{"id":9052,"date":"2015-04-29T23:30:50","date_gmt":"2015-04-29T21:30:50","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=9052"},"modified":"2015-04-29T23:19:26","modified_gmt":"2015-04-29T21:19:26","slug":"me-se-e-bejne-spanjollet-horcaten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/04\/me-se-e-bejne-spanjollet-horcaten\/","title":{"rendered":"Me se e b\u00ebjn\u00eb spanjoll\u00ebt Hor\u00e7at\u00ebn?"},"content":{"rendered":"<p>Thon\u00eb se Mbreti Hajme i Par\u00eb i Aragon\u00ebs (1205\u20131276), i cili mbante nofk\u00ebn \u201cFitimtari\u201d, e ka krahasuar k\u00ebt\u00eb pije tradicionale spanjolle me arin. Sipas legjend\u00ebs, pas nj\u00eb fitoreje t\u00eb radh\u00ebs, nj\u00eb vajz\u00eb nga Valencia i dhuroi atij mbreti nj\u00eb damixhan me or\u00e7at\u00eb. I entuziazmuar nga shija e pijes, mbreti b\u00ebrtiti: \u201cAixo es OR, XATA!\u201d, q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn katalanase do t\u00eb thot\u00eb: \u201cPo kjo \u00ebsht\u00eb ar, moj vajz\u00eb!\u201d. Sipas etimologjis\u00eb popullore, pik\u00ebrisht kjo shprehje i ka dh\u00ebn\u00eb edhe emrin pijes s\u00eb famshme, megjith\u00ebse linguist\u00ebt mendojn\u00eb se fjala hor\u00e7ata e ka prejardhjen nga orhata katalane, fjal\u00eb, e cila ka rr\u00ebnj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me hordeumin e latinishtes, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201celb\u201d. Spanjoll\u00ebt nuk e pranojn\u00eb k\u00ebt\u00eb prejardhje etimologjike t\u00eb fjal\u00ebs sepse ata, pijen or\u00e7ata e p\u00ebrgatisin me p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb dhe jo me elb. Ata e p\u00ebrgatisin at\u00eb pije nga nj\u00eb lloj \u201cbajameje n\u00ebntok\u00ebsore e eg\u00ebr\u201d q\u00eb i ngjan shum\u00eb shavar\u00ebs apo llashk\u00ebs dhe spanjoll\u00ebt e quajn\u00eb at\u00eb \u00e7ufo. Disa popuj t\u00eb tjer\u00eb e quajn\u00eb \u201cka\u00e7k\u00eb tigrash\u201d. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bim\u00eb shum\u00ebvje\u00e7are e familjes s\u00eb shavareve me prejardhje afrikane, por q\u00eb ndeshet edhe n\u00eb Azin\u00eb e Vog\u00ebl, madje edhe n\u00eb Evrop\u00eb. Por, vet\u00ebm n\u00eb Spanj\u00eb dhe ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb krahin\u00ebn e Valencias ajo kultivohet me kujdes shum\u00eb t\u00eb madh. Kokrrat e k\u00ebsaj bime i v\u00ebn\u00eb n\u00eb uj\u00eb dhe u hedhin sheqer. Ato fryhen. Ujin e tyre e kullojn\u00eb dhe del k\u00ebsisoj nj\u00eb l\u00ebng si qum\u00ebsht q\u00eb u ngjan n\u00eb shije arrave t\u00eb shtypura. Or\u00e7at\u00ebn zakonisht e pin\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb. Ajo shitet pothuajse n\u00eb \u00e7do bar dhe kafene, duke g\u00ebzuar nj\u00eb popullaritet t\u00eb madh sidomos n\u00eb stin\u00ebn e nxeht\u00eb. \u00cbsht\u00eb i d\u00ebgjuar p\u00ebr prodhimin e saj cil\u00ebsor, sidomos, qyteti Alboraja i Valenc\u00ebs. Banor\u00ebt e k\u00ebtij qyteti krenohen se prodhojn\u00eb or\u00e7at\u00eb origjinale, madje organizojn\u00eb \u00e7do vit fest\u00ebn e saj. Pija e p\u00ebrgatitur nga \u00e7ufa n\u00eb k\u00ebt\u00eb krahin\u00eb ka nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb lasht\u00eb, duke filluar nga shekulli i gjasht\u00eb i er\u00ebs son\u00eb. Ai pati nj\u00eb nd\u00ebrprerje gjat\u00eb okupacionit mysliman n\u00eb shekullin e XIII, por pastaj tradita u rivendos. Ka dokumente q\u00eb thon\u00eb se pije nga \u00e7ufa kan\u00eb p\u00ebrgatitur n\u00eb lasht\u00ebsi edhe egjiptian\u00ebt, madje n\u00eb Sudan, thuhet se ajo \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgatitur para Spanj\u00ebs. N\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb, p\u00ebrgatisin nj\u00eb pije t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt nga orizi n\u00eb Kub\u00eb dhe n\u00eb disa vende t\u00eb tjera t\u00eb Amerik\u00ebs Latine. Atje, n\u00eb vend t\u00eb ujit, i zbutin kokrrat e orizit (apo edhe t\u00eb bajameve) me l\u00ebng agrumesh.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Thon\u00eb se Mbreti Hajme i Par\u00eb i Aragon\u00ebs (1205\u20131276), i cili mbante nofk\u00ebn \u201cFitimtari\u201d, e ka krahasuar k\u00ebt\u00eb pije tradicionale spanjolle me arin. Sipas legjend\u00ebs, pas nj\u00eb fitoreje t\u00eb radh\u00ebs, nj\u00eb vajz\u00eb nga Valencia i dhuroi atij mbreti nj\u00eb damixhan me or\u00e7at\u00eb. I entuziazmuar nga shija e pijes, mbreti b\u00ebrtiti: \u201cAixo es OR, XATA!\u201d, q\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":9053,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[102],"tags":[],"class_list":["post-9052","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kuzhine"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9052"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9052\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}