{"id":28977,"date":"2022-07-23T19:17:38","date_gmt":"2022-07-23T17:17:38","guid":{"rendered":"https:\/\/intervista.al\/web\/?p=28977"},"modified":"2022-07-23T20:56:08","modified_gmt":"2022-07-23T18:56:08","slug":"triptiku-gjaku-i-dallendyshes-tre-romane-ne-nje-liber-cfare-kenaqesie-te-lexosh-zija-celennga-halil-rama-mjeshter-i-madh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2022\/07\/triptiku-gjaku-i-dallendyshes-tre-romane-ne-nje-liber-cfare-kenaqesie-te-lexosh-zija-celennga-halil-rama-mjeshter-i-madh\/","title":{"rendered":"Triptiku \u201cGjaku i\u00a0dall\u00ebndyshes\u201d\u00a0&#8211; Tre romane n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr -\u00c7FAR\u00cb K\u00cbNAQ\u00cbSIE T\u00cb LEXOSH ZIJA \u00c7EL\u00cbN!Nga Halil Rama &#8211; Mjesht\u00ebr i Madh"},"content":{"rendered":"\n<p>Vitin e kaluar Onufri botoi tri romane t\u00eb Zija \u00c7el\u00ebs n\u00eb nj\u00eb v\u00ebllim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.&nbsp;Kur nj\u00eb vep\u00ebr letrare botohet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb kat\u00ebrt, si\u00e7 ka ndodhur me romanin \u201c<em>Gjaku i dall\u00ebndyshes<\/em>\u201d t\u00eb \u00c7el\u00ebs (botimi i par\u00eb &#8211; Naim Frash\u00ebri, Tiran\u00eb 1990; botimi i dyt\u00eb &#8211; Dukagjini, Pej\u00eb 1992; botimi i tret\u00eb &#8211; Koha ditore, Prishtin\u00eb 2005 dhe botimi i kat\u00ebrt \u2013 Onufri, Tiran\u00eb 2021), s\u2019ka dyshim q\u00eb ai \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb k\u00ebrkuarit e m\u00eb t\u00eb preferuarit nga lexuesi. Dhe kur kjo ndodh edhe me dy romanet e tjera,\u201c<em>Gjysma e Xhokond\u00ebs<\/em>\u201d dhe \u201c<em>Banketi i hijeve<\/em>\u201d, pjes\u00eb e k\u00ebtij triptiku (I pari i ribotuar nga Onufri n\u00eb 2021, pas botimit t\u00eb par\u00eb m\u00eb 1992 nga ShBL, Tiran\u00eb, dhe botimit t\u00eb dyt\u00eb nga Flaka e V\u00ebllaz\u00ebrimit, Shkup, m\u0113 1998; nd\u00ebrsa i dyti ribotim nga Onufri m\u00eb 2021, pas botimit t\u00eb par\u00eb nga Dukagjini, Pej\u00eb, m\u00eb 1997), kureshtja e lexuesit p\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb e shkall\u00ebs m\u00eb sip\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebshtu ndodhi edhe me mua gjat\u00eb shtat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb k\u00ebsaj vere t\u00eb nxeht\u00eb, duke lexuar tri romanet e triptikut &#8220;<em>Gjaku i dall\u00ebndyshes<\/em>&#8220;.&nbsp;Dhe sinqerisht u befasova me l\u00ebnd\u00ebn e larmishme, bukurin\u00eb e narrativ\u00ebs, karakteret e shumta, p\u00ebrshkrimet e portretizimet brilante, gjuh\u00ebn e pasur e gjith\u00eb forc\u00eb shpreh\u00ebse.&nbsp;Vet\u00ebm nj\u00eb gjeni si Zija \u00c7ela di t\u00eb sjell\u00eb aq atistikisht n\u00eb nj\u00eb roman virgj\u00ebrin\u00eb si tabu (\u201cGjaku\u2026); shpirtin rebel t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb Bardhgolemit e figurat groteske t\u00eb tre gjeneral\u00ebve t\u00eb Barabis\u0113, nj\u00ebri prej t\u00eb cil\u00ebve &#8220;vret&#8221; ku\u00e7edr\u00ebn, q\u00eb t\u00eb rridhte uji p\u00ebr bashk\u00ebfshatar\u00ebt, por b\u00ebhet vet\u00eb ku\u00e7ed\u00ebr (&#8220;<em>Gjysma\u2026<\/em>\u201d); si dhe historin\u00eb e nj\u00eb konflikti absurd, lindur q\u00eb n\u00eb gjenez\u00eb, se cila nga popullatat e krahin\u00ebs, ku zhvillohen ngjarjet, ka tru n\u00eb kok\u00eb e cila&nbsp;\u00ebsht\u00eb&nbsp;vet\u00ebm brum\u00eb kungulli.&nbsp;(<em>Banketi i hijeve<\/em>&#8220;).<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/83FF239D-87A1-4CA4-AC00-8C97524E59ED.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" data-id=\"28978\" src=\"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/83FF239D-87A1-4CA4-AC00-8C97524E59ED-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28978\" srcset=\"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/83FF239D-87A1-4CA4-AC00-8C97524E59ED-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/83FF239D-87A1-4CA4-AC00-8C97524E59ED-300x225.jpeg 300w, https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/83FF239D-87A1-4CA4-AC00-8C97524E59ED-768x576.jpeg 768w, https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/83FF239D-87A1-4CA4-AC00-8C97524E59ED.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/B4D5C9F1-297B-4B59-A694-A1D76EC5B94E.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"472\" height=\"1024\" data-id=\"28979\" src=\"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/B4D5C9F1-297B-4B59-A694-A1D76EC5B94E-472x1024.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28979\" srcset=\"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/B4D5C9F1-297B-4B59-A694-A1D76EC5B94E-472x1024.jpeg 472w, https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/B4D5C9F1-297B-4B59-A694-A1D76EC5B94E-138x300.jpeg 138w, https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/B4D5C9F1-297B-4B59-A694-A1D76EC5B94E-708x1536.jpeg 708w, https:\/\/intervista.al\/web\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/B4D5C9F1-297B-4B59-A694-A1D76EC5B94E.jpeg 738w\" sizes=\"auto, (max-width: 472px) 100vw, 472px\" \/><\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p>Tri romane n\u00eb nj\u00eb, ku pasi i ke lexuar, t\u00eb mbeten n\u00eb mendje shum\u00eb shprehje plot dometh\u00ebnie, si k\u00ebto: &#8220;<em>N\u00eb Bardhgolem burrat, q\u00eb jan\u00eb burra, nuk pranojn\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb nd\u00ebrresa t\u00eb pista dhe gra t\u00eb p\u00ebrdorura.&#8221;; &#8220;Ata t\u00eb Bardhgolemit k\u00ebrkuan gjakun e \u00e7ar\u00e7afit dhe gjet\u00ebn gjakun e arkivoleve&#8221;; &#8220;N\u00eb sht\u00ebpin\u00eb ku mungon nj\u00eb dor\u00eb gruaje, besohet se ndryshimet vijn\u00eb vet\u00ebm nga zvet\u00ebnimi&#8221;; &#8220;Kungulli po pushton bot\u00ebn dhe Mamaci nuk ka si t\u00eb mbetet jasht\u00eb k\u00ebtij ekspancioni&#8221;<\/em>, etj.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr k\u00ebto tri vepra kan\u00eb shkruar me vler\u00ebsime t\u00eb larta&nbsp;pena&nbsp;t\u00eb shquara.&nbsp;Pjes\u00eb nga shkrimet e tyre botohen n\u00eb lib\u00ebr si Pasth\u00ebnie.&nbsp;Jan\u00eb aty Mehmet Kraja, Eqrem Basha, Laz\u00ebr Stani, Ramadan Musliu, Ali Aliu, Remzi Lani, Linda Abazi, Arb\u00ebr Ahmetaj, Tefik \u00c7aushi, Halil Matoshi, Ismail Syla e Xhemail Mustafa. Ata i analizojn\u00eb romanet e \u00c7el\u00ebs&nbsp;jo&nbsp;vet\u00ebm n\u00eb raport me krijimtarin\u00eb e autorit dhe t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, por edhe me vepra e autor\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb huaj. Dhe p\u00ebrfundimet e tyre jan\u00eb&nbsp;sa&nbsp;orientuese, po aq t\u00eb g\u00ebzueshme.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pa pretenduar t\u00eb b\u00ebj kritik\u00ebn e mir\u00ebfillt\u00eb letrare, d\u00ebshiroj t\u00eb theksoj disa nga mesazhet filozofike q\u00eb p\u00ebrcjell Zija \u00c7ela n\u00eb k\u00ebto tri romane.<\/p>\n\n\n\n<p>Tek i pari, \u201c<em>Gjaku i dall\u00ebndyshes<\/em>\u201d, mesazhe t\u00eb tilla p\u00ebrcillen gjat\u00eb gjth\u00eb zhvillimit t\u00eb ngjarjeve.&nbsp;Madje t\u00eb b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrshtypje jo vet\u00ebm em\u00ebrtimi i Bardhgolemit, vendbanimit ku jan\u00eb skenat e ngjarjes, por edhe vet\u00eb emrat mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs t\u00eb personazheve: Baltazari, doktor Zhavello, \u00c7onda, Kondo, Ana, Shushulla, Lola, Vog\u00ebl Heta, Kubat Kubati, Kova\u00e7 Kova\u00e7i, Xhem\u00eb Kurti, etj.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb gjith\u00eb nd\u00ebrveprojn\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb realizimit t\u00eb nj\u00eb dasme, nga e cila t\u00eb nes\u00ebrmen synohet t\u00eb provohet virgj\u00ebria (ose zhvirgj\u00ebrimi) e nuses, duke e \u201cpublikuar\u201d \u00e7ar\u00e7afin e p\u00ebrgjakur.Mesazhi \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb: virgj\u00ebria vajz\u00ebrore si tabu deri dit\u00ebn e mart\u00ebs\u00ebs! P\u00ebr t\u00eb provuar k\u00ebt\u00eb, p\u00ebrzgjidhen edhe shoq\u00ebruesit&nbsp; edh\u00ebnd\u00ebrit e t\u00eb nuses si d\u00ebshmitar\u00eb.&nbsp;Si\u00e7 organizohet edhe p\u00ebrgjimi i fsheht\u00eb okular p\u00ebr aktin e nat\u00ebs s\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Si njoh\u00ebs perfekt i s\u00eb drejt\u00ebs zakonore, pasi ka v\u00ebzhguar, perceptuar e p\u00ebrzgjedhur produktin n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb si Bardhgolemi, mjeshtri Zija \u00c7ela na mahnit me bukurin\u00eb e fjal\u00ebs, teksa v\u00eb n\u00eb goj\u00ebn e p\u00ebrsonazheve shprehje t\u00eb tilla: \u201c<em>e shkuara \u00ebsht\u00eb si nj\u00eb varrez\u00eb, ku njer\u00ebzit t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn ecin n\u00eb maj\u00eb t\u00eb gisht\u00ebrinjve, nga frika se mos shkelin di\u00e7ka q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn mekat<\/em>.\u201d (fq.75). Dhe m\u00eb tej:&nbsp;<em>\u201cKa gjasa q\u00eb bash n\u00eb shpirtin e burrit t\u00eb gjendet varri i v\u00ebrtet\u00eb i gruas!\u201d&nbsp;<\/em>(fq. 80) Fantazia e autorit t\u00eb v\u00eb n\u00eb mendime, kur sjell n\u00eb v\u00ebmendjen e lexuesit zakonin, sipas t\u00eb cilit: \u201c<em>dh\u00ebndri gjithmon\u00eb ka pasur shoq\u00ebrues burr\u00eb t\u00eb martuar, nusja doemos grua t\u00eb martuar. Dhe dihet p\u00ebrse: ve\u00e7 t\u00eb tjerave, shoq\u00ebruesit i m\u00ebsojn\u00eb ata t\u00eb&nbsp;<\/em><em>dy<\/em><em>&nbsp;si t\u00eb flen\u00eb me nj\u00ebri-tjetrin nat\u00ebn e par\u00eb. P\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar kaq gj\u00eb, vajz\u00ebs i duhen<\/em><em>&nbsp; nj\u00ebzet<\/em><em>&nbsp;ose nj\u00ebzet e pes\u00eb vjet<\/em>\u2026\u201d (fq.79-80).<\/p>\n\n\n\n<p>Teksa ngjarjet v\u00ebrtiten rreth \u00e7ar\u00e7afit t\u00eb d\u00ebshmis\u00eb, autori&nbsp;namagjeps me personifikimin e burrave t\u00eb Bardhgolemit, atyre q\u00eb&nbsp;<em>nuk pranojn\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb nd\u00ebrresa t\u00eb pista dhe gra t\u00eb p\u00ebrdorura<\/em>.&nbsp;K\u00ebsisoj, Z. \u00c7ela e vendos bot\u00ebn shqiptare n\u00eb kthetrat e s\u00eb djeshmes dhe t\u00eb sotmes.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb dasm\u00eb e cila fillon n\u00eb oborr, vazhdon me vrasje, por edhe me ngritjen e t\u00eb vdekurit nga karroca, ku e kishin v\u00ebn\u00eb trupin e tij, p\u00ebr t\u2019u rivrar\u00eb p\u00ebrs\u00ebri.&nbsp;Sepse asgj\u00eb nuk ndodh rast\u00ebsisht.Edhe sikur nj\u00ebmij\u00eb her\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebriteshin ngjarjet, thuhet n\u00eb faqet e para t\u00eb romanit, nj\u00ebmij\u00eb her\u00eb do t\u00eb ndodhte vrasja.&nbsp;Dhe sikur kjo t\u00eb mos mjaftonte, autori rr\u00ebfen mjesht\u00ebrisht edhe nj\u00eb vet\u00ebvrasje misterioze, larg syve t\u00eb dasmor\u00ebve dhe pa d\u00ebshmitar.&nbsp;K\u00ebtu intriga b\u00ebhet thell\u00ebsisht befasuese, duke e vendosur v\u00ebt\u00ebvrasjen e \u00c7ond\u00ebs n\u00eb dhom\u00ebn e dh\u00ebnd\u00ebrit.&nbsp;Ndaj dhe Eqerem Basha do ta konsideronte romanin \u201c<em>nj\u00eb kronik\u00eb shqiptare me nj\u00eb loj\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb krimit dhe misterit, t\u00eb krenaris\u00eb, sedr\u00ebs, psikologjis\u00eb s\u00eb shqiptarit, e thurur me mjesht\u00ebrin\u00eb e prozatorit t\u00eb rac\u00ebs, i cili di t\u00eb krijoj\u00eb pamje dhe t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb personazhe, \u00e7far\u00eb pak e ndeshim n\u00eb proz\u00ebn shqiptare n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.&nbsp;<\/em><em>Dasma dhe krimi, aq t\u00eb af\u00ebrta me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn dhe aq t\u00eb fisit me legjendat shqiptare, p\u00ebrs\u00ebri m\u00eb gjer\u00eb se kaq, me p\u00ebrshkrime t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb personazheve, tipa t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe krejt\u00ebsisht joshabllonik\u00eb<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ndon\u00ebse p\u00ebrs\u00ebri me nj\u00eb kolorit t\u00eb pasur e plot ngjyra, n\u00eb nj\u00eb linj\u00eb tjet\u00ebr i vendos ngjarjet e personazhet Zija \u00c7ela te romani \u201cGjysma e Xhokond\u00ebs\u201d.&nbsp;Mika (Mimika Gjoka), e fejuara e&nbsp; &nbsp;Albertit dhe mike e ngusht\u00eb e Aldos, do t\u2019u deklaroj\u00eb atyre q\u00eb n\u00eb fillim se \u00ebsht\u00eb \u201c<em>nga ai vend, ku t\u00eb vdekurit gjithmon\u00eb i shtrijn\u00eb me fytyr\u00ebn nga per\u00ebndon dielli dhe t\u00eb gjall\u00ebt s\u2019flen\u00eb kurr\u00eb me kok\u00ebn nga varrezat<\/em>\u201d. Por gjithashtu edhe fare \u00e7iltazi: \u201c<em>Kaq t\u00eb mir\u00eb jeni t\u00eb&nbsp;<\/em><em>dy<\/em><em>, sa nganj\u00ebher\u00eb \u00e7uditem q\u00eb jam fejuar vet\u00ebm me nj\u00ebrin<\/em>.\u201d Pas zhdukjes misterioze t\u00eb k\u00ebsaj zonjusheje, q\u00eb \u201c<em>n\u00eb shpirtin e saj t\u00eb aventur\u00ebs kishte gjithnj\u00eb nj\u00eb ndjenj\u00eb drejtpeshimi<\/em>\u201d, do t\u00eb vihen n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb saj&nbsp;jo&nbsp;vet\u00ebm ata, por edhe autoritetet lokale. Me k\u00ebt\u00eb intrig\u00eb t\u00ebrheq\u00ebse&nbsp;nis&nbsp;romani. Dhe me pesh\u00ebn se kishte humbur personazhja, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn \u201c<em>e shkuara mbetet shpesh po aq interesante dhe po aq e panjohur&nbsp;<\/em><em>sa<\/em><em>&nbsp;e ardhmja, megjith\u00ebse nj\u00ebra \u00ebsht\u00eb dimension i jet\u00ebs dhe tjetra i vdekjes<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cbsht\u00eb pik\u00ebrisht nd\u00ebrveprimi i k\u00ebtyre personazheve, s\u00eb bashku me tre gjeneral\u00ebt e me figura t\u00eb tjera, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pothuajse t\u00ebr\u00eb zhvillimin e ngjarjeve.&nbsp;Madje nga d\u00ebshtimi i k\u00ebrkimeve, fantazia e autorit shkon p\u00ebrtej ndjenj\u00ebs s\u00eb m\u00ebshir\u00ebs kur, si t\u2019i jet\u00eb dridhur&nbsp;dora, shkruan:&nbsp;<em>\u201cO Zot, m\u00ebshir\u00eb p\u00ebr banor\u00ebt e Barabis\u00eb: k\u00ebdo q\u00eb kan\u00eb n\u00eb krye, gjithmon\u00eb do t\u2019ua dhjes\u00eb pun\u00ebt<\/em>!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Dhe s\u2019kishte si t\u00eb ndodhte ndryshe, p\u00ebrderisa situata zot\u00ebrohej nga tre gjeneral\u00eb t\u00eb vet\u00ebshpallur: gjeneral \u00c7onda, gjeneral Bitoku dhe gjeneral Harito, me k\u00ebt\u00eb titull prej graduat\u00ebsh falso, t\u00eb cil\u00ebt nat\u00ebn \u201c<em>e b\u00ebnin \u00e7i\u00e7in si kalamajt\u00eb n\u00eb uturak<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Duke p\u00ebrligjur bot\u00ebn psikologjike dhe linj\u00ebn e vijim\u00ebsis\u00eb me romanin \u201c<em>Gjaku i dall\u00ebndyshes<\/em>\u201d, autori i vendos her\u00eb pas here personazhet e Barabis\u00eb p\u00ebrball\u00eb atyre t\u00eb Bardhgolemit, si n\u00eb rastin e kund\u00ebrv\u00ebnies ndaj doktor Zhavellos.&nbsp;Jo pa q\u00ebllim, n\u00eb Barabi gjejm\u00eb edhe Fabrik\u00ebn e Letr\u00ebs.&nbsp;Sa&nbsp;here fryn era, n\u00eb vendbanimin Barabi, q\u00eb gabimisht i thoshin edhe Barbari, fluturojn\u00eb andej-k\u00ebtej copa letrash, ku lexohen gjith\u00ebfar\u00eb sh\u00ebnimesh. E k\u00ebt\u00eb gjetje \u00c7ela e shfryt\u00ebzon gjith\u00eb eleganc\u00eb&nbsp;jovet\u00ebm p\u00ebr t\u2019i ndezur ngjarjet, por edhe p\u00ebr t\u2019i veshur me mister e mendim universal. Si p\u00ebr shembull:&nbsp;<em>\u201cTri gj\u00ebra jan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u njohur dhe nj\u00eb gj\u00eb e kat\u00ebrt \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb njihet. Ato jan\u00eb: gjurma e gjarp\u00ebrit mbi gur, e zogut n\u00eb aj\u00ebr, e anijes n\u00eb uj\u00eb dhe e burrit n\u00eb gruan.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Risi n\u00eb k\u00ebt\u00eb roman jan\u00eb edhe \u201c<em>Dit\u00ebt e recitimit<\/em>\u201d, ku n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn prej tyre spikat nj\u00eb variant tjet\u00ebr i balad\u00ebs s\u00eb Gjegj Elez Alis\u00eb.Sipas k\u00ebtij varianti, \u201c<em>Gjergji nuk vdes pas dyluftimit t\u00eb kobsh\u00ebm me Balozin e Zi, p\u00ebrkundrazi, ai vazhdon t\u00eb jetoj\u00eb p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb, madje nj\u00eb dit\u00eb arrin t\u00eb ngrihet m\u00eb k\u00ebmb\u00eb.<\/em><em><\/em><em>Ve\u00e7se ajo q\u00eb e ngre nuk \u00ebsht\u00eb motra, si\u00e7 thuhet n\u00eb variantin e vjet\u00ebr, e cila i rrinte mbi kok\u00eb dhe i nd\u00ebrronte n\u00ebnt\u00eb plag\u00ebt, Gjergj Elez Alin\u00eb e ngre m\u00eb k\u00ebmb\u00eb gruaja<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb trill interesant&nbsp;ky, p\u00ebrkund\u00ebr gjeneral Bitokut, q\u00eb e k\u00ebrkon lavdin\u00eb p\u00ebrmes lakmis\u00eb e pushtetit t\u00eb dhunsh\u00ebm, apo gjeneral Haritos q\u00eb, me egoizmin e shfrenuar, as i verb\u00ebr s\u2019e l\u00ebshon pushtetin.&nbsp;E n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, n\u00eb kuadrin e nj\u00eb metafore t\u00eb madhe, banor\u00ebt e Barabis\u00eb ndihen si p\u00ebrgjysm\u00eb.&nbsp;Ata pyesin n\u00ebse e kan\u00eb pasur dikur gjysm\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb vetvetes, e kan\u00eb pasur dhe e kan\u00eb humbur, apo s\u2019e kan\u00eb pasur asnj\u00ebher\u00eb.Prandaj nuk e njohin as Xhokond\u00ebn, duke par\u00eb vet\u00ebm gjysm\u00ebn e riprodhimit t\u00eb saj n\u00eb an\u00eb t\u00eb pasqyr\u00ebs te berberi Ruc B\u00ebrdaku.Sa&nbsp;ther\u00ebse, por edhe sa e p\u00ebrjetshme kjo metafor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pas Bardhgolemit dhe Barabis\u00eb,&nbsp;te&nbsp;\u201c<em>Banketi i hijeve<\/em>\u201d (fitues i \u00e7mimit \u201cVelija\u201d, 1999), Zija \u00c7ela na \u00e7on n\u00eb Mamac, nj\u00eb vendbanim n\u00eb skajin tjet\u00ebr t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs fush\u00eb, ku ndodhen edhe dy t\u00eb par\u00ebt.&nbsp;Nga dritaret e sht\u00ebpive t\u00eb mamacian\u00ebve dallohen \u201c<em>sokaku i desh\u00ebve\u201d, \u201csokaku i gjelave\u201d dhe \u201csokaku i cjep\u00ebve\u201d<\/em>.&nbsp;Autori nuk vonon q\u00eb t\u00eb bllofoj\u00eb me t\u00eb famshmin kungull i madh, q\u00eb mbin dhe pushton gjith\u00eb qendr\u00ebn e Mamacit.&nbsp;\u201c<em>P\u00ebr Mamacin \u00e7\u00ebshtja e kungullit \u00ebsht\u00eb moral mbi t\u00eb gjitha moralet<\/em>.\u201d&nbsp;(Fq.489). Sepse, duke e ngr\u00ebn\u00eb me shum\u00eb qejf, ata duan t\u00eb thon\u00eb se nuk jan\u00eb kryekungujt e gjenez\u00ebs, njer\u00ebz pa tru jan\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebt e tyre, bardhgolemasit dhe barabiasit.&nbsp;Madje, p\u00ebr armiq\u00ebsin\u00eb mes tyre, autori p\u00ebrcjell edhe k\u00ebt\u00eb kund\u00ebrv\u00ebnie&nbsp;t\u0113&nbsp;skajshme: \u201c<em>Sa her\u00eb t\u00eb nd\u00ebrroj\u00eb jet\u00eb ndonj\u00ebri prej jush, bashk\u00eb me at\u00eb q\u00eb ka vdekur, ne do t\u00eb varrosim edhe nj\u00eb t\u00eb gjall\u00eb<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Me&nbsp;art p\u00ebrshkruhet ringjallja&nbsp;e Redonit dhe p\u00ebrpjekjet e tij p\u00ebr t\u00eb rigjetur t\u00eb \u00ebm\u00ebn, Dardan\u00ebn\u2026 Po mjesht\u00ebrisht, referuar incestit, Z. \u00c7ela e mban pezull lexuesin me shprehjen proverbiale: \u201c<em>Mitra e v\u00ebrtet\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb shpallet, mitra e njeriut \u00ebsht\u00eb truri<\/em>.\u201d K\u00ebsisoj, si\u00e7 e ka vler\u00ebsuar Arb\u00ebr Ahmetaj: \u201c<em>Mamaci i \u00c7el\u00ebs \u00ebsht\u00eb plot e p\u00ebrplot me jet\u00eb, me kurv\u00ebri e me hasm\u00ebri, me tregti e me festa, me idiot\u00ebsi e me burg, me t\u00eb marr\u00eb e me t\u00eb men\u00e7ur, me emigrant\u00eb t\u00eb ikur e t\u00eb rikthyer, me t\u00eb vdekur e t\u00eb gjall\u00eb, q\u00eb enden her\u00eb me krye e her\u00eb pa krye, me armiq p\u00ebrball\u00eb, me armiq\u00ebsi t\u00eb vjet\u00ebr sa jeta. Autori mban n\u00ebn kontroll&nbsp;<\/em><em>jo<\/em><em>&nbsp;vet\u00ebm linjat, personazhet, por edhe detaje e gdhendje nga m\u00eb t\u00eb imtat, t\u00eb cilat i sjell e risjell n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb befasishme p\u00ebr k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb lexuesit.&nbsp;<\/em><em>Ajo q\u00eb e shnd\u00ebrron leximin e k\u00ebtij libri n\u00eb nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb aft\u00ebsia e shkrimtarit q\u00eb t\u00eb p\u00ebrziej\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn materie letrare hiperbolizime fantastike me mite e rr\u00ebfenja t\u00eb vjetra, q\u00eb i japin shkrimit nj\u00eb natyr\u00eb eterike e mistike, nj\u00ebher\u00ebsh e k\u00ebndshme p\u00ebr t\u2019u lexuar dhe marramend\u00ebse si p\u00ebrfytyrim.<\/em><em>&nbsp;N\u00ebse v\u00ebrtet nuk arrijm\u00eb \u201ct\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb zhurm\u00ebn q\u00eb b\u00ebn rruzulli i tok\u00ebs duke u sjell\u00eb n\u00eb boshtin e vet\u201d, si\u00e7 i ndodh nj\u00eb personazhi t\u00eb \u00c7el\u00ebs, e sigurt q\u00eb ndiejm\u00eb gurgullim\u00ebn e past\u00ebr gjuh\u00ebsore dhe mjesht\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb shkrimtari t\u00eb madh bashk\u00ebkohor<\/em>\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vitin e kaluar Onufri botoi tri romane t\u00eb Zija \u00c7el\u00ebs n\u00eb nj\u00eb v\u00ebllim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.&nbsp;Kur nj\u00eb vep\u00ebr letrare botohet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb kat\u00ebrt, si\u00e7 ka ndodhur me romanin \u201cGjaku i dall\u00ebndyshes\u201d t\u00eb \u00c7el\u00ebs (botimi i par\u00eb &#8211; Naim Frash\u00ebri, Tiran\u00eb 1990; botimi i dyt\u00eb &#8211; Dukagjini, Pej\u00eb 1992; botimi i tret\u00eb &#8211; Koha ditore, Prishtin\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":28980,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[3449,3463],"class_list":["post-28977","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualitet","tag-halil-rama","tag-zija-cela"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28977","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28977"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28977\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28980"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}