{"id":5160,"date":"2014-10-31T14:00:48","date_gmt":"2014-10-31T13:00:48","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=5160"},"modified":"2014-10-31T09:19:03","modified_gmt":"2014-10-31T08:19:03","slug":"shkencetaret-krijuan-nje-dore-bionike-qe-ndjen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/10\/shkencetaret-krijuan-nje-dore-bionike-qe-ndjen\/","title":{"rendered":"Shkenc\u00ebtar\u00ebt krijuan nj\u00eb dor\u00eb bionike q\u00eb ndjen"},"content":{"rendered":"<p>BBC-ja njoftoi disa dit\u00eb m\u00eb par\u00eb se shkenc\u00ebtar\u00ebt evropian\u00eb krijuan bashkarisht nj\u00eb dor\u00eb bionike, e cila i jep mund\u00ebsi njeriut (invalid\u00ebve) t\u00eb ndjejn\u00eb sendet q\u00eb prekin me gisht\u00ebrinjt\u00eb e saj.<br \/>\nI pari q\u00eb e p\u00ebrdori k\u00ebt\u00eb dor\u00eb ishte Denis Abo nga Danimarka. Ai humbi nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb tij nd\u00ebrsa punonte me mjete piroteknike 10 vjet t\u00eb shkuara dhe kishte mbetur dorac. Gjat\u00eb operacionit q\u00eb u krye n\u00eb Itali, kirurg\u00ebt i ngjit\u00ebn atij dor\u00ebn e re me fundin e nervave t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr dhe, gjat\u00eb provave laboratorike, dora e re punoi p\u00ebr mrekulli. Ai p\u00ebrcaktoi symbyllur form\u00ebn dhe fort\u00ebsin\u00eb e materialit q\u00eb i jepnin mjek\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb provuar ndjeshm\u00ebrin\u00eb e dor\u00ebs artificiale.<br \/>\nRezultatet e eksperimentit shkencor n\u00eb t\u00eb cilin mor\u00ebn pjes\u00eb specialist\u00eb t\u00eb sektorit t\u00eb roboteknik\u00ebs nga Italia, Gjermania dhe Zvicra, u botuan n\u00eb revist\u00ebn \u201cScience Translational Medicine\u201d.<br \/>\nN\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb p\u00ebr shtyp, Silvestro Mi\u00e7era, pedagog n\u00eb Institutin Politeknik t\u00eb Lozanj\u00ebs, nj\u00eb nga pjes\u00ebmarr\u00ebsit kryesor\u00eb t\u00eb eksperimentit, deklaroi: \u201c\u00cbsht\u00eb her\u00eb e par\u00eb q\u00eb nj\u00eb njeri me dor\u00eb t\u00eb amputuar ndjen me gisht\u00ebrinjt\u00eb artificial\u00eb sendet q\u00eb prek, fort\u00ebsin\u00eb dhe p\u00ebrmasat e k\u00ebtij sendi. Proteza jan\u00eb p\u00ebrdorur edhe deri tani, por ato vet\u00eb kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb &#8220;vdekura&#8221;, nuk kan\u00eb ndjer\u00eb, kurse tani, dora e amputuar \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb e trupit t\u00eb aksidentuar. Kryesorja n\u00eb k\u00ebt\u00eb protez\u00eb, natyrisht, nuk \u00ebsht\u00eb ajo vet\u00eb, por sistemi elektronik q\u00eb i \u00e7on sinjale trurit dhe e ndihmon dor\u00ebn t\u00eb ndjej\u00eb\u201d. Grupi i krijuesve kan\u00eb vendosur n\u00eb protez\u00eb sensor\u00eb t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb informacione. Sapo dora prek di\u00e7ka, lajm\u00ebrohet truri dhe ai e merr vesh sakaq se \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb objekti, nga se p\u00ebrb\u00ebhet etj. Shkenc\u00ebtar\u00ebt, me ndihm\u00ebn e algoritmeve kompjuterike, kan\u00eb arritur t&#8217;i shnd\u00ebrrojn\u00eb sinjalet elektronike n\u00eb impulse t\u00eb kuptueshme nervore.<br \/>\nPas operacionit, Abo kaloi nj\u00eb muaj n\u00ebn kujdesarin\u00eb e mjek\u00ebve. Ai pohon: \u201cMe t\u00eb marr\u00eb di\u00e7ka n\u00eb dor\u00eb, pa e par\u00eb, un\u00eb e kuptoja me \u00e7far\u00eb materiali kisha t\u00eb b\u00ebja dhe \u00e7\u2019form\u00eb kishte ai, pa patur nevoj\u00eb fare p\u00ebr drit\u00eb&#8221;. Dora bionike, tani p\u00ebr tani, \u00ebsht\u00eb ende n\u00eb faz\u00ebn e eksperimentit dhe si mas\u00eb sigurie, nga dora e Abos jan\u00eb hequr sensor\u00ebt. Pjes\u00ebmarr\u00ebsit e ketij projekti tani po b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb hequr nga duart e t\u00eb s\u00ebmurit telat e shumt\u00eb, elektroda t\u00eb ndryshme dhe detaje t\u00eb tjera elektronike, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb kur t\u00eb dal\u00eb nga spitali, as t\u00eb mos dallohet nga larg se ai ka \u201cdor\u00eb t\u00eb v\u00ebn\u00eb&#8221;. Sipas mendimit t\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebve, do t\u00eb kalojn\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn edhe dhjet\u00eb vjet p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00eb duart bionike t\u00eb mund t\u00eb vihen kudo, n\u00eb \u00e7do klinik\u00eb kirurgjike. Edhe nj\u00eb problem tjet\u00ebr: Teknologjia \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrlikuar dhe duhet b\u00ebr\u00eb \u00e7mos p\u00ebr ta liruar sepse tani p\u00ebr tani, jo \u00e7dokush i ka mund\u00ebsit\u00eb fnanciare p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar shpenzimet e m\u00ebdha q\u00eb ka ky lloj operacioni\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BBC-ja njoftoi disa dit\u00eb m\u00eb par\u00eb se shkenc\u00ebtar\u00ebt evropian\u00eb krijuan bashkarisht nj\u00eb dor\u00eb bionike, e cila i jep mund\u00ebsi njeriut (invalid\u00ebve) t\u00eb ndjejn\u00eb sendet q\u00eb prekin me gisht\u00ebrinjt\u00eb e saj. I pari q\u00eb e p\u00ebrdori k\u00ebt\u00eb dor\u00eb ishte Denis Abo nga Danimarka. Ai humbi nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb tij nd\u00ebrsa punonte me mjete piroteknike [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-5160","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5160","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5160"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5160\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}