{"id":21961,"date":"2019-04-06T12:30:46","date_gmt":"2019-04-06T10:30:46","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=21961"},"modified":"2019-04-06T12:13:52","modified_gmt":"2019-04-06T10:13:52","slug":"%ef%bb%bfsi-te-sillemi-me-nje-femije-shume-te-levizshem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2019\/04\/%ef%bb%bfsi-te-sillemi-me-nje-femije-shume-te-levizshem\/","title":{"rendered":"\ufeffSi t\u00eb sillemi me nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb shum\u00eb t\u00eb l\u00ebvizsh\u00ebm?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb shum\u00eb i l\u00ebvizsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb burim shqet\u00ebsimesh jo vet\u00ebm p\u00ebr prind\u00ebrit, por edhe p\u00ebr t\u00eb af\u00ebrmit.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>K\u00ebta f\u00ebmij\u00eb shpesh nuk jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb kontrollojn\u00eb veten dhe b\u00ebjn\u00eb veprime q\u00eb nuk u p\u00eblqejn\u00eb t\u00eb rriturve. <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>N\u00eb raste t\u00eb tilla nuk e ka fajin karakteri i f\u00ebmij\u00ebs, madje as difektet e prind\u00ebrve n\u00eb edukimin e tij.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em> F\u00ebmija shpesh \u201ct\u00eb shp\u00ebton nga duart\u201d p\u00ebr arsye t\u00eb disa \u00e7rregullimeve q\u00eb ka n\u00eb sistemin nervor qendror. Tani, nj\u00eb gjendje t\u00eb till\u00eb t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs kan\u00eb filluar ta quajn\u00eb sindrom i pamjaftueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb v\u00ebmendjes me superaktivitet. Kjo n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje nga e cila vuajn\u00eb afro nj\u00eb e treta e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb bot\u00eb, sidomos djemt\u00eb. Shkak i k\u00ebsaj s\u00ebmundjeje mund t\u00eb jet\u00eb trash\u00ebgimia, ndonj\u00eb nd\u00ebrlikim gjat\u00eb barr\u00ebs ose lindjes, ndonj\u00eb s\u00ebmundje tjet\u00ebr e f\u00ebmij\u00ebs, rrethanat jo t\u00eb favorshme n\u00eb familje ose kushtet e k\u00ebqija ekologjike. Profesor Igor Pavllovi\u00e7 Brjazgunov pran\u00eb Akademis\u00eb ruse t\u00eb Shkencave shpjegon\u2026 <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Profesor! \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb sindromi i\npamjaftueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb v\u00ebmendjes me superaktivitet?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Emri i s\u00ebmundjes flet vet\u00eb. F\u00ebmij\u00ebt e prekur nga ky sindrom nuk jan\u00eb\nn\u00eb gjendje ta p\u00ebrqendrojn\u00eb v\u00ebmendjen p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb nj\u00eb drejtim t\u00eb\ncaktuar, ata e humbin shpejt interesin dhe nuk mund ta \u00e7ojn\u00eb deri n\u00eb fund\nndonj\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb tyren apo vendim q\u00eb e marrin vet\u00eb. Prind\u00ebrit shpesh\nnervozohen me ta sepse f\u00ebmij\u00ebt nuk i mir\u00ebpresin v\u00ebrejtjet dhe k\u00ebshillat e tyre,\nsidomos kur ata tregoohen shum\u00eb t\u00eb l\u00ebvizsh\u00ebm. K\u00ebta f\u00ebmij\u00eb zakonisht jan\u00eb t\u00eb\norganizuar keq, e kan\u00eb v\u00ebmendjen t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb, jan\u00eb t\u00eb hutuar, shpesh humbasin\nlodrat dhe sendet e tyre, ose n\u00eb rrug\u00eb jan\u00eb t\u00eb pav\u00ebmendsh\u00ebm ndaj mjeteve t\u00eb\ntransportit. Zakonisht ata jan\u00eb llafazan\u00eb, nuk kan\u00eb durim t\u2019i d\u00ebgjojn\u00eb t\u00eb\ntjer\u00ebt, e nd\u00ebrpresin vazhdimisht bashk\u00ebbiseduesin, u imponojn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve\nmendimin e tyre, u p\u00ebrgjigjen pyetjeve me nxitim pa pritur fundin e fjal\u00ebs s\u00eb\natij q\u00eb pyet dhe pa e d\u00ebgjuar at\u00eb deri n\u00eb fund. Shenja t\u00eb k\u00ebtyre \u00e7rregullimeve\nmund t\u00eb vihen re te k\u00ebta f\u00ebmij\u00eb q\u00eb n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb vog\u00ebl. Esht\u00eb shtrir\u00eb f\u00ebmija n\u00eb\nkrevat, p\u00ebr shembull dhe nuk pushon s\u00eb l\u00ebvizuri k\u00ebmb\u00ebt e duart. Humori i tyre\nndryshon shpesh. Tani shkulen s\u00eb qeshuri, nd\u00ebrsa pas dy minutash p\u00eblcasin s\u00eb\nqari p\u00ebr hi\u00e7mosgj\u00eb. F\u00ebmija, q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb mosh\u00eb nuk p\u00ebrqendrohet te lodrat e tij\ndhe kur t\u00eb rriturit duan t\u00eb merren me t\u00eb, ai humbet shpejt interesin nga\nlodrat, librat ose pikturat. Disa f\u00ebmij\u00eb q\u00eb vuajn\u00eb nga sindromi i\npamjaftueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb v\u00ebmendjes dhe superaktiviteti flen\u00eb keq dhe p\u00ebr nj\u00eb\nperiudh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb urinojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavullnetshme.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; A mund t\u00eb zhduken shenjat e\nk\u00ebsaj s\u00ebmundjeje?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; N\u00eb mosh\u00ebn trevje\u00e7are, kur fillojn\u00eb t\u00eb flasin, problemet me k\u00ebta f\u00ebmij\u00eb\nshtohen. N\u00eb rast se d\u00ebrgohen n\u00eb kop\u00ebsht, psikika e tyre u n\u00ebnshtrohet provave\nt\u00eb reja. Ata kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u ambientuar n\u00eb kop\u00ebshte dhe n\u00eb t\u00eb gjitha ambientet\ne reja e mezi komunikojn\u00eb me njer\u00ebzit e rinj q\u00eb njohin. Ata mezi i durojn\u00eb\nrregullat, mezi m\u00ebsohen t\u00eb bashk\u00ebjetojn\u00eb m\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh f\u00ebmij\u00ebsh.\nS\u00ebmundja merr p\u00ebrpjes\u00ebtime m\u00eb t\u00eb gjera sidomos kur f\u00ebmija shkon n\u00eb shkoll\u00eb. N\u00eb\nm\u00ebsim k\u00ebrkohet prej tij vet\u00ebkontroll, disiplin\u00eb, gj\u00eb q\u00eb k\u00ebta f\u00ebmij\u00eb e kan\u00eb t\u00eb\nv\u00ebshtir\u00eb ta arrijn\u00eb. Megjith\u00ebse jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb aft\u00eb, ata m\u00ebsojn\u00eb keq sepse i\npengon mungesa e p\u00ebrqendrimit t\u00eb v\u00ebmendjes dhe d\u00ebshira e pap\u00ebrballueshme p\u00ebr t\u00eb\nl\u00ebvizur. K\u00ebta lloj f\u00ebmij\u00ebsh nuk q\u00ebndrojn\u00eb dot n\u00eb nj\u00eb vend. Shenjat e k\u00ebsaj\ns\u00ebmundjeje mund t\u00eb zhduken me koh\u00eb, por nganj\u00ebher\u00eb ato mbeten deri n\u00eb\np\u00ebrfundimin e shkoll\u00ebs, madje vazhdojn\u00eb edhe m\u00eb von\u00eb\u2026 P\u00ebr pasoj\u00eb ata shpesh\nmbyllen n\u00eb vetvete, jepen pas veseve, pas alkoolit, narkotik\u00ebve. Prandaj sa m\u00eb par\u00eb\nta konstatojn\u00eb prind\u00ebrit k\u00ebt\u00eb sindrom te f\u00ebmij\u00ebt e tyre, aq m\u00eb mir\u00eb \u00ebsht\u00eb. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8211; Dhe si mund t\u00eb sh\u00ebrohen ata?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; N\u00eb sh\u00ebrimin e tyre, q\u00eb fillon vet\u00ebm pas nj\u00eb kontrolli t\u00eb fort\u00eb\nmjek\u00ebsor, marrin pjes\u00eb zakonisht disa specialist\u00eb pediat\u00ebr, psikolog\u00eb, psikoneurolog\u00eb,\npor n\u00eb gjendjen e k\u00ebtyre f\u00ebmij\u00ebve ndikon mjaft atmosfera q\u00eb mbret\u00ebron n\u00eb\nfamilje. K\u00ebta f\u00ebmij\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr qet\u00ebsi dhe q\u00ebndrim dashamir\u00ebs ndaj tyre.\n\u00c7do mas\u00eb ekstreme n\u00eb edukimin e tyre, \u00e7do ndalim e d\u00ebnim, jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb\nd\u00ebmshme. Atyre nuk duhet t\u2019u imponohen n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb rregulla t\u00eb rrepta. I\nvetmi rast kur mund t\u00eb sillesh ashp\u00ebr me ta \u00ebsht\u00eb kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ruajtjen\ne sh\u00ebndetit dhe t\u00eb jet\u00ebs se tyre. T\u00eb gjitha k\u00ebrkesat e tjera duhen b\u00ebr\u00eb urt\u00eb e\nbut\u00eb, n\u00eb p\u00ebrputhje me aft\u00ebsit\u00eb dhe mund\u00ebsit\u00eb e f\u00ebmij\u00ebs. K\u00ebta f\u00ebmij\u00eb nuk duhen\nnd\u00ebshkuar kurr\u00eb fizikisht, madje as duhen k\u00ebrc\u00ebnuar me p\u00ebll\u00ebmb\u00eb. Prind\u00ebrit\nduhet t\u00eb m\u00ebsohen q\u00eb n\u00eb \u00e7do rast t\u00eb nisen nga an\u00ebt e tyre pozitive dhe t\u2019i\ninkurajojn\u00eb e lavd\u00ebrojn\u00eb p\u00ebr \u00e7do veprim q\u00eb b\u00ebjn\u00eb, madje, edhe kur ky duket i\npar\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. K\u00ebtyre f\u00ebmij\u00ebve duhet t\u2019u caktohen patjet\u00ebr nga prind\u00ebrit detyra\nt\u00eb p\u00ebrditshme sht\u00ebpiake n\u00eb p\u00ebrputhje me mosh\u00ebn. Prind\u00ebrit \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb\nditare t\u00eb posa\u00e7me dhe t\u00eb ndjekin me kujdes p\u00ebrparimin e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre. U\np\u00eblqejn\u00eb shum\u00eb lavd\u00ebrimet, prandaj p\u00ebr \u00e7do veprim t\u00eb mir\u00eb ata duhen shp\u00ebrblyer\nme flet\u00eb lavd\u00ebrimi, yje dhe shenja t\u00eb tjera q\u00eb u p\u00eblqejn\u00eb shum\u00eb. Duhet t\u00eb ken\u00eb\nk\u00ebndin e tyre t\u00eb loj\u00ebrave dhe t\u00eb \u201cm\u00ebsimit\u201d. N\u00eb dhom\u00ebn e tyre nuk duhen mbajtur\npasqyra dhe sende t\u00eb ndritshme, q\u00eb mund t\u2019u t\u00ebrheqin v\u00ebmendjen. Inkurajoni \u00e7do\ninteresim q\u00eb tregojn\u00eb ata p\u00ebr veprimtari t\u00eb pavarur. Duhet b\u00ebr\u00eb \u00e7mos q\u00eb t\u00eb\nzhvillohet tek ata ky interes sepse \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr k\u00ebta f\u00ebmij\u00eb q\u00eb ta\nndjejn\u00eb veten t\u00eb aft\u00eb, t\u00eb zgjuar, t\u00eb zot\u00ebt p\u00ebr t\u00eb kryer veprime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme\nn\u00eb fushat q\u00eb atyre u p\u00eblqejn\u00eb m\u00eb shum\u00eb. R\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe p\u00ebr ta ka orari i\nveprimeve, sidomos orari i gjumit. Mosplot\u00ebsimi i or\u00ebve t\u00eb duhura t\u00eb gjumit\nmund t\u00eb ndikoj\u00eb p\u00ebr keq te k\u00ebta f\u00ebmij\u00eb dhe ta thelloj\u00eb s\u00ebmundjen e tyre. K\u00ebta\nf\u00ebmij\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb posa\u00e7me dhe prind\u00ebrit duhet t\u00eb kalojn\u00eb shum\u00eb\nkoh\u00eb me ta. P\u00ebr ata jan\u00eb t\u00eb vlefshme ngarkesat fizike, sepse k\u00ebshtu \u00e7lirojn\u00eb\nenergjin\u00eb e tep\u00ebrt. B\u00ebni sh\u00ebtitje t\u00eb gjata n\u00eb aj\u00ebr t\u00eb past\u00ebr, m\u00ebsojini t\u00eb\nmerren me sport dhe gjimnastik\u00eb, por fryma e gar\u00ebs n\u00eb loj\u00eb i d\u00ebmton, sepse i\nekzalton, prandaj duhet evituar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb shum\u00eb i l\u00ebvizsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb burim shqet\u00ebsimesh jo vet\u00ebm p\u00ebr prind\u00ebrit, por edhe p\u00ebr t\u00eb af\u00ebrmit. K\u00ebta f\u00ebmij\u00eb shpesh nuk jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb kontrollojn\u00eb veten dhe b\u00ebjn\u00eb veprime q\u00eb nuk u p\u00eblqejn\u00eb t\u00eb rriturve. N\u00eb raste t\u00eb tilla nuk e ka fajin karakteri i f\u00ebmij\u00ebs, madje as difektet e prind\u00ebrve n\u00eb edukimin e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":21962,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[86],"tags":[],"class_list":["post-21961","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-psikologu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21961"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21961\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21962"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}