\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ekspozit\u00eb e artist\u00ebve nga e gjitha bota, t\u00eb cil\u00ebt shpalosin artin e tyre n\u00eb piktur\u00eb, afreske dhe statuja t\u00eb ve\u00e7anta, ku gjithsecili p\u00ebrfaq\u00ebson kultur\u00ebn e vendit nga i cili vjen.<\/p>\n<p><strong>Codroipo&#8230; <\/strong><\/p>\n<dl id=\"attachment_9148\" class=\"wp-caption alignleft\" style=\"width: 310px;\">\n<dt class=\"wp-caption-dt\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Codroipo-cavalleria.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-9148\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Codroipo-cavalleria-300x200.jpg\" alt=\"????????????????????????????????????\" width=\"300\" height=\"200\" \/><\/a><\/dt>\n<\/dl>\n<p style=\"text-align: justify;\">Duke qen\u00eb e shoq\u00ebruar nga nj\u00eb ushtarak, guida ime fillon n\u00eb Codroipo, ku zhvillohej festa e \u00e7lirimit t\u00eb Italis\u00eb. Ceremonia ishte shum\u00eb interesante, me shfaqjet nga ushtria kalorsiake, pjes\u00eb e s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb edhe udh\u00ebrr\u00ebfyesi im (La Brigada di cavalleria \u201cPozzuolo del Friuli\u201d), nj\u00eb nj\u00ebsi e madhe e ushtris\u00eb italiane. Nuk mund t\u00eb l\u00eb pa p\u00ebrmendur edhe prezantimin dinjitoz t\u00eb aktivitetit dhe armat\u00ebs s\u00eb ushtris\u00eb italiane nga ushtarak\u00ebt atje. M\u00eb pas vizituam me radh\u00eb muzet\u00eb ushtarak\u00eb q\u00eb flisnin kryesisht p\u00ebr Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore, pasi kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga zonat m\u00eb t\u00eb prekura t\u00eb asaj periudhe.<\/p>\n<p><strong>Aquileia&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Aquilea-me-e-bukur.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9149 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Aquilea-me-e-bukur-300x225.jpg\" alt=\"Aquilea me e bukur\" width=\"307\" height=\"230\" \/><\/a>Sigurisht nuk mund t\u00eb ikja pa vizituar nj\u00eb nga vendet m\u00eb t\u00eb lashta, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Aquileia, e cila ndodhet n\u00eb krye t\u00eb Adriatikut n\u00eb buz\u00eb t\u00eb lagunave rreth 10 kilometra larg detit, n\u00eb lumin Natiso. Italian\u00ebt e barazojn\u00eb Aquileian me Rom\u00ebn e lasht\u00eb, sepse kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vazhdim\u00ebsi e saj. Aquileia ka nj\u00eb terren arkeologjik t\u00eb mbrojtur nga Unesco. E gjith\u00eb Aquileia zbulon gjurm\u00eb t\u00eb perandoris\u00eb romane dhe g\u00ebrmimet q\u00eb vazhdojn\u00eb ende, kan\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah forumin roman, bazilika dhe mozaik\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshkruesh\u00ebm me fjal\u00eb. Mos lini pa vizituar Bazilik\u00ebn e Sh\u00ebn Maria Asuntes dhe mozaik\u00ebt e famsh\u00ebm kristian\u00eb t\u00eb shekullit IV, t\u00eb cilat nd\u00ebrtojn\u00eb nj\u00eb etap\u00eb thelb\u00ebsore n\u00eb historin\u00eb e artit italian. Mjafton t\u00eb shkoni n\u00eb Aquileia dhe nuk do t\u00eb rrini dot pa par\u00eb t\u00eb gjitha muzet\u00eb e atij vendi. Po ju paralajm\u00ebrojm\u00eb q\u00eb jan\u00eb shum\u00eb, por ia vlen t\u00eb lodheni pak. Sigurisht, \u00e7do vend, si\u00e7 ju tham\u00eb edhe m\u00eb sip\u00ebr, ka gatimet e veta tradicionale dhe ato m\u00eb t\u00eb shijshmet, jan\u00eb pjatat antike, t\u00eb bazuara n\u00eb recetat romane. Duhet t\u2019i provoni q\u00eb t\u00eb na jepni t\u00eb drejt\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Proshuta e D\u2019Osvaldos n\u00eb Cormons&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Proshuta.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9150 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Proshuta-274x300.jpg\" alt=\"Proshuta\" width=\"259\" height=\"284\" \/><\/a>Si\u00e7 njihet p\u00ebr ver\u00ebrat e famshme e k\u00ebshtjellat, Friuli Venezia Giulia njihet edhe p\u00ebr proshutat m\u00eb t\u00eb mira evropiane. K\u00ebshtu, duke qen\u00eb nj\u00eb shijuese e mir\u00eb, nuk mund t\u00eb ikja pa provuar \u00a0proshut\u00ebn e k\u00ebtij vendi. Nga m\u00eb t\u00eb mirat zgjodha pik\u00ebrisht proshut\u00ebn e njohur D\u2019Osvaldo t\u00eb Cormonsit, fshati i vog\u00ebl ku q\u00ebndroja un\u00eb. Tradita e prodhimit t\u00eb proshut\u00ebs daton q\u00eb nga viti 1940, n\u00eb Cormons, n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Collios. Vajza e prodhuesit, Monika, m\u00eb b\u00ebri nj\u00eb pritje fantastike n\u00eb vil\u00ebn e tyre, ku edhe p\u00ebrgatisnin proshut\u00ebn e tyre t\u00eb famshme. Pasi m\u00eb serviri pjata t\u00eb shum\u00ebllojshme, t\u00eb shoq\u00ebruara sigurisht me ver\u00eb, ajo m\u00eb dha nj\u00eb informacion t\u00eb holl\u00ebsish\u00ebm mbi proshut\u00ebn e cila prodhohej me mishin e derrit t\u00eb zon\u00ebs, ku ata rriten vet\u00ebm me bim\u00eb, pa kimikate. Monika u tregua e gatshme t\u00eb m\u00eb tregonte procesin e p\u00ebrgatitjes s\u00eb proshut\u00ebs, i cili ishte shum\u00eb interesant, por po ju l\u00eb ta shikoni vet\u00eb me syt\u00eb tuaj, kur t\u00eb vizitoni k\u00ebt\u00eb vil\u00eb shum\u00eb mikprit\u00ebse. Jam k\u00ebnaqur pa fund n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend; proshuta m\u00eb shijoi shum\u00eb dhe gjithashtu vizitova t\u00eb gjith\u00eb vil\u00ebn. Kam ngelur e mahnitur, ndaj po ju tregoj foton time n\u00eb mes t\u00eb proshut\u00ebs&#8230; Dhe di\u00e7ka tjet\u00ebr, Monika m\u00eb tha se kishte konsumuar proshut\u00eb q\u00eb f\u00ebmij\u00eb dhe kolesteroli i del gjithnj\u00eb n\u00eb parametra shum\u00eb t\u00eb mir\u00eb&#8230; Kjo do t\u00eb thot\u00eb se kishte t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb&#8230;<\/p>\n<p><strong>Grado&#8230; (Citta del sole)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Grado.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-9151 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Grado-300x201.jpg\" alt=\"Grado\" width=\"300\" height=\"201\" \/><\/a>Mund t\u00eb them, nj\u00eb Venezia e dyt\u00eb&#8230; Kur u nis\u00ebm nga Cormons, ishte koh\u00eb me shi, p\u00ebr m\u00eb pak se 1 or\u00eb rrug\u00eb arrit\u00ebm n\u00eb Grado dhe, \u00e7udia m\u00eb e madhe qe se aty kishte diell! Jo m\u00eb kot e kishin quajtur Qyteti i Diellit. Grado \u00ebsht\u00eb i vetmi qytet n\u00eb Adriatik i cili plazhin e ka n\u00eb drejtim t\u00eb Jugut, ndaj edhe klima \u00ebsht\u00eb kryesisht e ngroht\u00eb dhe ka shum\u00eb diell. Nj\u00eb qytet q\u00eb ka dhe pjes\u00ebn antike me rrugicat e saj dhe kishat shum\u00eb t\u00eb vjetra, por q\u00eb pasohej nga Grado e re, nj\u00eb pjes\u00eb qyteti e nd\u00ebrtuar koh\u00ebt e fundit. Sigurisht, duke qen\u00eb buz\u00eb detit, pjatat ishin t\u00eb gjitha me baz\u00eb peshku&#8230;<\/p>\n<p><strong>Gorizia dhe k\u00ebshtjella e saj<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Castello-di-gorizia.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-9152 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Castello-di-gorizia-300x136.jpg\" alt=\"Castello di gorizia\" width=\"300\" height=\"136\" \/><\/a>Ah, k\u00ebtu do t\u00eb ndalojm\u00eb pak m\u00eb shum\u00eb! Kishit d\u00ebgjuar p\u00ebr murin e Gorizias, pak a shum\u00eb i ngjash\u00ebm me Murin e Berlinit? Besoj se pak vet\u00eb e din\u00eb&#8230; Mjafton t\u00eb shkoje n\u00eb Sheshin Transalpina dhe aty m\u00ebsoje historin\u00eb e k\u00ebtij \u201cmuri\u201d q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb, por mendimi p\u00ebr t\u00eb cilin, t\u00eb kujton se vet\u00ebm disa hapa na ndanin nga Nova Gorizia, e cila \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Sllovenis\u00eb. P\u00ebr t\u00eb m\u00eb shpjeguar historin\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj zone, m\u2019u gjend pran\u00eb Fabrizio Oreti, gazetar i nj\u00eb gazete publicistike n\u00eb Gorizia, n\u00ebnoficer i Ushtris\u00eb Italiane dhe K\u00ebshilltar Bashkiak (Capogruppo e consigliere comunale lista civica &#8220;Per Gorizia&#8221;).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sheshi Transalpina, pas luft\u00ebs, ishte zemra e dy bot\u00ebve, asaj italiane d<a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Pllaka.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9153 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Pllaka-300x225.jpg\" alt=\"Pllaka\" width=\"271\" height=\"203\" \/><\/a>he sllovene, sepse pik\u00ebrisht k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb kufiri midis dy shteteve. Gjer von\u00eb nuk mund t\u00eb kaloje n\u00eb vendin fqinj (q\u00eb ishte disa hapa m\u00eb tutje), pa iu n\u00ebnshtruar nj\u00eb kontrolli t\u00eb holl\u00ebsish\u00ebm nga policit\u00eb e dy shteteve, ajo italiane dhe e ish-Jugosllavis\u00eb. Fabrizio m\u00eb sqaroi se, duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb mos e l\u00ebr\u00eb t\u00eb shuhet historiku i k\u00ebtij sheshi, bashkia po punon me nj\u00eb projekt, i cili do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e duhur. Gjer von\u00eb, ky vend ka qen\u00eb nj\u00eb lloj embleme, ose nj\u00eb lloj \u201cmuri\u201d, mes dy bot\u00ebve t\u00eb tensionuara, asaj sllovene dhe italiane. Tani nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb ai tension, ama ky projekt pretendon t\u00eb kthej\u00eb syt\u00eb nga historia, p\u00ebr t\u00eb mos e harruar at\u00eb. Nj\u00eb nga q\u00ebllimet \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrrimi i monumentit historik edhe n\u00eb nj\u00eb shesh p\u00ebr evente t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme si p\u00ebr Gorizian, Nova Gorizian dhe dy komunitete t\u00eb vogla q\u00eb ndodheshin po af\u00ebr k\u00ebtyre dy vendeve. Ky projekt sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb s\u00eb bashku sh\u00ebrbimet, transportin dhe sh\u00ebndetin midis Gorizias dhe Nova Gorizias dhe komuniteteve rreth tyre. Shum\u00eb vet\u00eb nuk e din\u00eb se pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb shesh dhe pik\u00ebrisht aty ku ndodhet ajo pllak\u00eb guri q\u00eb shikoni n\u00eb foto, ka qen\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb kufiri midis dy shteteve, Italis\u00eb dhe Sllovenis\u00eb, \u00ebsht\u00eb vija ndar\u00ebse mes Gorizias dhe Nova Gorizias, t\u00eb cil\u00ebn e vizitova p\u00ebr nj\u00eb arsye tjet\u00ebr, t\u00eb cil\u00ebn do t\u2019jua them m\u00eb posht\u00eb. Ndersa\u00a0Kalaja mesjetare e Gorizias \u00ebsht\u00eb nj\u00eb perl\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, ku jetojn\u00eb n\u00eb harmoni arkitektura mesjetare dhe stili barok. N\u00eb Gorizia do t\u00eb gjeni mjaft muze t\u00eb luft\u00ebs dhe mesjetar\u00eb. N\u00eb pjes\u00ebt m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb k\u00ebtij qyteti \u00ebsht\u00eb e vendosur Oslavia, n\u00eb form\u00eb kubeje, ku q\u00ebndrojn\u00eb eshtrat e ushtar\u00ebve italian\u00eb dhe t\u00eb austro-hungarez\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. \u00a0Ia vlen ta vizitoni dhe, n\u00ebse d\u00ebshironi dik\u00eb q\u00eb t\u2019ju tregoj\u00eb p\u00ebr historin\u00eb e saj, mjafton t\u00eb k\u00ebrkoni Fabrizion dhe ai do t\u2019ju gjendet pran\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Nova Gorizia, takimi me Marco Travan, iluzionist&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Me-Markon.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9154 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Me-Markon-300x225.jpg\" alt=\"Me Markon\" width=\"264\" height=\"198\" \/><\/a>Arsyeja se pse shkova n\u00eb Nova Gorizia \u00ebsht\u00eb se m\u00eb kishin folur p\u00ebr Marco Travan dhe stafin e tij Illusio, q\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet disa efekteve kompjuterike dhe dritave, krijonin iluzione imazherike n\u00eb form\u00eb 3d n\u00ebp\u00ebr nd\u00ebrtesa. Ishte shum\u00eb interesant takimi me k\u00ebt\u00eb staf t\u00eb njohur tashm\u00eb jo vet\u00ebm n\u00eb Itali, por dhe jasht\u00eb saj p\u00ebr pun\u00ebt e tyre. Arrita t\u00eb shikoja n\u00eb praktik\u00eb se si i krijonin imazhet vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet efekteve t\u00eb dritave, duke i b\u00ebr\u00eb t\u00eb dukeshin m\u00eb se reale. Pasioni i tij p\u00ebr pun\u00ebn dukej q\u00eb nga m\u00ebnyra se si e shpjegonte gjith\u00e7ka me holl\u00ebsi dhe se si t\u00eb gjith\u00eb ngeleshin t\u00eb shtangur para shfaqjeve t\u00eb tij spektakolare n\u00ebp\u00ebr muret e nd\u00ebrtesave. Un\u00eb pash\u00eb disa prej punimeve t\u00eb tij dhe e pyesja her\u00eb pas here n\u00ebse ishin njer\u00ebz ata q\u00eb shikoja. Ai, sigurisht, qeshte, duke m\u00eb th\u00ebn\u00eb: \u201cJo, ato jan\u00eb thjesht\u00eb drita q\u00eb un\u00eb mund t\u2019i kthej n\u00eb imazhe q\u00eb ty t\u00eb duken reale\u201d. Q\u00eb ta kuptoni m\u00eb mir\u00eb po ju jap adres\u00ebn e nj\u00ebrit prej punimeve t\u00eb tij: <a href=\"https:\/\/vimeo.com\/110728458\">https:\/\/vimeo.com\/110728458<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Uroj q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb vij\u00eb edhe n\u00eb Tiran\u00eb p\u00ebr nj\u00eb shfaqje t\u00eb till\u00eb; do t\u00eb ngeleni t\u00eb habitur&#8230;<\/p>\n<p><strong>K\u00ebshtjella e Udines&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Udine.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-9156 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Udine-300x199.jpg\" alt=\"Udine\" width=\"300\" height=\"199\" \/><\/a>Udine, ky vend \u00ebsht\u00eb i mbushur me k\u00ebshtjella, ndaj nuk rrija dot pa e vizituar. Do t\u2019ju flas p\u00ebr nj\u00ebr\u00ebn nga k\u00ebshtjellat e saj, e quajtur K\u00ebshtjella e mbledhjes s\u00eb \u201cmbeturinave\u201d, nd\u00ebr shekuj. Nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr mbeturina si\u00e7 mendoni ju, por p\u00ebr cop\u00ebza historie t\u00eb ilustruara q\u00eb nga viti q\u00eb mendohej se ka filluar nd\u00ebrtimi i k\u00ebsaj k\u00ebshtjelle gjigande, viti 1517. Sot, kalaja sh\u00ebrben si nj\u00eb histori m\u00eb vete, me muzeun e saj arkeologjik, muzeun e rilindjes, pikturave dhe fotografive friulane q\u00eb nga mesjeta, Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore e gjer n\u00eb koh\u00ebt moderne.<\/p>\n<p><strong>Cividale&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Cividale.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-9155 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Cividale-300x150.jpg\" alt=\"Cividale\" width=\"300\" height=\"150\" \/><\/a>Cividale \u00ebsht\u00eb nj\u00eb qytet i vog\u00ebl me rrugica t\u00eb kalldr\u00ebmta, q\u00eb ndodhet shum\u00eb pran\u00eb alpeve sllovene. Mos lini pa vizituar sidomos Ur\u00ebn e Djallit, e cila ndodhet mbi lumin Natisone, q\u00eb formon nj\u00eb lugin\u00eb piktoreske p\u00ebr syrin e \u00e7do turisti. Ushqimi tradicional i k\u00ebtij vendi i quajtur \u201cLa frittata di formaggio\u201d, b\u00ebhet vet\u00ebm me djathra t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe serviret n\u00eb nj\u00eb tav\u00eb t\u00eb vog\u00ebl. E shoq\u00ebruar me nj\u00eb got\u00eb ver\u00eb, do t\u2019ju shijoj\u00eb n\u00eb maksimum. Si i themi ne shqiptar\u00ebt, do l\u00ebpini gishtat!<\/p>\n<p><strong>Sistiana&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Sistiana.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9157 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Sistiana-300x200.jpg\" alt=\"Sistiana\" width=\"290\" height=\"193\" \/><\/a>Sigurisht, duke qen\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb dhe duke i pasur kaq af\u00ebr gjith\u00eb k\u00ebto vende, nuk do lija pa e vizituar edhe k\u00ebt\u00eb qytet t\u00eb vog\u00ebl buz\u00eb Detit Adriatik, provinc\u00eb e Triestes. M\u00eb par\u00eb vizitova portin e vog\u00ebl sistian i cili t\u00eb magjepste me gjirin e vog\u00ebl buz\u00eb malit dhe detit nj\u00ebkoh\u00ebsisht. Ai q\u00eb m\u00eb b\u00ebri p\u00ebrshtypje m\u00eb shum\u00eb k\u00ebtu ishte nj\u00eb labirint i madh n\u00eb pyllin ngjitur, ku kishte vet\u00ebm mace t\u00eb bardha, q\u00eb q\u00ebndronin si statuja para nesh. Ishin sa t\u00eb bukura, aq edhe t\u00eb frikshme me shikimin q\u00eb nuk ta shqisnin. Ai labirint pylli, sht\u00ebpia e maceve t\u00eb bardha, ishte i pasur me bim\u00eb shum\u00eb t\u00eb rralla si\u00e7 \u00ebsht\u00eb asparagu. Ngjitur me portin e Sistian\u00ebs, mos lini pa vizituar qytetin e vog\u00ebl po p\u00ebrs\u00ebri buz\u00eb detit, inaguruar vjet n\u00eb gusht, q\u00eb pritet t\u00eb popullohet sivjet nga shum\u00eb turist\u00eb ose edhe bler\u00ebs. Eh, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ju k\u00ebshilloj vet\u00ebm ta vizitoni, sepse nga ajo \u00e7far\u00eb pash\u00eb, \u00e7mimet mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb kripura n\u00eb \u00e7do drejtim&#8230;<\/p>\n<p><strong>Tempulli i Redipuglias&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/REdipuglia.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-9158 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/REdipuglia-300x200.jpg\" alt=\"REdipuglia\" width=\"300\" height=\"200\" \/><\/a>Sigurisht, miqt\u00eb q\u00eb m\u00eb shoq\u00ebronin, nuk do linin pa m\u00eb treguar Tempullin e Redipuglias, nj\u00eb tempull madh\u00ebshtor i ngritur n\u00eb kujtim t\u00eb t\u00eb r\u00ebn\u00ebve t\u00eb luft\u00ebs, n\u00eb shpatet e malit t\u00eb k\u00ebsaj zone. K\u00ebtu prehen eshtrat e 100.87 ushtar\u00ebve q\u00eb ran\u00eb n\u00eb zonat p\u00ebrreth gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. Sipas historis\u00eb, lufta m\u00eb e madhe \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb zon\u00ebn Friuli Venezia Giulia, pik\u00ebrisht af\u00ebr k\u00ebtij tempulli. Ajo \u00e7far\u00eb m\u00eb b\u00ebri p\u00ebrshtypje mua m\u00eb shum\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, ve\u00e7 t\u00eb tjerash, ishte qet\u00ebsia totale. Pamja e tempullit \u00ebsht\u00eb e mrekullueshme dhe mbi \u00e7do gur varri, kishte th\u00ebnie t\u00eb shk\u00ebputura nga letrat e ushtar\u00ebve. Ishte v\u00ebrtet prek\u00ebse&#8230;<\/p>\n<p><strong>Collio (Toka e ver\u00ebrave)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Collio.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-9159 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Collio-300x199.jpg\" alt=\"Collio\" width=\"300\" height=\"199\" \/><\/a>Kjo ishte pjesa m\u00eb e bukur e guid\u00ebs sime, q\u00eb shijohet vet\u00ebm n\u00ebse e sh\u00ebtisni me Vespa ose me bi\u00e7iklet\u00eb; zona e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga kodrina t\u00eb vogla t\u00eb mbjella me rrush, mbi \u00e7donj\u00ebr\u00ebn prej t\u00eb cilave gjendej nj\u00eb kantin\u00eb vere. Gjat\u00eb asaj sh\u00ebtitjeje, do t\u00eb ndjesh arom\u00ebn e t\u00eb gjitha llojeve t\u00eb bim\u00ebve, luleve dhe frutave t\u00eb pyllit. N\u00eb \u00e7do kodrin\u00eb shikoje nj\u00eb k\u00ebshtjell\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, fusha golfi dhe shum\u00eb turist\u00eb q\u00eb e vizitonin me bi\u00e7ikleta, n\u00eb k\u00ebmb\u00eb apo edhe me motora. N\u00eb Collio kam kaluar nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb, duke i marr\u00eb me radh\u00eb t\u00eb gjitha kodrinat gjer n\u00eb fshatrat sllovene. Thjesht, kam ngelur e mahnitur, sepse shijoje jo vet\u00ebm pamjet, por edhe k\u00ebshtjellat, fshatrat e vogla dhe takoja her\u00eb pas here ende shenjat e Luft\u00ebs s\u00eb Jugosllavis\u00eb&#8230; Ishte shum\u00eb interesante t\u00eb vizitoje Collion.<\/p>\n<p><strong>Trieste&#8230;<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/trieste-piaza-e-bukur.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"  wp-image-9160 alignleft\" src=\"http:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/trieste-piaza-e-bukur-300x179.jpg\" alt=\"trieste-piaza e bukur\" width=\"263\" height=\"157\" \/><\/a>Ata q\u00eb duan jet\u00eb nate, shum\u00eb gjall\u00ebri, e ngjashme pak a shum\u00eb me Tiran\u00ebn, det dhe nj\u00eb k\u00ebshtjell\u00eb fantastike si\u00e7 ishte Miramare, duhet t\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb Trieste&#8230; Un\u00eb, nuk do rrija pa par\u00eb edhe nj\u00eb nga sheshet m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb bot\u00ebs, si\u00e7 ishte Piaca Unita, q\u00eb ndodhej, sigurisht po n\u00eb Trieste. Do t\u00eb mahniteni kur ta shikoni, sidomos nat\u00ebn&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em><strong>K\u00ebtu mbaroi edhe turi im kaq mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs, t\u00eb cilin d\u00ebshiroja ta ndaja me ju, me shpres\u00ebn q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb kemi edhe ne nj\u00eb zhvillim t\u00eb till\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb, pasi nuk na mungon as klima, as bim\u00ebsia dhe as terreni&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Valbona VUKULAJ Friuli Venezia Giulia, midis k\u00ebshtjellave, ver\u00ebrave dhe proshutave m\u00eb t\u00eb njohura evropiane\u2026 Reportazh turistik p\u00ebr ata q\u00eb duan t\u00eb shijojn\u00eb nj\u00eb ushqim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb pin\u00eb nj\u00eb got\u00eb ver\u00eb bio cil\u00ebsore, p\u00ebr ata q\u00eb e duan antiken dhe ata q\u00eb duan t\u00eb prekin gjurm\u00ebt e historis\u00eb&#8230; Pak rast\u00ebsisht dhe pastaj q\u00ebllimisht u [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-9144","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turizem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9144"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9144\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}