{"id":2298,"date":"2014-08-18T19:07:41","date_gmt":"2014-08-18T19:07:41","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=2298"},"modified":"2014-08-18T19:14:34","modified_gmt":"2014-08-18T19:14:34","slug":"pse-puthim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/08\/pse-puthim\/","title":{"rendered":"Pse puthim?"},"content":{"rendered":"<p>Pse ne i shprehim ndjenjat e dashuris\u00eb son\u00eb p\u00ebr dik\u00eb, duke e puthur at\u00eb n\u00eb buz\u00eb? Q\u00eb n\u00eb vitin 1960, zoologu anglez Dezmond Morriz ka hedhur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb mendimin se e puthura n\u00eb buz\u00eb ka lindur si pasoj\u00eb e zakonit t\u00eb femrave-majmune p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrtypur paraprakisht ushqimin e t\u00eb vegj\u00eblve dhe p\u00ebr t\u2019i ushqyer ata pastaj, drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti me buz\u00ebt e veta. K\u00ebshtu, veprojn\u00eb shimpanzet\u00eb edhe sot e k\u00ebsaj dite dhe me siguri, k\u00ebshtu kan\u00eb vepruar dikur edhe paraardh\u00ebsit tan\u00eb. Ka disa popuj, ku n\u00ebnat veprojn\u00eb k\u00ebsisoj edhe sot e k\u00ebsaj dite. \u00cbsht\u00eb e sigurt\u00eb se gjat\u00eb k\u00ebtij veprimi, t\u00eb dyja pal\u00ebt, por sidomos n\u00ebnat, ndjejn\u00eb nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Ve\u00e7 t\u00eb tjerave, takimi i buz\u00ebve i qet\u00ebsonte voc\u00ebrrak\u00ebt\u2026<\/p>\n<p>Nuk p\u00ebrjashtohet mund\u00ebsia q\u00eb e puthura t\u00eb jet\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb shprehje e ndjenjave t\u00eb dashuris\u00eb edhe me pjes\u00ebmarrjen aktive t\u00eb feromoneve (hormone q\u00eb i ndihmojn\u00eb shum\u00eb qenie t\u00eb gjalla, sidomos insektet, p\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me t\u00eb tjer\u00ebt). A kan\u00eb edhe njer\u00ebzit feromone? Kjo nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtetuar ende, por disa shkenc\u00ebtar\u00eb mendojn\u00eb se n\u00eb vend t\u00eb tyre njer\u00ebzit kan\u00eb disa hormone, t\u00eb cilat jan\u00eb quajtur androstenole dhe q\u00eb ata i shp\u00ebrndajn\u00eb me an\u00ebn e djers\u00ebs. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave laboratorike, 15-20% e qenieve t\u00eb gjalla kan\u00eb n\u00ebn qiellz\u00eb nj\u00eb organ t\u00eb posa\u00e7\u00ebm i cili quhet vomeronazal. Derrat, minjt\u00eb e arrave, baldosat, etj. e p\u00ebrdorin k\u00ebt\u00eb organ p\u00ebr t\u00eb \u201ckapur\u201d er\u00ebn e feromoneve. N\u00eb rast se ka edhe njeriu feromone, t\u00eb cilat drejtojn\u00eb ndjenjat e simpatis\u00eb dhe pasionet, at\u00ebhere mjeti m\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr transmetimin e tyre mbetet pa asnj\u00eb dyshim, e puthura; mir\u00ebpo kjo ende nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtetuar shkenc\u00ebrisht\u2026<\/p>\n<p>Eksperimentet laboratorike kan\u00eb treguar se gjat\u00eb aktit t\u00eb puthjes, n\u00eb veprimtarin\u00eb e trurit ndikojn\u00eb jo m\u00eb pak se dhjet\u00eb nerva q\u00eb gjenden n\u00eb kok\u00eb. Ato i \u00e7ojn\u00eb trurit informacione nga buz\u00ebt, gjuha, faqet dhe hund\u00ebt, duke e informuar at\u00eb p\u00ebr temperatur\u00ebn, shijen, aromat dhe l\u00ebvizjet e partnerit. Sektori i trurit q\u00eb merr informacionin m\u00eb t\u00eb shumt\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb plot\u00eb, \u00ebsht\u00eb ai i buz\u00ebve\u2026<\/p>\n<p>Nj\u00eb grup psikolog\u00ebsh amerikan\u00eb, n\u00eb studimin e tyre t\u00eb fundit, krahasojn\u00eb nivelin e p\u00ebrpunimit t\u00eb hormoneve kortizol dhe oksitocin\u00eb te 15 \u00e7ifte t\u00eb dashuruarish pas puthjes dhe n\u00eb momentet kur ata bisedojn\u00eb vet\u00ebm duke i shtr\u00ebnguar dor\u00ebn nj\u00ebri-tjetrit. Psikolog\u00ebt arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se gjat\u00eb puthjes, niveli i oksitocin\u00ebs rritet shum\u00eb, sidomos tek ato vajza q\u00eb i duan fort partner\u00ebt e tyre, nd\u00ebrsa vun\u00eb re nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb nivelit t\u00eb kortizolit, sepse puthja, me siguri, ul stresin\u2026 Niveli i oksitocin\u00ebs u ngrit vet\u00ebm te meshkujt. Kjo, n\u00ebnvizojn\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt, tregon se vajzave u mjafton vet\u00ebm nj\u00eb e puthur p\u00ebr t\u00eb patur af\u00ebrsi emocionale ose iritim seksual. Eksperimentet kan\u00eb treguar se e puthura shpeshton pulsin, ngre tensionin e gjakut, gjat\u00eb puthjes zgjerohen beb\u00ebzat e syve, frym\u00ebmarrja b\u00ebhet m\u00eb e thell\u00eb dhe mendimi racional, kalon n\u00eb plan t\u00eb dyt\u00eb\u2026 N\u00eb tru, fillon p\u00ebrpunimi i disa substancave q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb dhe njeriun e pushton nj\u00eb ndjenj\u00eb euforie. N\u00eb vitin 2005, bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e Universitetit t\u00eb Radgersit n\u00eb SHBA skanuan trurin e 17 pjes\u00ebmarr\u00ebsve n\u00eb eksperiment n\u00eb koh\u00ebn kur ata shikonin fotografit\u00eb e t\u00eb dashurave apo t\u00eb t\u00eb dashurve t\u00eb tyre dhe vun\u00eb re nj\u00eb aktivizim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm n\u00eb dy sektor\u00ebt e trurit q\u00eb p\u00ebrgjigjen p\u00ebr k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb dhe motivimin e veprimeve q\u00eb u sjellin k\u00ebnaq\u00ebsi (\u00cbsht\u00eb interesante, por edhe n\u00eb trurin e narkoman\u00ebve ndodh e nj\u00ebjta gj\u00eb)&#8230;<\/p>\n<p>Disa koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, n\u00eb SHBA u shp\u00ebrnda nj\u00eb pyet\u00ebsor p\u00ebr reagimin pas puthjes s\u00eb par\u00eb. 59% e t\u00eb pyeturve burra dhe 66 % e t\u00eb pyeturave femra, u p\u00ebrgjigj\u00ebn se pas puthjes s\u00eb par\u00eb e humbasin disi interesin p\u00ebr partnerin. Puthja d\u00ebrgon n\u00eb subkoshienc\u00eb disa sinjale, sipas t\u00eb cilave, ne fillojm\u00eb t\u00eb \u201czgjedhim partnerin ton\u00eb\u201d. Puthja na ndihmon t\u00eb vler\u00ebsojm\u00eb \u201cpotencialin\u201d e partnerit ton\u00eb. Mendohet gjithashtu se feromonet dhe hormonet q\u00eb shk\u00ebmbehen gjat\u00eb puthjeve n\u00eb buz\u00eb, na japin t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr imunitetin e partnerit, p\u00ebr sh\u00ebndetin, aft\u00ebsin\u00eb riprodhuese, madje na tregojn\u00eb edhe se sa \u00ebsht\u00eb ai n\u00eb gjendje p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebnie intime afatgjata dhe serioze\u2026<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e reja tregojn\u00eb se e puthura luan nj\u00eb rol t\u00eb madh n\u00eb zhvillimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve mes partnereve, megjith\u00ebse ajo nuk ndikon nj\u00ebsoj si te femrat, edhe te meshkujt\u2026 P\u00ebr djemt\u00eb e rinj, e puthura \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb e re drejt pjekuris\u00eb seksuale, nd\u00ebrsa vajzat e shfryt\u00ebzojn\u00eb at\u00eb p\u00ebr t\u00eb forcuar marr\u00ebdh\u00ebniet n\u00eb \u00e7ift\u2026 Dhe, kjo nuk ndodh vet\u00ebm me njer\u00ebzit, por edhe me qeniet e tjera t\u00eb gjalla. Puthen, bie fjala, edhe peshqit&#8230; Mir\u00ebpo n\u00eb bot\u00ebn ton\u00eb t\u00eb \u00e7uditshme ka popuj ku puthjes nuk ia njohin vlerat fare. Finlandez\u00ebt, p\u00ebr shembull, nuk puthen kurr\u00eb, as kur lahen bashkarisht n\u00eb nj\u00eb banjo&#8230; Po k\u00ebshtu, edhe kinez\u00ebt, jo vet\u00ebm q\u00eb nuk e praktikojn\u00eb, por kan\u00eb edhe krup\u00eb nga puthja n\u00eb buz\u00eb. N\u00eb Mongoli, baballar\u00ebt nuk i puthin kurr\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e tyre, por mjaftohen vet\u00ebm duke u marr\u00eb er\u00eb n\u00eb kok\u00eb\u2026<\/p>\n<p>Por, me gjith\u00eb k\u00ebto studime dhe k\u00ebrkime shkencore q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb deri tani nga shkenca e filematologjis\u00eb, sikurse quhet kjo shkenc\u00eb e re nga fjala greke filema, dometh\u00ebn\u00eb, puthja, vet\u00eb ajo dhe sekretet e dashuris\u00eb dhe pasioneve njer\u00ebzore q\u00eb lidhen me t\u00eb, mbeten ende t\u00eb pazbuluara plot\u00ebsisht, mbeten ende shum\u00eb mistere. Mos vall\u00eb edhe kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb forcimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve midis partner\u00ebve?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pse ne i shprehim ndjenjat e dashuris\u00eb son\u00eb p\u00ebr dik\u00eb, duke e puthur at\u00eb n\u00eb buz\u00eb? Q\u00eb n\u00eb vitin 1960, zoologu anglez Dezmond Morriz ka hedhur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb mendimin se e puthura n\u00eb buz\u00eb ka lindur si pasoj\u00eb e zakonit t\u00eb femrave-majmune p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrtypur paraprakisht ushqimin e t\u00eb vegj\u00eblve dhe p\u00ebr t\u2019i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-2298","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2298"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2298\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}