{"id":3491,"date":"2014-09-23T13:30:17","date_gmt":"2014-09-23T13:30:17","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=3491"},"modified":"2014-09-23T13:30:17","modified_gmt":"2014-09-23T13:30:17","slug":"dobite-e-turshise-me-laker-te-bardhe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/09\/dobite-e-turshise-me-laker-te-bardhe\/","title":{"rendered":"Dobit\u00eb e turshis\u00eb me lak\u00ebr t\u00eb bardh\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Ajo ndihmon p\u00ebr t\u00eb nxjer\u00eb krimbat-parazit\u00eb, p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar frym\u00ebmarrjen e t\u00eb s\u00ebmur\u00ebve me astm\u00eb, p\u00ebr t\u00eb luftuar hemorroidet, madje edhe p\u00ebr t\u00eb hequr dhimbjet e kok\u00ebs\u2026 Lund\u00ebrtari i mir\u00ebnjohur Xhejms Kuk, ka th\u00ebn\u00eb: &#8220;Lak\u00ebr-armeja e shp\u00ebton njeriun nga shum\u00eb s\u00ebmundje, madje, mund t\u00eb them se ajo ka qen\u00eb nj\u00eb mjet q\u00eb u ka shp\u00ebtuar jet\u00ebn marinar\u00ebve t\u00eb mi&#8221;. Nuk \u00ebsht\u00eb aspak e rastit q\u00eb t\u00eb gjitha anijet, kur nisen p\u00ebr rrug\u00eb t\u00eb larg\u00ebta, marrin me vete sasi t\u00eb konsiderueshme t\u00eb lakr\u00ebs s\u00eb bardh\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatitur si turshi, lak\u00ebr-arme. N\u00eb alpet e Austris\u00eb ka nj\u00eb zakon t\u00eb k\u00ebtill\u00eb: Nusja, para se t\u00eb shkoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb kuror\u00eb, futet n\u00eb kuzhin\u00eb dhe kripos lakr\u00ebn-arme (lak\u00ebr turshi). Ajo i hedh asaj sh\u00ebllir\u00eb sepse k\u00ebshtu, sipas besimit popullor, do t\u00eb jet\u00eb e d\u00ebshiruar dhe e shijshme p\u00ebr bashk\u00ebshortin n\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebn dhe nuk do ta d\u00ebshp\u00ebroj\u00eb kurr\u00eb at\u00eb.<br \/>\nPor, si p\u00ebrgatitet lak\u00ebr-armeja? P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatitur lak\u00ebr-arme, amvisat me p\u00ebrvoj\u00eb, s\u00eb pari, zgjedhin lakr\u00ebn e von\u00ebt. Pastaj, sipas tradit\u00ebs familjare dhe p\u00ebrvoj\u00ebs personale, p\u00ebrdorin m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e turshis\u00eb: Nj\u00ebra i hedh lakr\u00ebs moll\u00eb, tjetra rrush, e treta karota, e kat\u00ebrta, panxhar sheqeri\u2026 Rekomandohet sidomos ruajtja e proporcioneve: M\u00eb t\u00eb sprovuarat, q\u00eb japin nj\u00eb lak\u00ebr-arme shum\u00eb t\u00eb shijshme, jan\u00eb: N\u00eb dhjet\u00eb kilogram\u00eb lak\u00ebr t\u00eb grir\u00eb, t\u00eb hedh\u00ebsh deri n\u00eb 350 gram\u00eb karota dhe 180-200 gram\u00eb krip\u00eb, ose 1 kilogram moll\u00eb dhe t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn sasi krip\u00eb. N\u00eb 9 kilogram\u00eb lak\u00ebr, nj\u00eb kilogram karota, 500 gram\u00eb moll\u00eb, pes\u00eb gjethe dafine dhe 180-200 gram\u00eb krip\u00eb. M\u00ebnyra e p\u00ebrgatitjes \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e thjesht\u00eb: N\u00eb 3-6 dit\u00ebt e para t\u00eb &#8220;ardhjes&#8221; (fermentimit aktiv), ajo lihet n\u00eb nj\u00eb temperatur\u00eb 16 deri 20 grad\u00eb, pastaj \u00ebsht\u00eb mir\u00eb ta vendosim n\u00eb nj\u00eb ambient t\u00eb ftoht\u00eb nga 0 deri n\u00eb dy grad\u00eb minus. K\u00ebsisoj, pengohet mykosja. Shum\u00eb amvisa pohojn\u00eb se lakra del m\u00eb e mir\u00eb n\u00eb rast se do t\u00eb &#8220;shtrohet&#8221; nja 5-6 dit\u00eb pas h\u00ebn\u00ebs s\u00eb re&#8230; Po k\u00ebshtu, nuk \u00ebsht\u00eb keq t\u00eb mbahet parasysh se po t\u00eb &#8220;shtrohet&#8221; lakra n\u00eb dit\u00ebt &#8220;mashkullore&#8221;, pra, t\u00eb h\u00ebn\u00ebn, t\u00eb mart\u00ebn dhe t\u00eb enjten, armeja nuk zbutet (qulloset), del m\u00eb transparente dhe k\u00ebrcet gjat\u00eb p\u00ebrtypjes. Tradicionalisht, lak\u00ebr-armen\u00eb e fermentojn\u00eb n\u00eb voza t\u00eb posa\u00e7me druri ose plastmasi, por ajo del shum\u00eb e shijshme edhe po ta p\u00ebrgatis\u00ebsh me t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn &#8220;metod\u00eb t\u00eb nxeht\u00eb&#8221;, n\u00eb kavanoza t\u00eb m\u00ebdhenj trelitrosh\u00eb. Sipas k\u00ebsaj m\u00ebnyre, lakra grihet, p\u00ebrzihet me karota dhe hidhet n\u00eb kavanoz. Sa m\u00eb e ngjeshur t\u00eb jet\u00eb lakra n\u00eb kavanoz, aq m\u00eb mir\u00eb \u00ebsht\u00eb. Pas k\u00ebsaj, hidhet sh\u00ebllir\u00eb e ftohur, t\u00eb cil\u00ebn e kemi p\u00ebrgatitur duke p\u00ebrzier 2 lug\u00eb gjelle me krip\u00eb n\u00eb \u00e7do lit\u00ebr uj\u00eb. Mir\u00eb \u00ebsht\u00eb t&#8217;i v\u00ebm\u00eb kavanozit nj\u00eb pjat\u00eb t\u00eb thell\u00eb posht\u00eb sepse gjat\u00eb fermentimit, lakra nxjerr l\u00ebng\u2026 K\u00ebsisoj, e l\u00ebm\u00eb 4-5 dit\u00eb n\u00eb temperatur\u00ebn e dhom\u00ebs. Pasi kalon kjo etap\u00eb, e kullojm\u00eb dhe l\u00ebngun, e ziejm\u00eb p\u00ebr 10 minuta, duke i hequr vazhdimisht shkum\u00ebn q\u00eb nxjerr p\u00ebrsip\u00ebr. K\u00ebt\u00eb sh\u00ebllir\u00eb t\u00eb ngroht\u00eb, ia hedhim lakr\u00ebs n\u00eb kavanoz. Kur ftohet, e mbulojm\u00eb duke ia lidhur gryk\u00ebn me nj\u00eb celofan dhe e vendosim n\u00eb ambient t\u00eb ftoht\u00eb. Tanim\u00eb, armeja \u00ebsht\u00eb gati p\u00ebr t&#8217;u konsumuar.<br \/>\nLak\u00ebrarmeja ndihmon t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt me ast\u00ebm si dhe avitaminoz\u00ebt. Ka vlera t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr sh\u00ebndetin, sidomos l\u00ebngu (sh\u00ebllira), e cila pihet es\u00ebll nga nj\u00eb got\u00eb \u00e7do dit\u00eb. M\u00eb i mir\u00eb \u00ebsht\u00eb l\u00ebngu i armes\u00eb kur at\u00eb e shtrojm\u00eb t\u00eb pagrir\u00eb, por n\u00eb copa t\u00eb m\u00ebdha, ose n\u00eb ko\u00e7an\u00eb t\u00eb paprer\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, ajo i ruan m\u00eb mir\u00eb vitaminat. Po k\u00ebshtu, l\u00ebngu rekomandohet gjat\u00eb temperaturave t\u00eb larta. N\u00eb rastet e t\u00eb s\u00ebmur\u00ebve me gastrit dhe hemorroide, rekomandohet t\u00eb pihen deri n\u00eb dy gota l\u00ebng armeje t\u00eb ngroht\u00eb. Tham\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb shkrimit se armeja ndihmon p\u00ebr nxjerrjen e krimbave-parazit\u00eb te njeriu. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, duhet t\u00eb hahet nga 100-200 gram\u00eb arme n\u00eb dit\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur nga ushqimet e tjera. Edhe t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt nga diarreja mund t\u00eb sh\u00ebrohen duke pir\u00eb 1-2 gota l\u00ebng armeje, t\u00eb p\u00ebrzier me l\u00ebng domateje, n\u00eb dit\u00eb.<br \/>\nNd\u00ebrkaq, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb mbajm\u00eb parasysh se konsumimi i armes\u00eb nuk lejohet p\u00ebr t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt me gastrite t\u00eb r\u00ebnda, me hipertension (p\u00ebr shkak t\u00eb krip\u00ebs), si edhe me s\u00ebmundje t\u00eb veshkave\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ajo ndihmon p\u00ebr t\u00eb nxjer\u00eb krimbat-parazit\u00eb, p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar frym\u00ebmarrjen e t\u00eb s\u00ebmur\u00ebve me astm\u00eb, p\u00ebr t\u00eb luftuar hemorroidet, madje edhe p\u00ebr t\u00eb hequr dhimbjet e kok\u00ebs\u2026 Lund\u00ebrtari i mir\u00ebnjohur Xhejms Kuk, ka th\u00ebn\u00eb: &#8220;Lak\u00ebr-armeja e shp\u00ebton njeriun nga shum\u00eb s\u00ebmundje, madje, mund t\u00eb them se ajo ka qen\u00eb nj\u00eb mjet q\u00eb u ka shp\u00ebtuar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-3491","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3491","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3491"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3491\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3491"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3491"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3491"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}