{"id":6023,"date":"2014-11-12T16:00:00","date_gmt":"2014-11-12T15:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=6023"},"modified":"2014-11-12T15:32:55","modified_gmt":"2014-11-12T14:32:55","slug":"ceshte-crregullimi-deluziv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/11\/ceshte-crregullimi-deluziv\/","title":{"rendered":"\u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb \u00e7rregullimi deluziv?"},"content":{"rendered":"<p>&#8211; P\u00ebrsh\u00ebndetje doktor Jashari! Jam shum\u00eb kurioz t\u00eb m\u00ebsoj, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb \u00e7rregullimi deluziv? Pres nj\u00eb p\u00ebrgjigje nga ju. Faleminderit.<br \/>\nDr. Jashar Demiri, psikolog klinicist: &#8211; P\u00ebr t\u00eb kuptuar edhe m\u00eb mir\u00eb se \u00e7\u2019jan\u00eb deluzionet, duhet t\u00eb shpjegojm\u00eb m\u00eb par\u00eb se \u00e7\u2018jan\u00eb iluzionet. Kjo ka shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, pasi iluzionet nuk jan\u00eb s\u00ebmundje, por gabime \u201cnormale\u201d t\u00eb shqisave, nd\u00ebrsa deluzionet jan\u00eb shk\u00ebputje nga realiteti, prandaj sa her\u00eb q\u00eb na vijn\u00eb njer\u00ebz me \u00e7rregullime deluzive, u themi familjar\u00ebve se \u201cnjeriu juaj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7ik\u00eb pa qejf\u201d, dometh\u00ebn\u00eb, i s\u00ebmur\u00eb, pasi mund t\u00eb ndodh\u00eb shpesh q\u00eb vet\u00eb i s\u00ebmuri, jo vet\u00ebm q\u00eb s\u2019e kupton se \u00ebsht\u00eb i s\u00ebmur\u00eb, por \u00e7uditet po t\u2019i thuash, pasi ai nuk e kupton se i ka \u00e7rregullime, halu\u00e7inacione, ai i beson ato si t\u00eb v\u00ebrteta. Ndaj ka raste q\u00eb familjar\u00ebt \u00e7uditen me ne doktor\u00ebt kur ne e d\u00ebgjojm\u00eb me shum\u00eb seriozitet t\u00eb s\u00ebmurin i cili na i tregon si t\u00eb v\u00ebrteta gj\u00ebrat krejt t\u00eb \u00e7uditshme e absurde dhe biseda me t\u00eb s\u00ebmurin ngjan si petullat me uj\u00eb. Ka edhe raste kur i s\u00ebmuri na thot\u00eb: \u201cJa, o doktor, t\u00eb lutem, bindi k\u00ebta familjar\u00ebt e mi q\u00eb s\u2019m\u00eb besojn\u00eb, q\u00eb thon\u00eb se ia fus kot, se un\u00eb nuk di t\u00eb g\u00ebnjej e as nuk flas \u201ckodra pas bregut\u201d. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, i s\u00ebmuri ka t\u00eb drejt\u00eb, pasi v\u00ebrtet nuk po g\u00ebnjen ai; at\u00eb vet\u00eb e g\u00ebnjen s\u00ebmundja, ai i \u201csheh\u201d si t\u00eb v\u00ebrteta figurat, i d\u00ebgjon z\u00ebrat, i ndjen aromat e mira apo t\u00eb k\u00ebqija, edhe aty ku nuk ka t\u00eb tilla. Madje, ai mund t\u00eb \u00e7uditet si nuk i shohin apo djejn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt dhe i duket sikur t\u00eb tjer\u00ebt nuk jan\u00eb normal\u00eb. Pra, deluzionet jan\u00eb s\u00ebmundje, sepse i s\u00ebmuri nuk \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm apo i pap\u00ebrgjegjsh\u00ebm p\u00ebr to, ai nuk thot\u00eb se \u201ck\u00ebshtu m\u00eb duket\u201d, por thot\u00eb: \u201ck\u00ebshtu \u00ebsht\u00eb dhe, pik\u00eb!\u201d. P\u00ebr shembull, iluzion \u00ebsht\u00eb t\u00eb parit e nj\u00eb rr\u00ebnje peme e cila l\u00ebviz si gjarp\u00ebr i zi n\u00eb ujin q\u00eb e val\u00ebzon era dhe ne trembemi se na duket si gjarp\u00ebr, por \u00ebsht\u00eb deluzion (halu\u00e7inacion pamor) p\u00ebr t\u00eb s\u00ebmurin q\u00eb thot\u00eb: \u201cJa, tek \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjarp\u00ebr!\u201d dhe tmerrohet, ik\u00ebn, kur aty gjarp\u00ebr nuk ka. Po ashtu \u00ebsht\u00eb iluzion nj\u00eb shkop i futur n\u00eb uj\u00eb q\u00eb na duket si i p\u00ebrthyer, nga nj\u00eb distanc\u00eb e larg\u00ebt, por na duket af\u00ebr, shinat e trenit t\u00eb cilat n\u00eb distanc\u00eb na duket sikur bashkohen, pra, t\u00eb gjitha k\u00ebto jan\u00eb iluzione pamore, pasi njeriu e di, e kupton se k\u00ebtu syri na \u201cg\u00ebnjen\u201d, kurse do t\u00eb ishte halu\u00e7inacion ose \u00e7rregullim deluziv pamor n\u00ebse i s\u00ebmuri tregon sende, njer\u00ebz apo objekte sikur jan\u00eb aty ku nuk ka fare t\u00eb till\u00eb. Deluzionet jan\u00eb me pasoja dhe i s\u00ebmuri mund t\u00eb futet edhe n\u00eb panik apo t\u00eb \u201ckrijoj\u00eb\u201d hasm\u00ebri e q\u00eb mendon se duhet t\u00eb hakmerret apo \u201cmbrohet\u201d nga dikush kur tjetri as nuk di gj\u00eb dhe po ta d\u00ebgjoj\u00eb, mund t\u00eb habitet pasi s\u2019ka asnj\u00eb pun\u00eb me t\u00eb. Pra, deluzionet duhen trajtuar e kuruar me farmakoterapi, p\u00ebrkujdesje e psikoterapi tip \u201chipnoze\u201d, kurse iluzionet mund t\u00eb jen\u00eb edhe t\u00eb dobishme, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shembull t\u00eb shikuarit e nj\u00eb filmi, figur\u00eb pas figure, por q\u00eb ne nuk e kapim me sy dhe na duken l\u00ebvizje t\u00eb \u00e7rregullta. Iluzionet na ndihmojn\u00eb edhe n\u00eb lidhje me aft\u00ebsit\u00eb tona t\u00eb imagjinat\u00ebs dhe imagjinata na b\u00ebn t\u00eb p\u00ebrjetojm\u00eb apo t\u00eb zbulojm\u00eb gj\u00ebra t\u00eb bukura. Iluzionet, shpesh, p\u00ebrjetohen si \u00ebnd\u00ebrr me sy hapur dhe personi \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm se nuk \u00ebsht\u00eb realitet, kurse deluzioni \u00ebsht\u00eb p\u00ebrjetimi i v\u00ebrtet\u00eb i nj\u00eb \u201crealiteti\u201d q\u00eb mungon. Frik\u00ebrat mund t\u00eb na krijojn\u00eb edhe iluzione, porse ne i bindim njer\u00ebzit ankthioz\u00eb se frik\u00ebrat nuk jan\u00eb s\u00ebmundje. P\u00ebr shembull, nj\u00eb njeri q\u00eb ka frik\u00eb se mos \u00e7mendet, e vuan shum\u00eb k\u00ebt\u00eb frik\u00eb sepse e kujton p\u00ebr realitet dhe p\u00ebrjeton lloj-lloj mendimesh iluzive, porse ai nuk \u00e7mendet kurr\u00eb sepse e kupton iracionalitetin e mendimeve t\u00eb tij, kurse nj\u00eb i \u00e7mendur, jo vet\u00ebm q\u00eb s\u2019e di se \u00ebsht\u00eb i \u00e7mendur, por as nuk ka frik\u00eb nga kjo s\u00ebmundje, madje mund t\u00eb jet\u00eb edhe i g\u00ebzuar, n\u00ebse fjala vjen, beson se \u00ebsht\u00eb pronar i madh i nj\u00eb banke apo pasurie q\u00eb beson se e ka, por q\u00eb n\u00eb fakt, nuk ekziston. Dua t\u2019u them doktor\u00ebve psikiat\u00ebr, koleg\u00ebve t\u00eb mi t\u00eb nderuar, q\u00eb t\u00eb mendohen mir\u00eb para se t\u00eb vendosin diagnoz\u00ebn \u201cskizofreni\u201d, se nj\u00eb pakujdesi e vog\u00ebl n\u00eb diagnostikim, e fut sh\u00ebrimin n\u00eb qorrsokak dhe e merr m\u00eb qaf\u00eb pacientin, e d\u00ebmton dhe e vonon sh\u00ebrimin e tij, p\u00ebrve\u00e7 kostos s\u00eb lart\u00eb dhe brengave e lot\u00ebve t\u00eb familjar\u00ebve.<br \/>\n&#8211; Shum\u00eb klient\u00eb me obsesione t\u00eb \u00e7uditshme, t\u00eb axhituar e duksh\u00ebm n\u00eb ankth, me ide derealizimi, mund t\u00eb p\u00ebrngjajn\u00eb fare leht\u00eb me skizofrenin\u00eb. Sipas shkenc\u00ebs, ajo q\u00eb psikiatr\u00ebt kan\u00eb diagnostikuar deri m\u00eb sot si skizofreni, mund t\u00eb jet\u00eb e ndar\u00eb realisht n\u00eb 8 s\u00ebmundje t\u00eb ndryshme. Sipas studimeve t\u00eb fundit, \u201cs\u00ebmundjet komplekse\u201d, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb skizofrenia, mund t\u00eb influencohen nga qindra apo mij\u00ebra variacione gjenetike, t\u00eb cilat n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb komplekse bashk\u00ebpunojn\u00eb me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn. Pra, kur t\u00eb vendoset diagnoza \u201cskizofreni\u201d, t\u00eb jemi t\u00eb sigurt\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, pasi m\u00eb mir\u00eb t\u00eb mbahet p\u00ebr ca koh\u00eb i patrajtuar pacienti, sesa t\u00eb trajtohet gabimisht, pra, t\u00eb d\u00ebmtohet dhe vonohet sh\u00ebrimi. N\u00eb pun\u00ebn time 35 vje\u00e7are kam par\u00eb lloj-lloj \u201c\u00e7udirash\u201d si p\u00ebr shembull, kur nj\u00eb klient \u00ebsht\u00eb diagnostikuar nga doktori me skizofreni, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ai ka qen\u00eb i droguar, pra \u00ebsht\u00eb nj\u00eblloj sikur nj\u00eb t\u00eb dehur ta kujtojm\u00eb p\u00ebr skizofren. Po ashtu, shum\u00eb klient\u00ebve me \u00e7rregullime obsesive-kompulsive doktor\u00ebt u kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb rispoleptin apo alanzapin\u00ebn vet\u00ebm sepse kan\u00eb d\u00ebgjuar p\u00ebr ca frik\u00ebra t\u00eb \u201c\u00e7uditshme\u201d q\u00eb ka klienti dhe nuk e kan\u00eb marr\u00eb fare parasysh faktin se klienti \u00ebsht\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm q\u00eb nuk duhet t\u2019i ket\u00eb ato, pra, \u00ebsht\u00eb n\u00eb luft\u00eb me to, ndaj edhe ka ardhur te doktori. Zakonisht, skizofren\u00ebt nuk vijn\u00eb vet\u00eb te mjeku, pasi ata nuk e besojn\u00eb se jan\u00eb t\u00eb s\u00ebmur\u00eb. Ka plot raste kur nj\u00eb familjar e sjell skizofrenin te doktori vet\u00ebm duke i th\u00ebn\u00eb se duhet q\u00eb ta shoq\u00ebroj\u00eb at\u00eb pasi vet\u00eb familjari ndjehet s\u00ebmur\u00eb. N\u00eb k\u00ebto raste, neve na duhet me zor q\u00eb ta bindim skizofrenin se ka nevoj\u00eb edhe ai p\u00ebr ca \u201cqet\u00ebsues\u201d ose ila\u00e7e q\u00eb e mbrojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb kaq \u201cmir\u00eb\u201d. Le pastaj rastet kur histerit\u00eb kujtohen p\u00ebr epilepsi, kur ndryshimi n\u00eb mjekim \u00ebsht\u00eb krejt ndryshe e kur histeriku \u00ebsht\u00eb \u201caktor\u201d i madh, e zgjedh gjithnj\u00eb vendin kur bie, ndon\u00ebse me kalimin e koh\u00ebs, i b\u00ebhet \u201czakon\u201d e nuk mundet t\u00eb mos bjer\u00eb, kurse epileptiku nuk kupton asgj\u00eb se ku bie, nuk e di se ka r\u00ebn\u00eb dhe mund t\u00eb bjer\u00eb n\u00eb zjarr, n\u00eb uj\u00eb apo t\u00eb thyej\u00eb kafk\u00ebn. Si ka mund\u00ebsi q\u00eb t\u00eb vendoset diagnoza epilepsi pa e pyetur klientin n\u00ebse e zgjedh vendin ku bie dhe se sa her\u00eb \u00ebsht\u00eb d\u00ebmtuar? T\u00eb mos e b\u00ebjm\u00eb \u201cgogol\u201d k\u00ebt\u00eb skizofrenin\u00eb, pasi ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje plot\u00ebsisht e trajtueshme, e sh\u00ebrueshme, aq sa skizofren\u00ebt ndonj\u00ebher\u00eb jan\u00eb aq t\u00eb zot\u00ebt e t\u00eb dobish\u00ebm n\u00eb ca drejtime, aq sa mund ta kemi par\u00eb filmin ku nj\u00eb profesor skizofren fitoi \u00e7mimin Nobel n\u00eb matematik\u00ebn apo ekonomin\u00eb q\u00eb studionte. Nuk \u00ebsht\u00eb \u201cshejtani\u201d apo \u201cDjalli\u201d q\u00eb ua dikton atyre \u00e7udit\u00eb tep\u00ebr t\u00eb zgjuara, por ajo pjes\u00eb e mendjes brilante q\u00eb si mendja e Ajnshtanjit, \u00e7udirat i kishte vet\u00ebm n\u00eb disa drejtime dhe ishte aq harraq e \u201cordiner\u201d n\u00eb ca p\u00ebrgjigje sa s\u2019besohej. Ndaj edhe shum\u00eb shkenc\u00ebtar\u00eb sot thon\u00eb se \u201cskizofrenia\u201d nuk ekziston. Madje, jo gjithmon\u00eb prania e halu\u00e7inacioneve flet p\u00ebr s\u00ebmundje psikike, pasi ka edhe \u201chalu\u00e7inacione\u201d t\u00eb sugjestionuara, t\u00eb induktuara si p\u00ebr shembull, nj\u00eb n\u00ebn\u00eb beson e vuan se djalin e saj e sulmojn\u00eb, e ndjekin vet\u00ebm e vet\u00ebm se k\u00ebto ia thot\u00eb djali, ose si\u00e7 ka qen\u00eb nj\u00eb rast studimi nga doktoresh\u00eb Jurikova n\u00eb Bullgari q\u00eb vajz\u00ebn e cila thoshte se \u201cun\u00eb fluturoj\u201d dhe e besonte k\u00ebt\u00eb, e p\u00ebrjashtoi nga diagnoza skizofrenike kur mori vesh se ajo kishte par\u00eb hinduset para kamerave q\u00eb mposhtnin gravitacionin e ngriheshin n\u00eb aj\u00ebr, ose nga dhimbshuria p\u00ebr babain e vdekur, duke par\u00eb \u201cLiqenin e mjelmave\u201d ku vajzat \u201cktheheshin\u201d n\u00eb mjelma e \u201cfluturonin\u201d dal\u00ebngadal\u00eb filloi q\u00eb t\u00eb besonte se dhe ajo \u201cfluturon\u201d. N\u00eb k\u00ebto raste, ajo u induktua, u manipulua nga e pabesueshmja e cila iu duk si e besueshme, nga d\u00ebshira p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb thoshte disa \u201cp\u00ebrjetime\u201d q\u00eb i duken si t\u00eb v\u00ebrteta kur jan\u00eb \u201cpseudo\u201d, fallco, por q\u00eb n\u00eb bisedat e shtruara me Jurikoven e shprehu se thell\u00eb-thell\u00eb e kishte ndjer\u00eb sikur e b\u00ebnte, por asnj\u00ebher\u00eb s\u2019e kishte b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb lloj \u201cfluturimi\u201d. Pra, kjo vajz\u00eb, nga nj\u00eb grup doktor\u00ebsh ishte trajtuar me barnat e gabuara sepse vet\u00ebm psikoterapia dhe kthjellimi psikik e soll\u00ebn n\u00eb dyzen shpirt\u00ebror. \u00cbsht\u00eb nj\u00eblloj si me nj\u00eb kompjuter i cili e ka problemin me \u201cprogramet\u201d dhe ne p\u00ebrpiqemi q\u00eb t\u2019i z\u00ebvend\u00ebsojm\u00eb pjes\u00ebt, veglat, kur ai funksionimin e ka shum\u00eb n\u00eb rregull&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8211; P\u00ebrsh\u00ebndetje doktor Jashari! Jam shum\u00eb kurioz t\u00eb m\u00ebsoj, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb \u00e7rregullimi deluziv? Pres nj\u00eb p\u00ebrgjigje nga ju. Faleminderit. Dr. Jashar Demiri, psikolog klinicist: &#8211; P\u00ebr t\u00eb kuptuar edhe m\u00eb mir\u00eb se \u00e7\u2019jan\u00eb deluzionet, duhet t\u00eb shpjegojm\u00eb m\u00eb par\u00eb se \u00e7\u2018jan\u00eb iluzionet. Kjo ka shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, pasi iluzionet nuk jan\u00eb s\u00ebmundje, por gabime \u201cnormale\u201d t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[86],"tags":[519],"class_list":["post-6023","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-psikologu","tag-skizofren"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6023"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6023\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}