{"id":4275,"date":"2014-10-14T21:00:58","date_gmt":"2014-10-14T19:00:58","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=4275"},"modified":"2014-10-14T13:40:52","modified_gmt":"2014-10-14T11:40:52","slug":"plastmasin-po-na-e-sjellin-ne-gjelle","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/10\/plastmasin-po-na-e-sjellin-ne-gjelle\/","title":{"rendered":"Plastmasin po na e sjellin n\u00eb gjell\u00eb!"},"content":{"rendered":"<p>Ka koh\u00eb q\u00eb ekolog\u00ebve dhe biolog\u00ebve u ka dal\u00eb problemi i ndotjes s\u00eb deteve me grimca plastmasi n\u00eb dimensione t\u00eb vogla (n\u00ebn 5 mm). K\u00ebto grimca plastmasi, q\u00eb mbulojn\u00eb tanim\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb t\u00ebra t\u00eb deteve, \u201cthithen\u201d nga qeniet e gjalla detare dhe vijn\u00eb n\u00eb pjatat tona me ushqimin nga produktet e ndryshme t\u00eb k\u00ebtyre deteve. Grimcat e plastmasit jan\u00eb ndotjet m\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00eb dete dhe p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb 60-80 % t\u00eb mas\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb ndotjeve q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb jet\u00ebn e qenieve t\u00eb gjalla ujore dhe n\u00ebnujore. Shum\u00eb qenie t\u00eb gjalla n\u00eb det e marrin k\u00ebt\u00eb mas\u00eb ndotjesh si ushqim dhe e \u201ckonsumojn\u00eb\u201d at\u00eb. Sipas Qendr\u00ebs Komb\u00ebtare t\u00eb Sintezave dhe Analizava Ekologjike t\u00eb Universitetit t\u00eb Kalifornis\u00eb, grimcat e plastmasit deri n\u00eb nj\u00eb milimet\u00ebr gjat\u00ebsi, e keq\u00ebsojn\u00eb seriozisht gjendjen sh\u00ebndet\u00ebsore (madje mund t\u00eb sjellin edhe ngordhjen) e atyre qenieve. Sipas tyre, grimcat e plastmasit d\u00ebmtojn\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb gjith\u00eb faun\u00ebn detare\u2026 Nj\u00eb eksperiment interesant kan\u00eb kryer n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb problem edhe shkenc\u00ebtar\u00ebt finlandez\u00eb t\u00eb Institutit Ekologjik t\u00eb Helsinkit. Ata \u201csh\u00ebnuan\u201d me l\u00ebnd\u00eb fluoreshente nj\u00eb sasi grimcash poliesteroli me diamet\u00ebr deri n\u00eb 10 mikromet\u00ebr dhe ndoq\u00ebn hap pas hapi rrug\u00ebn e tyre n\u00ebp\u00ebr dete, duke v\u00ebzhguar edhe rastet kur ata futeshin n\u00eb zinxhirin e ciklit ushqimor t\u00eb zooplaktoneve, deri n\u00eb at\u00eb t\u00eb krimbave, me t\u00eb cil\u00ebt ushqehen peshqit dhe pastaj e studionin k\u00ebt\u00eb peshk si mund\u00ebsi konsumimi p\u00ebr njer\u00ebzit. Rreziku nga grimcat plastike shtohet po t\u00eb mbahet parasysh se me plastmas, shpesh mb\u00ebshtillen ila\u00e7e dhe l\u00ebnd\u00eb t\u00eb tjera q\u00eb jan\u00eb n\u00eb vetvete helmuese dhe ato i shp\u00eblajn\u00eb n\u00eb det t\u00eb gjitha l\u00ebnd\u00ebt toksike q\u00eb kan\u00eb thithur nga malli i mb\u00ebshtjell\u00eb me to. Nga shkojn\u00eb k\u00ebto grimca n\u00eb dete? N\u00eb breg t\u00eb \u00e7do deti t\u00eb bot\u00ebs do t\u00eb shikoni shishe bosh plastmasi dhe qeska ushqimesh, por ajo q\u00eb duket \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm maja e k\u00ebtij ajsbergu gjigand. Afro 10 % e 260 milion\u00eb l\u00ebnde plastike q\u00eb prodhohet \u00e7do vit, n\u00eb fund t\u00eb fundit, p\u00ebrfundon n\u00eb uj\u00ebrat e oqeanit bot\u00ebror. Gotat e zakonshme plastike, qeskat e kikirik\u00ebve dhe t\u00eb kokoshkave s&#8217;jan\u00eb ve\u00e7se nj\u00eb pjes\u00eb e tyre&#8230; Nj\u00eb sasi e madhe l\u00ebnd\u00ebsh plastike dhe l\u00ebnd\u00ebsh t\u00eb tjera aktive kimike vjen n\u00eb det edhe n\u00ebp\u00ebrmjet lumenjve. Gjith\u00eb kjo l\u00ebnd\u00eb plastike, p\u00ebrfshi k\u00ebtu edhe shishet e vogla t\u00eb kremit q\u00eb p\u00ebrdorin grat\u00eb, pasi udh\u00ebton deteve dhe oqeaneve, na vjen n\u00eb pjat\u00ebn e gjell\u00ebs s\u00eb bashku me peshkun dhe produktet e tjera t\u00eb detit. Po si mund t\u00eb pastrohen detet dhe oqeanet nga k\u00ebto ndotje t\u00eb rrezikshme? K\u00ebt\u00eb, as vet\u00eb shkenca nuk e ka shum\u00eb t\u00eb qart\u00eb. Ekolog\u00ebt kan\u00eb vite q\u00eb po u bien kambanave gjithmon\u00eb e m\u00eb fort, por rezultatet kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb pamjaftueshme. T\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb arrijm\u00eb n\u00eb \u00e7do vend q\u00eb ta mbajm\u00eb nivelin e ndotjes n\u00eb nivelin q\u00eb \u00ebsht\u00eb megjith\u00ebse edhe kaq, paraqet mjaft rreziqe. Dhe, masa e par\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb merret \u00ebsht\u00eb: Secili t\u2019i hedh\u00eb en\u00ebt plastike jo ku dhe kur i mbaron l\u00ebnda q\u00eb ato kan\u00eb, por n\u00eb vende t\u00eb caktuara!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ka koh\u00eb q\u00eb ekolog\u00ebve dhe biolog\u00ebve u ka dal\u00eb problemi i ndotjes s\u00eb deteve me grimca plastmasi n\u00eb dimensione t\u00eb vogla (n\u00ebn 5 mm). K\u00ebto grimca plastmasi, q\u00eb mbulojn\u00eb tanim\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb t\u00ebra t\u00eb deteve, \u201cthithen\u201d nga qeniet e gjalla detare dhe vijn\u00eb n\u00eb pjatat tona me ushqimin nga produktet e ndryshme t\u00eb k\u00ebtyre deteve. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-4275","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4275"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4275\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}