{"id":21817,"date":"2019-03-29T15:00:05","date_gmt":"2019-03-29T14:00:05","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=21817"},"modified":"2019-03-29T13:24:14","modified_gmt":"2019-03-29T12:24:14","slug":"%ef%bb%bfja-cfare-nuk-dinit-per-trupin-tuaj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2019\/03\/%ef%bb%bfja-cfare-nuk-dinit-per-trupin-tuaj\/","title":{"rendered":"\ufeffJa \u00e7far\u00eb nuk dinit p\u00ebr trupin tuaj&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>1. Ne p\u00ebrdorim 100% t\u00eb trurit<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mendon se v\u00eb n\u00eb pun\u00eb vet\u00ebm 10% t\u00eb kapacitetit t\u00eb trurit? N\u00eb fakt, nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sipas Erik \u00c7adler, profesor n\u00eb Universitetin e Uashingtonit, po t\u2019i hiqnim trurit ton\u00eb 90% t\u00eb kapacitetit, do t\u00eb mbeteshim me aft\u00ebsin\u00eb e t\u00eb menduarit q\u00eb ka nj\u00eb dele. Profesori n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb marr\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb me iden\u00eb e hedhur se \u201cp\u00ebrdorim vet\u00ebm 10% t\u00eb kapacitetit t\u00eb trurit\u201d dhe ka shkruar disa artikuj p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb. Ai thot\u00eb se gjat\u00eb skanerit t\u00eb rezonanc\u00ebs magnetike t\u00eb trurit, doktor\u00ebt mund t\u00eb shohin se \u00e7\u2019zon\u00eb e trurit po p\u00ebrdoret, bazuar n\u00eb sasin\u00eb e gjakut q\u00eb drejtohet atje. Sipas doktor \u00c7adlerit, gjat\u00eb k\u00ebtyre analizave \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re se 100% e trurit ton\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb funksionim.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>2. Bebet flen\u00eb shum\u00eb, por b\u00ebjn\u00eb gjum\u00eb t\u00eb cop\u00ebzuar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Thuhet se nj\u00eb bebe\nfle 18 or\u00eb n\u00eb dit\u00eb. N\u00ebse ju keni nj\u00eb bebe n\u00eb sht\u00ebpi, mund t\u00eb vini re se ky\ngjum\u00eb nuk b\u00ebhet me or\u00eb t\u00eb t\u00ebra rresht, ashtu si flen\u00eb t\u00eb rriturit. Kjo, sepse\nbebet flen\u00eb ndryshe nga t\u00eb rriturit. Sipas Shoqat\u00ebs s\u00eb Neuroshkenc\u00ebs, gjat\u00eb\nviteve t\u00eb para t\u00eb jet\u00ebs, bebet flen\u00eb shum\u00eb, por me copa, duke kaluar m\u00eb pak\nkoh\u00eb n\u00eb gjumin REM (kur truri \u00ebsht\u00eb aktiv dhe shihen \u00ebndrrat) dhe m\u00eb shum\u00eb n\u00eb\ngjumin e thell\u00eb. T\u00eb rriturit flen\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt: M\u00eb pak or\u00eb, m\u00eb pak\ngjum\u00eb t\u00eb thell\u00eb, m\u00eb shum\u00eb gjum\u00eb REM. Ka t\u00eb dh\u00ebna se ky ndryshim varet nga\nnevojat e trupit q\u00eb rritet. Studimet kan\u00eb treguar se gjumi i thell\u00eb shkaktohet\nnga sekretimi i hormonit t\u00eb rritjes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>3. Maksimumi i mas\u00ebs kockore arrihet n\u00eb mosh\u00ebn 30 vje\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maksimumi i mas\u00ebs\nkockore \u00ebsht\u00eb pika kur trupi yn\u00eb ndalon n\u00eb prodhuari inde kockore. Pask\u00ebtaj,\nkockat tuaja nuk shtojn\u00eb m\u00eb n\u00eb densitet. Burrat mund ta mbajn\u00eb stab\u00ebl\ndensitetin e kockave, por grat\u00eb humbasin shum\u00eb gjat\u00eb menopauz\u00ebs dhe sipas t\u00eb\ndh\u00ebnave t\u00eb nj\u00eb shoqate, sa m\u00eb e ul\u00ebt t\u00eb jet\u00eb masa kockore, aq m\u00eb shum\u00eb keni\nmund\u00ebsi t\u00eb vuani nga osteoporoza m\u00eb von\u00eb. P\u00ebr fat t\u00eb keq, 75% e mas\u00ebs kockore\n\u00ebsht\u00eb e lidhur me faktor\u00ebt gjenetik\u00eb, q\u00eb ju nuk mund t\u2019i kontrolloni, por grat\u00eb\nmund t\u00eb kujdesen p\u00ebr 25%-in tjet\u00ebr, duke konsumuar sa m\u00eb shum\u00eb ushqime me\nkal\u00e7ium dhe vitamin\u00eb D (sidomos n\u00eb adoleshenc\u00eb), duke p\u00ebrdorur pilul\u00ebn, duke\nmos pir\u00eb duhan dhe duke b\u00ebr\u00eb ushtrime rregullisht, por jo me tepri. Vajzat e\nreja q\u00eb b\u00ebjn\u00eb fizkultur\u00eb dhe dieta drastike, aq sa u nd\u00ebrpriten periodat,\nhumbasin gjithashtu edhe sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb mas\u00ebs kockore, t\u00eb cil\u00ebn mund t\u00eb mos e\nshtojn\u00eb kurr\u00eb m\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>4. Ne kemi 2 milion\u00eb qime t\u00eb holla n\u00eb veshin e brendsh\u00ebm<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prania e qimeve\n(ose stereocileve) thell\u00eb n\u00eb vesh nuk konsiderohet munges\u00eb higjiene, n\u00eb\nndryshim nga qimet q\u00eb rriten n\u00eb veshin e jasht\u00ebm. P\u00ebrkundrazi, ato jan\u00eb t\u00eb\ndomosdoshme p\u00ebr procesin e d\u00ebgjimit, p\u00ebr kthimin e val\u00ebve akustike n\u00eb sinjale\nelektrike q\u00eb lexohen nga truri. Kur stereocilet goditen nga vibracionet e\nz\u00ebrit, ato prodhojn\u00eb elektricitet dhe fillojn\u00eb \u201ct\u00eb k\u00ebrcejn\u00eb\u201d. N\u00eb maj 2008, disa\nstudiues zbuluan se ky \u201ck\u00ebrcim\u201d dhe proteina q\u00eb e shkakton at\u00eb jan\u00eb shkaktar\u00ebt\ne amplifikimit t\u00eb z\u00ebrit nga stereocilet. N\u00ebse qimet e vogla nuk k\u00ebrcejn\u00eb dot,\ntruri me t\u00eb cilat jan\u00eb lidhur nuk mund t\u00eb d\u00ebgjoj\u00eb tingujt me frekuenc\u00eb t\u00eb lart\u00eb\nduke shkaktuar deri edhe shurdhim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>5. N\u00eb sy zhvillohen tri procese t\u00eb ndara nga nj\u00ebra-tjetra<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studime t\u00eb reja\nkan\u00eb treguar se n\u00eb sy zhvillohen tri procese t\u00eb ndara q\u00eb e ndihmojn\u00eb trurin\nton\u00eb \u201ct\u00eb lexoj\u00eb\u201d t\u00eb dh\u00ebnat vizuale. Nj\u00ebri proces fokusohet te forma, tjetrit te\nngjyra dhe i treti ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb interpretoj\u00eb l\u00ebvizjen dhe vendndodhjen.\n\u00cbsht\u00eb v\u00ebrtetuar se njer\u00ebzit mund t\u00eb shohin dhe kuptojn\u00eb gj\u00ebra t\u00eb tilla si\nperceptimi i thell\u00ebsis\u00eb dhe tekstura e materialit, edhe n\u00eb munges\u00eb t\u00eb ngjyrave,\nvet\u00ebm duke u bazuar tek intensiteti i drit\u00ebs. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>6. Gjuha jon\u00eb mund t\u00eb dalloj\u00eb 5 lloj shijesh<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb shkoll\u00eb mbase\nkeni m\u00ebsuar se gjuha e njeriut mund t\u00eb dalloj\u00eb 4 shije t\u00eb ndryshme: t\u00eb \u00ebmbl\u00ebn,\nt\u00eb kripur\u00ebn, t\u00eb thart\u00ebn dhe t\u00eb hidhur\u00ebn. Megjithat\u00eb, n\u00eb tekstet shkollore \u00ebsht\u00eb\nl\u00ebn\u00eb jasht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr shije: Umami. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fjal\u00eb japoneze q\u00eb\np\u00ebrkthehet: e shijshme. Kjo shije \u00ebsht\u00eb identifikuar si nga nj\u00eb shijet primare\nnga nj\u00eb kimist japonez n\u00eb vitin 1908, q\u00eb u b\u00eb kureshtar ta studionte pasi\nh\u00ebngri nj\u00eb tas me sup\u00eb algash. Ai gjeti nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs kimik q\u00eb ndikonte tek\numami, monosodiumi glutamati ose ndryshe, MSG. Megjithat\u00eb, MSG nuk \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra\ne vetme p\u00ebr t\u00eb ngacmuar puprrat e umamit n\u00eb gjuh\u00eb. Shpesh ato ngacmohen edhe\nnga ushqime si mishi, djathi i stazhionuar, domatet dhe k\u00ebrpudhat. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>7. N\u00eb vitin 1900, mosha mesatare ishte 47 vje\u00e7, kurse\nsot, 77 vje\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb at\u00eb koh\u00eb vet\u00ebm\n4% e popullsis\u00eb ishte mbi 65 vje\u00e7 dhe ata nuk ishin aq n\u00eb form\u00eb sa 65 vje\u00e7ar\u00ebt\ne sot\u00ebm. Sot, mosha mesatare \u00ebsht\u00eb mbi 77 vje\u00e7. Pse sot jetojm\u00eb dhe jemi t\u00eb\nsh\u00ebndetsh\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb? Arsyet jan\u00eb t\u00eb shumta&#8230; jan\u00eb shtuar\nvaksinimet, kemi p\u00ebrmir\u00ebsuar standardet e siguris\u00eb, q\u00eb nga vendet e pun\u00ebs deri\nn\u00eb mjetet e transportit. Gjithashtu, mjek\u00ebsia \u00ebsht\u00eb zhvilluar aq shum\u00eb sa\ns\u00ebmundje q\u00eb dikur ishin vdekjeprur\u00ebse, sot jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb sh\u00ebrueshme, ose t\u00eb\npakt\u00ebn, jan\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00ebn kontroll. Por, sipas studimeve, p\u00ebrparimet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha\njan\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e nivelit t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb te bebet. Ato jan\u00eb ulur n\u00eb mas\u00ebn\n90%, nd\u00ebrsa vdekshm\u00ebria e n\u00ebnave \u00ebsht\u00eb ulur n\u00eb mas\u00ebn 99%. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>8. Bebet 8 muajshe kan\u00eb 1000 trilion\u00eb sinapse<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sinapset jan\u00eb\nlidhjet nd\u00ebrmjet neuroneve, qelizat q\u00eb kontrollojn\u00eb funksionimin e trurit.\nBebet b\u00ebjn\u00eb shum\u00eb prej k\u00ebtyre lidhjeve, edhe m\u00eb shum\u00eb sesa i duhet trurit t\u00eb\nnj\u00eb t\u00eb rrituri. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, truri m\u00ebson se cilat lidhje jan\u00eb m\u00eb efikase dhe\nt\u00eb nevojshme. N\u00ebse nj\u00eb sinaps nuk p\u00ebrdoret, ai \u201ckrasitet\u201d. Kur f\u00ebmija arrin\nmosh\u00ebn 10 vje\u00e7are, numri i tij i sinapseve arrin sa gjysma e fillimit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb\narsye, ajo q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt m\u00ebsojn\u00eb n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme. N\u00ebse nj\u00eb\nf\u00ebmije nuk i m\u00ebsohet t\u00eb flas\u00eb, gj\u00eb q\u00eb ka ndodhur n\u00eb disa raste t\u00eb neglizhimit\nt\u00eb plot\u00eb, ata kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb mos flasin kurr\u00eb m\u00eb, sepse sinapset q\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb\nmundur komunikimin nuk jan\u00eb p\u00ebrdorur kurr\u00eb dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, shkat\u00ebrrohen.\nNga ana tjet\u00ebr, n\u00ebse procesi i \u201ckrasitjes\u201d nuk ndalon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb natyrshme,\nashtu si\u00e7 duhet t\u00eb ndaloj\u00eb, edhe lidhjet m\u00eb thelb\u00ebsore mund t\u00eb shkat\u00ebrrohen.\nStudiuesit kan\u00eb zbuluar koh\u00ebt e fundit se disa s\u00ebmundje degjeneruese, duke\np\u00ebrfshir\u00eb glaukom\u00ebn, fillojn\u00eb kur truri vazhdon t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb sinapse. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>9. V\u00ebllimi i stomakut bosh t\u00eb nj\u00eb t\u00eb rrituri \u00ebsht\u00eb 50cm<sup>3<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por&#8230; kjo \u00ebsht\u00eb e\nv\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr stomakun bosh. N\u00ebse e ngjeshim me ushqime, v\u00ebllimi i tij mund t\u00eb\narrij\u00eb deri n\u00eb 4000 cm<sup>3<\/sup>. Sigurisht, madh\u00ebsia e stomakut ndryshon\nsipas njer\u00ebzve dhe kjo i shtyn ata t\u00eb mendojn\u00eb se njer\u00ebzit shum\u00eb t\u00eb dob\u00ebt kan\u00eb\nedhe stomak t\u00eb vock\u00ebl, por kjo nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht k\u00ebshtu. Nj\u00eb studim i\npublikuar n\u00eb 2005 nga Gazeta e Kirurgjis\u00eb s\u00eb Obezitetit krahasonte madh\u00ebsit\u00eb e\nstomakut t\u00eb personave obez\u00eb, me ata jo obez\u00eb dhe zbuloi se obez\u00ebt nuk kan\u00eb\nstomak m\u00eb t\u00eb madh se t\u00eb tjer\u00ebt. Megjithat\u00eb, nj\u00eb studim tjet\u00ebr ka treguar se\nnjer\u00ebzit q\u00eb jan\u00eb m\u00ebsuar ta teprojn\u00eb me t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb, kan\u00eb nj\u00eb stomak m\u00eb t\u00eb madh se\nmesatarja. M\u00ebsimi i nxjerr\u00eb ishte ky: N\u00ebse e ke stomakun e madh nuk do t\u00eb\nsh\u00ebndoshesh me domosdo, por n\u00ebse ha m\u00eb shum\u00eb se \u00e7\u2019duhet, vazhdimisht, v\u00ebllimi i\ntij mund t\u00eb zmadhohet dhe krijohet nj\u00eb cik\u00ebl q\u00eb ai b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb i\nv\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u mbushur dhe p\u00ebr t\u2019iu kthyer zakoneve t\u00eb mira t\u00eb t\u00eb ngr\u00ebnit,\nduke mos r\u00ebn\u00eb n\u00eb pesh\u00eb. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1. Ne p\u00ebrdorim 100% t\u00eb trurit Mendon se v\u00eb n\u00eb pun\u00eb vet\u00ebm 10% t\u00eb kapacitetit t\u00eb trurit? N\u00eb fakt, nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. Sipas Erik \u00c7adler, profesor n\u00eb Universitetin e Uashingtonit, po t\u2019i hiqnim trurit ton\u00eb 90% t\u00eb kapacitetit, do t\u00eb mbeteshim me aft\u00ebsin\u00eb e t\u00eb menduarit q\u00eb ka nj\u00eb dele. Profesori n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":13639,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[2384],"class_list":["post-21817","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendet","tag-trupi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21817","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21817"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21817\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}