{"id":6660,"date":"2014-11-29T16:30:23","date_gmt":"2014-11-29T15:30:23","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=6660"},"modified":"2014-11-29T14:44:47","modified_gmt":"2014-11-29T13:44:47","slug":"gjithe-galaktika-jone-lekundet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/11\/gjithe-galaktika-jone-lekundet\/","title":{"rendered":"Gjith\u00eb galaktika jon\u00eb l\u00ebkundet"},"content":{"rendered":"<p>Dihet se galaktika jon\u00eb, Rruga e Qum\u00ebshtit (Kashta e Kumtrit) ka pamjen e nj\u00eb spiraleje, ku t\u00eb gjith\u00eb yjet rrotullohen rreth qendr\u00ebs. Nd\u00ebrkaq, shkenc\u00ebtar\u00ebt vet\u00ebm koh\u00ebt e fundit kan\u00eb zbuluar se gjith\u00eb galaktika kryen gjithashtu disa l\u00ebvizje (impulse) l\u00ebkund\u00ebse dhe krijohet k\u00ebshtu nj\u00eb tablo kaotike, e cila i ngjan nj\u00eb flamuri q\u00eb val\u00ebvitet nga era. Shkaku q\u00eb e sjell k\u00ebt\u00eb pamje ende nuk dihet. Sipas hipotezave t\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebve, ky fenomen mund t\u00eb jet\u00eb pasoj\u00eb e bashk\u00ebveprimeve t\u00eb krah\u00ebve t\u00eb saj spiral\u00eb, ose si pasoj\u00eb e p\u00ebrshkimit t\u00eb galaktik\u00ebs son\u00eb nga \u201crrezet\u201d e nj\u00eb galaktike tjet\u00ebr, m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl. P\u00ebr t\u00eb studiuar kinematik\u00ebn e yjeve n\u00eb rrafshin tredimensional, shkenc\u00ebtar\u00ebt shfryt\u00ebzuan rezultatet e eksperimentit RAVE (Radial Velocity Experiment), i cili u shtri p\u00ebrgjat\u00eb 6500 vjet\u00ebsh drit\u00eb \u201cmbi\u201d dhe \u201cn\u00ebn\u201d Diell, pothuajse nj\u00eb t\u00eb kat\u00ebrt\u00ebn e distanc\u00ebs nga Dielli deri n\u00eb qendr\u00ebn e galaktik\u00ebs, si edhe an\u00ebn e kund\u00ebrt t\u00eb k\u00ebsaj distance. Po k\u00ebshtu, duke u orientuar nga ngjyrat e kuqe t\u00eb ngjeshura t\u00eb disa objekteve t\u00eb ve\u00e7anta me ndri\u00e7im absolut, t\u00eb cilat praktikisht jan\u00eb t\u00eb pavarura nga p\u00ebrb\u00ebrja dhe mosha e tyre, shkenc\u00ebtar\u00ebt krijuan hart\u00ebn tredimensionale t\u00eb shpejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb rrotullimit t\u00eb yjeve n\u00eb zon\u00ebn rreth Diellit, duke mbajtur parasysh jo vet\u00ebm l\u00ebvizjet e tyre rrotulluese, por edhe godit\u00ebse (m\u00ebsym\u00ebse). Modeli paraqiti nj\u00eb tablo t\u00eb nd\u00ebrlikuar t\u00eb l\u00ebvizjeve n\u00eb galaktik\u00ebn ton\u00eb. Doli se yjet l\u00ebvizin jo vet\u00ebm rreth qendr\u00ebs kryesore, por edhe val\u00ebviten (l\u00ebkunden) \u201cposht\u00eb\u201d e \u201clart\u201d n\u00eb rrafshin e t\u00ebr\u00eb galaktik\u00ebs. Tani ka mbetur t\u00eb sqarohet se \u00e7far\u00eb e nxit k\u00ebt\u00eb val\u00ebzim, \u00e7far\u00eb i shkakton k\u00ebto val\u00ebvitje dhe l\u00ebkundje. Ndoshta t\u00eb dh\u00ebnat e reja do t\u00eb ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar modelin tredimensional t\u00eb galaktik\u00ebs son\u00eb, pra, t\u00eb Kasht\u00ebs se Kumtrit apo Rrug\u00ebs s\u00eb Qum\u00ebshtit. Pasi mat\u00ebn shpejt\u00ebsit\u00eb e lartp\u00ebrmendura, shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se l\u00ebnda e Rrug\u00ebs s\u00eb Qum\u00ebshtit l\u00ebkundet n\u00eb drejtime t\u00eb ndryshme, pavar\u00ebsisht nga l\u00ebvizjet q\u00eb b\u00ebn rreth qendr\u00ebs s\u00eb galaktik\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dihet se galaktika jon\u00eb, Rruga e Qum\u00ebshtit (Kashta e Kumtrit) ka pamjen e nj\u00eb spiraleje, ku t\u00eb gjith\u00eb yjet rrotullohen rreth qendr\u00ebs. Nd\u00ebrkaq, shkenc\u00ebtar\u00ebt vet\u00ebm koh\u00ebt e fundit kan\u00eb zbuluar se gjith\u00eb galaktika kryen gjithashtu disa l\u00ebvizje (impulse) l\u00ebkund\u00ebse dhe krijohet k\u00ebshtu nj\u00eb tablo kaotike, e cila i ngjan nj\u00eb flamuri q\u00eb val\u00ebvitet nga era. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":6664,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[602],"class_list":["post-6660","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi","tag-galaktika"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6660","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6660"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6660\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6664"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6660"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6660"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6660"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}