{"id":9093,"date":"2015-05-05T17:00:26","date_gmt":"2015-05-05T15:00:26","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=9093"},"modified":"2015-05-05T12:05:26","modified_gmt":"2015-05-05T10:05:26","slug":"jupiteri-e-ka-bere-lemsh-sistemin-tone-diellor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/05\/jupiteri-e-ka-bere-lemsh-sistemin-tone-diellor\/","title":{"rendered":"Jupiteri e ka b\u00ebr\u00eb l\u00ebmsh Sistemin ton\u00eb Diellor"},"content":{"rendered":"<p>Zeusi i mitologjis\u00eb greke ka qen\u00eb nj\u00eb per\u00ebndi zem\u00ebrake, q\u00eb b\u00ebnte shum\u00eb prap\u00ebsira dhe ishte hakmarr\u00ebs. Edhe planeti Jupiter (k\u00ebshtu quhet Zeusi n\u00eb mitologjin\u00eb romake) ka gjasa t\u00eb mos ket\u00eb qen\u00eb m\u00eb i pakt\u00eb sa i p\u00ebrket shkat\u00ebrrimit q\u00eb i ka sjell\u00eb Sistemit ton\u00eb Diellor. Vler\u00ebsime t\u00eb reja dhe simulime t\u00eb kryera nga shkenc\u00ebtar\u00ebt amerikan\u00eb dalin n\u00eb p\u00ebrfundimin se ka shum\u00eb gjasa q\u00eb dikur, Jupiteri, me v\u00ebllimin e tij gjigand, ka hyr\u00eb n\u00eb brend\u00ebsin\u00eb e Sistemit ton\u00eb Diellor dhe, ashtu si nj\u00eb elefant n\u00eb nj\u00eb dyqan qelqurinash, ka \u201cspastruar\u201d \u00e7far\u00eb i ka dal\u00eb p\u00ebrpara. Ai ka shkat\u00ebrruar brezin e par\u00eb t\u00eb planet\u00ebve, duke i b\u00ebr\u00eb cop\u00eb e th\u00ebrrime, para se t\u00eb qet\u00ebsohej dhe t\u00eb largohej, duke z\u00ebn\u00eb vendin q\u00eb ka edhe sot. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se dikur, n\u00eb Sistemin ton\u00eb Diellor, kishte planet\u00eb q\u00eb sot nuk jan\u00eb m\u00eb.<br \/>\nGregori Laflin, profesori astronomis\u00eb n\u00eb Universitetin e Santa Kruzit, Kaliforni dhe koleg\u00ebt e tij, mendojn\u00eb se ky skenar i \u201cJupiterit agresiv\u201d shpjegon pse Sistemi yn\u00eb Diellor ndryshon kaq shum\u00eb nga sistemet e tjera t\u00eb jashtme q\u00eb jan\u00eb v\u00ebrejtur me ndihm\u00ebn e teleskop\u00ebve (si ai Kepler).<br \/>\nVler\u00ebsohet se afro gjysma e yjeve si Dielli yn\u00eb, kan\u00eb planet\u00eb rreth tyre. Megjithat\u00eb, ndryshimi i tyre kryesor me Sistemin ton\u00eb Diellor \u00ebsht\u00eb se te ne nuk ka planet\u00eb m\u00eb t\u00eb af\u00ebrm me Diellin sesa M\u00ebrkuri. N\u00eb sistemet e tjera, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dukuri e njohur q\u00eb t\u00eb zbulohen planet\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj se Toka (t\u00eb ashtuquajturit super Gaies) n\u00eb nj\u00eb distanc\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt me yllin e tyre.<br \/>\nSkenari i Jupiterit q\u00eb l\u00ebviz dhe sjell shkat\u00ebrrim rrotull vetes \u00ebsht\u00eb propozuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb vitin 2001, nga nj\u00eb ekip shkenc\u00ebtar\u00ebsh t\u00eb universitetit Kuin Meri t\u00eb Londr\u00ebs dhe \u00ebsht\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur nga shkenc\u00ebtar\u00ebt e Observatorit t\u00eb Nis\u00ebs, Franc\u00eb, m\u00eb 2011, nd\u00ebrsa tani p\u00ebrforcohet nga shkenc\u00ebtar\u00ebt amerikan\u00eb. Sipas k\u00ebtij skenari, gjat\u00eb miliona viteve t\u00eb para t\u00eb Sistemit ton\u00eb Diellor, Jupiteri ka qen\u00eb af\u00ebr Diellit, q\u00eb ishte ende i ri, duke vepruar me agresivitet deri n\u00eb krijimin e Saturnit, i cili, p\u00ebr shkak t\u00eb t\u00ebrheqjes s\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb, e ka detyruar Jupiterin t\u00eb t\u00ebrhiqet dhe t\u00eb shkoj\u00eb m\u00eb larg, n\u00eb orbit\u00ebn ku ndodhet edhe sot. Nga mbeturinat e brezit t\u00eb par\u00eb t\u00eb planeteve jan\u00eb krijuar planet\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, m\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl, si M\u00ebrkuri, Af\u00ebrdita, Marsi dhe Toka jon\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb m\u00eb t\u00eb rinj n\u00eb mosh\u00eb se planet\u00ebt e m\u00ebdhenj. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zeusi i mitologjis\u00eb greke ka qen\u00eb nj\u00eb per\u00ebndi zem\u00ebrake, q\u00eb b\u00ebnte shum\u00eb prap\u00ebsira dhe ishte hakmarr\u00ebs. Edhe planeti Jupiter (k\u00ebshtu quhet Zeusi n\u00eb mitologjin\u00eb romake) ka gjasa t\u00eb mos ket\u00eb qen\u00eb m\u00eb i pakt\u00eb sa i p\u00ebrket shkat\u00ebrrimit q\u00eb i ka sjell\u00eb Sistemit ton\u00eb Diellor. Vler\u00ebsime t\u00eb reja dhe simulime t\u00eb kryera nga shkenc\u00ebtar\u00ebt amerikan\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-9093","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9093","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9093"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9093\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}