{"id":7337,"date":"2015-01-08T17:00:37","date_gmt":"2015-01-08T16:00:37","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=7337"},"modified":"2015-01-08T12:03:21","modified_gmt":"2015-01-08T11:03:21","slug":"piratet-i-vjedhin-te-dhenat-edhe-kur-kompjuteri-nuk-eshte-i-lidhur-me-internetin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/01\/piratet-i-vjedhin-te-dhenat-edhe-kur-kompjuteri-nuk-eshte-i-lidhur-me-internetin\/","title":{"rendered":"Pirat\u00ebt i vjedhin t\u00eb dh\u00ebnat edhe kur kompjuteri nuk \u00ebsht\u00eb i lidhur me internetin"},"content":{"rendered":"<p>Kur organizatat qeveritare apo nd\u00ebrmarrjet duan t\u00eb ruajn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna konfidenciale, ato p\u00ebrdorin m\u00eb shpesh nj\u00eb rrjet t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb shk\u00ebputur nga interneti dhe t\u00eb izoluar ndaj \u00e7do lidhjeje t\u00eb jashtme. Megjithat\u00eb, koh\u00ebt e fundit, shum\u00eb k\u00ebrkues t\u00eb Universitetit Ben Gurion t\u00eb Izraelit, treguan se ishte e mundur t\u00eb vidheshin t\u00eb dh\u00ebnat, n\u00ebse rrjeti preket nga nj\u00eb virus i ve\u00e7ant\u00eb. N\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb problem, kemi marr\u00eb n\u00eb pyetje nj\u00eb specialist informaticien:<\/p>\n<p>&#8211; Megjith\u00ebse njer\u00ebzit e thjesht\u00eb jan\u00eb pa dyshim m\u00eb pak t\u00eb synuar nga ky lloj sulmi informatik, a jan\u00eb ata po aq t\u00eb brisht\u00eb?<br \/>\n&#8211; \u00c7do kompjuter \u00ebsht\u00eb potencialisht i preksh\u00ebm, por duhen njohuri specifike dhe teknologji e nevojshme p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb vjedhje t\u00eb till\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb vet\u00ebm kompjuterat ku jan\u00eb ruajtur t\u00eb dh\u00ebnat strategjike apo tregtare me vler\u00eb t\u00eb madhe, jan\u00eb v\u00ebrtet t\u00eb rrezikuar. Pra, konsumatori normal, nuk ka pse shqet\u00ebsohet. Q\u00eb prej koh\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb t\u00eb viteve \u201960, spiun\u00ebt amerikan\u00eb dhe rus\u00eb mund t\u00eb vidhnin gjith\u00eb informacionet q\u00eb kalonin n\u00eb ekranin e nj\u00eb kompjuteri, duke u nisur nga nj\u00eb furgon i vendosur n\u00eb rrug\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, disa ministri n\u00eb Uashington, kishin blinduar veshjet e jashtme t\u00eb kompjuterave q\u00eb p\u00ebrmbanin t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb pengonin \u00e7do rrezatim elektromagnetik.<br \/>\nSi konsumator\u00eb normal\u00eb t\u00eb internetit, ne jemi edhe m\u00eb t\u00eb brisht\u00eb nga ky lloj sulmi, apo infiltrimi, q\u00eb, n\u00ebse instalohet n\u00eb nj\u00eb kompjuter, mund t\u00eb p\u00ebrdoret dhe rip\u00ebrdoret. N\u00eb fakt, ne mendojm\u00eb m\u00eb pak p\u00ebr sigurin\u00eb e t\u00eb dh\u00ebnave tona n\u00eb krahasim me nj\u00eb nd\u00ebrmarrje, p\u00ebr shembull, por rreziku mbetet i nj\u00ebjt\u00eb, bile m\u00eb i madh. Pasi ke futur virusin n\u00eb nj\u00eb kompjuter, \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb b\u00ebsh \u00e7\u2019t\u00eb duash, t\u00eb futesh dhe t\u00eb rifutesh sa her\u00eb t\u00eb duash. Nd\u00ebrsa, p\u00ebr t\u00eb piratuar kompjuterin e fikur \u00ebsht\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb, por jo e pamundur. Nj\u00eb kompjuter, kur \u00ebsht\u00eb i shuar, dometh\u00ebn\u00eb se kutia e ushqimit me elektricitet \u00ebsht\u00eb e shuar, por karta \u00abm\u00ebm\u00eb\u00bb vazhdon t\u00eb marr\u00eb energji (ka nj\u00eb drit\u00eb t\u00eb vock\u00ebl, t\u00eb ndezur te kjo kart\u00eb). \u00cbsht\u00eb pra nj\u00eb veprim m\u00eb i matur ta heq\u00ebsh fare nga priza kompjuterin dhe sidomos, t\u00eb mos e l\u00ebsh n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn \u00abpritje\u00bb. \u00cbsht\u00eb gjithashtu e mundur n\u00ebse do ta mbrosh, t\u00eb mbyll\u00ebsh kutin\u00eb e VVifi-s\u00eb, por kujdes, sepse disa p\u00ebrdit\u00ebsime b\u00ebhen gjat\u00eb nat\u00ebs n\u00eb k\u00ebto kuti.<br \/>\n&#8211; \u00c7far\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash mund t\u00eb rikuperohen dhe \u00e7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pirat\u00ebt informatik\u00eb?<br \/>\n&#8211; Potencialisht, gjith\u00e7ka mund t\u00eb rekuperohet, por vjedhja e t\u00eb dh\u00ebnave k\u00ebrkon koh\u00eb. Kjo lloj procedure \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e dobishme n\u00eb nj\u00eb kontekst ushtarak, apo spiunazh industrial. Informacionet mund t\u2019u shiten konkurrent\u00ebve, ose t\u00eb p\u00ebdor\u00ebn n\u00eb manipulacionet e burs\u00ebs, p\u00ebr shembull. <\/p>\n<p>Inteligjenca artificiale (IA) mund t\u2019i jap\u00eb fund rac\u00ebs njer\u00ebzore<br \/>\nFizikani i njohur Stefen Houking, ka paralajm\u00ebruar se IA mund t\u2019i jap\u00eb fund rac\u00ebs njer\u00ebzore. Makinat q\u00eb mund t\u00eb mendojn\u00eb, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr ekzistenc\u00ebn ton\u00eb dhe \u201czhvillimi i plot\u00eb i inteligjenc\u00ebs artificiale mund t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb fundin e rac\u00ebs njer\u00ebzore\u201d, ka th\u00ebn\u00eb fizikani p\u00ebr BBC. Paralajm\u00ebrimi i Houkingut erdhi si p\u00ebrgjigje e nj\u00eb pyetjeje p\u00ebr llojin e ri t\u00eb teknologjis\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb kompjuter, q\u00eb e lejon at\u00eb t\u00eb flas\u00eb, duke parashikuar fjal\u00ebt q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb (Houking \u00ebsht\u00eb i paralizuar dhe nuk mund t\u00eb flas\u00eb). Stefen Houking ka paralajm\u00ebruar edhe m\u00eb par\u00eb p\u00ebr rreziqet e IA. Ai ka shkruar n\u00eb gazet\u00ebn \u201cThe Indipendent\u201d, s\u00eb bashku me nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh n\u00eb maj t\u00eb k\u00ebtij vitit p\u00ebr t\u00eb paralajm\u00ebruar se njer\u00ebzimi mund t\u00eb mos e marr\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim aq seriozisht. \u201cNd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ndikimi afatshkurt\u00ebr i IA varet nga kush e kontrollon at\u00eb, ndikimi afatgjat\u00eb varet n\u00ebse mund t\u00eb kontrollohet, apo jo\u201d, shkruan ata n\u00eb maj. \u201cT\u00eb gjith\u00eb ne duhet t\u00eb pyesim veten se \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb tani p\u00ebr t\u00eb shtuar mund\u00ebsit\u00eb e p\u00ebrfitimit prej saj dhe duke evituar rreziqet\u201d.<br \/>\nGjat\u00eb intervist\u00ebs s\u00eb tij me BBC, Houking paralajm\u00ebroi edhe p\u00ebr rreziqet e internetit. Ai tha se interneti mund t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb komand\u00eb qendrore t\u00eb terrorist\u00ebve. \u201cDuhet b\u00ebr\u00eb shum\u00eb pun\u00eb nga shoq\u00ebrit\u00eb e internetit p\u00ebr t\u00eb parandaluar k\u00ebrc\u00ebnimin, por v\u00ebshtir\u00ebsia q\u00ebndron n\u00eb t\u00eb vepruarin pa sakrifikuar lirin\u00eb dhe privat\u00ebsin\u00eb\u201d. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kur organizatat qeveritare apo nd\u00ebrmarrjet duan t\u00eb ruajn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna konfidenciale, ato p\u00ebrdorin m\u00eb shpesh nj\u00eb rrjet t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb shk\u00ebputur nga interneti dhe t\u00eb izoluar ndaj \u00e7do lidhjeje t\u00eb jashtme. Megjithat\u00eb, koh\u00ebt e fundit, shum\u00eb k\u00ebrkues t\u00eb Universitetit Ben Gurion t\u00eb Izraelit, treguan se ishte e mundur t\u00eb vidheshin t\u00eb dh\u00ebnat, n\u00ebse rrjeti preket [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[904],"class_list":["post-7337","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi","tag-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7337"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7337\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}