{"id":8564,"date":"2015-03-24T22:30:07","date_gmt":"2015-03-24T21:30:07","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=8564"},"modified":"2015-03-24T22:30:07","modified_gmt":"2015-03-24T21:30:07","slug":"pese-meteoritet-me-te-famshem-ne-bote","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/03\/pese-meteoritet-me-te-famshem-ne-bote\/","title":{"rendered":"Pes\u00eb meteorit\u00ebt m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm n\u00eb bot\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Pes\u00eb meteorit\u00ebt m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm n\u00eb bot\u00eb<br \/>\nPlaneti yn\u00eb \u00ebsht\u00eb i rrethuar nga nj\u00eb num\u00ebr i madh trupash t\u00eb ndrysh\u00ebm qiellor\u00eb. Disa prej tyre, q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrmasa t\u00eb vogla, bien n\u00eb Tok\u00eb pa u v\u00ebn\u00eb re, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj, me pesh\u00eb deri n\u00eb disa tonelata, e k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb planetin ton\u00eb me rreziqe dhe pasoja t\u00eb r\u00ebnda. T\u00eb pes\u00eb meteorit\u00ebt p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt duam t\u2019ju flasim, kan\u00eb ndikuar n\u00eb zhvillimin e jet\u00ebs s\u00eb planetit&#8230;<\/p>\n<p>Meteoriti l\u2019Aigle<br \/>\nN\u00eb lasht\u00ebsi, meteorit\u00ebve u atribuoheshin shum\u00eb veti, quheshin t\u00eb shenjt\u00eb, ndaj edhe admiroheshin, nd\u00ebrsa pas vitit 1794, u nxor\u00ebn p\u00ebr ta nj\u00eb varg konkluzionesh t\u00eb bazuara n\u00eb shkenc\u00eb, madje p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb u fol edhe p\u00ebr prejardhjen e tyre kozmike. Dyshimet e fundit p\u00ebr ta u sqaruan p\u00ebrfundimisht n\u00eb raportin q\u00eb mbajti shkenc\u00ebtari Bio Zh. B p\u00ebr r\u00ebnien e meteoritit L&#8217;Aigle, n\u00eb Franc\u00eb, m\u00eb 14 prill t\u00eb vitit 1803. Pik\u00ebrisht pas studimit t\u00eb k\u00ebtij meteoriti dhe t\u00eb tjer\u00ebve si ai, q\u00eb ran\u00eb si shi mbi territorin francez, Akademia e Shkencave t\u00eb Franc\u00ebs pranoi mund\u00ebsin\u00eb e r\u00ebnies \u201cs\u00eb gur\u00ebve nga qielli, duke i zhveshur, pra, meteorit\u00ebt, nga \u201cshenjt\u00ebria\u201d dhe duke sqaruar njer\u00ebzit se ata jan\u00eb trupa qiellor\u00eb t\u00eb zakonsh\u00ebm dhe nuk ka asgj\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, asgj\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb p\u00ebr \u201ct\u2019iu falur\u201d dhe p\u00ebr t\u2019i admiruar si \u201cd\u00ebrgesa\u201d t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb.<br \/>\nMeteoriti Canyon Diablo<br \/>\nKy meteorit prej hekuri q\u00eb peshonte af\u00ebrsisht 30 tonelata, ka r\u00ebn\u00eb 20000-40000 vjet m\u00eb par\u00eb, nja 3-4 milje larg kanionit t\u00eb Djallit, Canyon Diablo, n\u00eb Arizona t\u00eb SHBA-s\u00eb. Si pasoj\u00eb e p\u00ebrplasjes s\u00eb tij me Tok\u00ebn, \u00ebsht\u00eb hapur nj\u00eb krater i madh (Krateri i Barixherit), me diamet\u00ebr 1220 metra dhe thell\u00ebsi 184 metra. Edhe ai ua hapi syt\u00eb njer\u00ebzve dhe hoqi nga mendja e tyre mitet dhe legjendat p\u00ebr shenjt\u00ebrin\u00eb e \u201cd\u00ebrgesave t\u00eb Zotit\u201d.<br \/>\nMeteoriti Alende<br \/>\nMegjith\u00ebse ka r\u00ebn\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitin 1969, ky meteorit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb studiuarit n\u00eb bot\u00eb. Ai ndodhet n\u00eb shtetin meksikan \u00c7iuaua. Pjes\u00eb prej tij ruhen n\u00eb shum\u00eb muzeume t\u00eb bot\u00ebs dhe ai shquhet para s\u00eb gjithash se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga trupat qiellor\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr nga ata q\u00eb jan\u00eb zbuluar deri tani nga Sistemi yn\u00eb Diellor, mosha e t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar me sakt\u00ebsi. Ai \u00ebsht\u00eb 4,567 miliard\u00eb vje\u00e7ar. N\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb tij, \u00ebsht\u00eb gjetur nj\u00eb mineral i panjohur deri n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, pangiti, p\u00ebr t\u00eb cilin shkenc\u00ebtar\u00ebt mendojn\u00eb se hyn n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjen e shumic\u00ebs s\u00eb trupave kozmik\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes edhe asteroid\u00ebt&#8230;<br \/>\nMeteoriti \u00c7iksulub<br \/>\nKa mund\u00ebsi q\u00eb r\u00ebnia e k\u00ebtij meteoriti n\u00eb Meksik\u00eb \u00ebsht\u00eb arsyeja kryesore e zhdukjes s\u00eb dinozaur\u00ebve. P\u00ebrplasja e tij me Tok\u00ebn ka ndodhur afro 65 milion\u00eb vite m\u00eb par\u00eb. Ai ka p\u00ebrmasat e nj\u00eb qyteti t\u00eb madh. Si pasoj\u00eb e p\u00ebrplasjes, jo vet\u00ebm q\u00eb u krijua nj\u00eb krater me diamet\u00ebr prej 168 kilometrash, por u shkaktuan edhe t\u00ebmete, megacunam\u00eb dhe shp\u00ebrthime vullkan\u00ebsh n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb globin, faktor q\u00eb ndryshoi shum\u00eb mjedisin dhe u b\u00eb shkak p\u00ebr zhdukjen e dinozaur\u00ebve dhe qenieve t\u00eb tjera t\u00eb gjalla.<br \/>\nKrateri i tij i gjer\u00eb ndodhet n\u00eb Gadishullin Jukatan, \u00ebsht\u00eb pran\u00eb fshatit \u00c7iksullub, i cili i ka dh\u00ebn\u00eb atij edhe emrin e vet. Ky krater, p\u00ebr shkak t\u00eb pozicionit t\u00eb tij, mund t\u00eb shikohet vet\u00ebm nga Kozmosi, prandaj p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, shkenc\u00ebtar\u00ebt e dalluan dhe filluan ta studiojn\u00eb at\u00eb vet\u00ebm tani von\u00eb&#8230;<br \/>\nMeteoriti i \u00c7eljabinit<br \/>\nP\u00ebrplasja e k\u00ebtij meteoriti me Tok\u00ebn ndodhi n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij viti dhe pati jehon\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, p\u00ebr shkak se prej tij vuajt\u00ebn m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz sesa nga meteorit\u00ebt e tjer\u00eb. Nga vala p\u00ebrplas\u00ebse p\u00ebsuan plag\u00eb dhe vdiq\u00ebn 1613 vet\u00eb (shumica u plagos\u00ebn nga thyerja e xhamave) dhe u shtruan n\u00eb spitale 112 vet\u00eb. Vala p\u00ebrplas\u00ebse d\u00ebmtoi gjithashtu edhe shum\u00eb godina. D\u00ebmet materiale u vler\u00ebsuan deri n\u00eb shum\u00ebn prej 1 miliard\u00eb rublash&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pes\u00eb meteorit\u00ebt m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm n\u00eb bot\u00eb Planeti yn\u00eb \u00ebsht\u00eb i rrethuar nga nj\u00eb num\u00ebr i madh trupash t\u00eb ndrysh\u00ebm qiellor\u00eb. Disa prej tyre, q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrmasa t\u00eb vogla, bien n\u00eb Tok\u00eb pa u v\u00ebn\u00eb re, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj, me pesh\u00eb deri n\u00eb disa tonelata, e k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb planetin ton\u00eb me rreziqe dhe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":8565,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[744],"class_list":["post-8564","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi","tag-gazeta-intervista"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8564","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8564"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8564\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}