{"id":5378,"date":"2014-11-03T17:30:35","date_gmt":"2014-11-03T16:30:35","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=5378"},"modified":"2014-11-03T13:39:31","modified_gmt":"2014-11-03T12:39:31","slug":"kush-e-shpiku-xhamin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/11\/kush-e-shpiku-xhamin\/","title":{"rendered":"Kush e shpiku xhamin?"},"content":{"rendered":"<p>P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ka mbizot\u00ebruar mendimi i Plini Plakut (vitet 23-79), i shprehur n\u00eb vepr\u00ebn e tij &#8220;Histori e Botanik\u00ebs&#8221; se sekretin e prodhimit t\u00eb xhamit e kan\u00eb zbuluar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb detar\u00ebt dhe tregtar\u00ebt fenikas. \u201cNj\u00eb her\u00eb, duke transportuar disa mallra me anije nga Sidoni, shkruan ai, anijen e k\u00ebrc\u00ebnoi nj\u00eb furtun\u00eb e jasht\u00ebzakonshme dhe kapiteni dha urdh\u00ebr t\u00eb zbritnin t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb breg. Ngaq\u00eb ishte shum\u00eb ftoht\u00eb, marinar\u00ebt ndez\u00ebn nj\u00eb zjarr t\u00eb madh, u ngroh\u00ebn p\u00ebr vete dhe vun\u00eb kazanin p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatitur ushqimin. Mir\u00ebpo p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatitur ushqimin u paraqit nevoja q\u00eb k\u00ebt\u00eb kazan ta vendosnin, duke p\u00ebrdorur si mbajt\u00ebse gur\u00ebt, mir\u00ebpo bregu ishte gjith\u00eb r\u00ebr\u00eb dhe nuk kishte asnj\u00eb gur. At\u00ebhere, tregtar\u00ebt e st\u00ebrvitur me veshtir\u00ebsi t\u00eb tilla udh\u00ebtimi, soll\u00ebn ca blloqe sode dhe mbi t\u00eb vendos\u00ebn kazanin. Pasi ndaloi furtuna, fenikasit e v\u00ebmendsh\u00ebm e kthyen sod\u00ebn n\u00eb anije, por ata mbet\u00ebn shum\u00eb t\u00eb habitur kur pan\u00eb n\u00eb vatr\u00ebn e zjarrit nj\u00eb l\u00ebnd\u00eb t\u00eb panjohur, e cila ishte krijuar pa asnj\u00eb dyshim pas ndezjes s\u00eb zjarrit. Dukej qart\u00eb q\u00eb zjarri i fort\u00eb kishte ndikuar mbi r\u00ebr\u00ebn dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb (edhe me ndikimin e sod\u00ebs) ishte krijuar kjo l\u00ebnd\u00eb e \u00e7uditshme, q\u00eb atyre nuk u kishte r\u00ebn\u00eb rasti ta kishin par\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb\u2026<br \/>\nKjo histori e bukur erdhi deri n\u00eb shekullin \u0425\u0425, kur filloi t\u00eb kritikohej p\u00ebr fantazi t\u00eb tepruar dhe munges\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsie. Sipas metod\u00ebs q\u00eb shpjegonte Plini, nuk ka asnj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb prodhohej xham n\u00eb ato kushte q\u00eb p\u00ebrshkruan ai. Temperatura e zjarrit q\u00eb ndez\u00ebn tregtar\u00ebt dhe marinar\u00ebt p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatitur gjell\u00ebn dhe p\u00ebr t&#8217;u ngrohur vet\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme (\u00ebsht\u00eb tep\u00ebr e ul\u00ebt) p\u00ebr tretjen e sod\u00ebs, r\u00ebr\u00ebs dhe prodhimin e xhamit. Po at\u00ebhere, kush e shpiku xhamin? Kjo merit\u00eb i takon nj\u00eb po\u00e7ari egjiptian dhe ndihm\u00ebsit t\u00eb vet gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pjekjes s\u00eb en\u00ebve prej balte n\u00eb furrat e posa\u00e7me. Pik\u00ebrisht ai, fare rast\u00ebsisht, theu nj\u00eb po\u00e7e me sod\u00eb mbi r\u00ebr\u00ebn n\u00eb temperaturen e lart\u00eb t\u00eb furr\u00ebs s\u00eb po\u00e7aris\u00eb dhe vendi u mbush me disa copa transparente. Pastaj, p\u00ebr \u00e7udi, t\u00eb gjitha po\u00e7et e &#8220;ndotura me k\u00ebt\u00eb l\u00ebnd\u00eb (r\u00ebr\u00eb dhe sod\u00eb e shkrir\u00eb) q\u00eb u fut\u00ebn p\u00ebr t&#8217;u pjekur, u mbuluan nga nj\u00eb shtres\u00eb e shk\u00eblqyeshme, e fort\u00eb dhe e bukur. Me sa duket, kjo ishte pik\u00ebnisja e v\u00ebrtet\u00eb e fillimit t\u00eb prodhimit t\u00eb xhamit, i cili me koh\u00eb u p\u00ebrsos dhe filloi t\u00eb prodhohej n\u00eb furra t\u00eb posa\u00e7me, madje t\u00eb krijohet nj\u00eb industri e t\u00ebr\u00eb&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ka mbizot\u00ebruar mendimi i Plini Plakut (vitet 23-79), i shprehur n\u00eb vepr\u00ebn e tij &#8220;Histori e Botanik\u00ebs&#8221; se sekretin e prodhimit t\u00eb xhamit e kan\u00eb zbuluar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb detar\u00ebt dhe tregtar\u00ebt fenikas. \u201cNj\u00eb her\u00eb, duke transportuar disa mallra me anije nga Sidoni, shkruan ai, anijen e k\u00ebrc\u00ebnoi nj\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":5379,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-5378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5378"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5378\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}