{"id":21294,"date":"2019-03-01T14:30:21","date_gmt":"2019-03-01T13:30:21","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=21294"},"modified":"2019-03-01T13:26:42","modified_gmt":"2019-03-01T12:26:42","slug":"%ef%bb%bfpse-sjam-si-me-pare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2019\/03\/%ef%bb%bfpse-sjam-si-me-pare\/","title":{"rendered":"\ufeffPse s\u2019jam si m\u00eb par\u00eb?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&#8211; Jam 16 vje\u00e7e, nx\u00ebn\u00ebsja m\u00eb e mir\u00eb n\u00eb klas\u00eb, d\u00ebgjoj m\u00ebsuesit, mundohem q\u00eb t\u00eb arrij \u00e7do gj\u00eb n\u00eb m\u00ebsime dhe ia dal mban\u00eb. Jam e urt\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb dhe mundohem t\u00eb jem e mir\u00eb me t\u00eb gjith\u00eb, por n\u00eb sht\u00ebpi jam krejt e kund\u00ebrta, shum\u00eb nervoze dhe p\u00ebr nj\u00eb fjal\u00eb t\u00eb vog\u00ebl \u00e7mendem krejt, u b\u00ebrtas t\u00eb gjith\u00ebve. Kur kam qen\u00eb m\u00eb e vog\u00ebl, edhe punoja n\u00eb sht\u00ebpi, ndihmoja mamin, por tani p\u00ebrtoj t\u00eb b\u00ebj ndonj\u00eb gj\u00eb. Jam shkat\u00ebrruar plot\u00ebsisht, madje edhe me njer\u00ebz t\u00eb tjer\u00eb, reagoj jo mir\u00eb. Kur i b\u00ebrtas dikujt, nervozohem, por edhe pendohem disi. Ndonj\u00ebher\u00eb edhe qaj, duke menduar me vete: \u201cPse s\u2019jam si m\u00eb par\u00eb?\u201d. Shpeshher\u00eb m\u00eb ka shkuar mendja edhe t\u00eb b\u00ebj vet\u00ebvrasje ose t\u00eb iki nga sht\u00ebpia. \u00c7\u2019duhet t\u00eb b\u00ebj?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dr.Abaz Quka, neuropsikiat\u00ebr, Klinika mjek\u00ebsore \u201cNertila\u201d Tel: 0696524440:-  K\u00ebto<\/strong> sjellje q\u00eb ju p\u00ebrshkruani, jan\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb adoleshenc\u00ebs. Duke qen\u00eb nj\u00eb vajz\u00eb mjaft e aft\u00eb dhe inteligjente, ju me t\u00eb drejt\u00eb k\u00ebrkoni t\u00eb dini se \u00e7far\u00eb po ndodh rreth jush, \u00e7far\u00eb po ndodh me emocionet, humorin dhe sjelljen tuaj. Sjellja juaj brenda familjes, e ashp\u00ebr, nervoze, e pap\u00ebrmbajtshme, humori juaj jo i mir\u00eb, apo t\u00eb themi ndoshta disi depresiv, ka arsyet e veta, por p\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb mir\u00eb gjendjen q\u00eb po kaloni, le t\u00eb p\u00ebrshkruajm\u00eb \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb adoleshenca dhe \u00e7far\u00eb ndodh gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe. Shumica e psikolog\u00ebve jan\u00eb t\u00eb nj\u00eb mendjeje se adoleshenca fillon n\u00eb koh\u00ebn e pubertetit. P\u00ebr meshkujt, puberteti arrihet af\u00ebrsisht n\u00eb mosh\u00ebn 13 vje\u00e7; p\u00ebr femrat, rreth mosh\u00ebs 11 vje\u00e7e, nd\u00ebrsa koha n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn puberteti mbaron, mendohet se \u00ebsht\u00eb mes mosh\u00ebs 18 dhe 21 vje\u00e7. Adoleshenca \u00ebsht\u00eb n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs nj\u00eb tranzicion prej <em>var\u00ebsis\u00eb<\/em> te <em>pavar\u00ebsia<\/em> dhe p\u00ebrfundon, kur individi arrin <em>statusin e t\u00eb rriturit<\/em>. <strong><em>\u00a0<\/em><\/strong>\u00c7far\u00eb ndryshon gjat\u00eb adoleshenc\u00ebs? Si djemt\u00eb, ashtu edhe vajzat, p\u00ebrjetojn\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb vrullshme gjat\u00eb adoleshenc\u00ebs. Te vajzat rritja e vrullshme fillon mes mosh\u00ebs 8-10 vje\u00e7e dhe arrin kulmin rreth mosh\u00ebs 13 vje\u00e7e. Te djemt\u00eb, fillon mes mosh\u00ebs 10-12 vje\u00e7 dhe arrin kulmin rreth mosh\u00ebs 14 vje\u00e7are. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe, si djemt\u00eb, ashtu edhe vajzat, shtojn\u00eb n\u00eb pesh\u00eb rreth 5,5 kg. Vajzat adoleshente e arrijn\u00eb gjat\u00ebsin\u00eb e t\u00eb rriturit rreth mosh\u00ebs 17 vje\u00e7are, nd\u00ebrsa djemt\u00eb rreth mosh\u00ebs 20 vje\u00e7. Pjekuria seksuale te vajzat zakonisht ndodh dy apo tre vjet para djemve. Fillimi i menstruacioneve \u00ebsht\u00eb shenj\u00eb e qart\u00eb e pubertetit. Te djemt\u00eb, zhvillimi seksual arrihet rreth mosh\u00ebs 12-13 vje\u00e7. N\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn, adoleshenca mendohej si nj\u00eb koh\u00eb \u201ce turbullimit dhe e stresit\u201d, por edhe pse adoleshenca shoq\u00ebrohet me disa probleme, ajo nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht nj\u00eb periudh\u00eb stresante, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb menduar shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb. Pothuajse gjithesecili nga ne n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb, gjat\u00eb adoleshenc\u00ebs, ndesh n\u00eb probleme q\u00eb kan\u00eb lidhje me seksin, vet\u00ebdijen, kontrollet prind\u00ebrore, kodet morale ose konformizmin ndaj normave sociale. Adoleshent\u00ebt duhet gjithashtu t\u00eb fillojn\u00eb t\u00eb mendojn\u00eb rreth mosh\u00ebs s\u00eb rritur, rreth asaj se kush jan\u00eb ata, si dhe rreth nevoj\u00ebs p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb vendime p\u00ebr t\u00eb ardhmen. Adoleshenti duhet t\u00eb formoj\u00eb identitetin e vet. Ka disa teori p\u00ebr zhvillimin e identitetit, t\u00eb p\u00ebrshkruara nga Erik Erikson, i cili thot\u00eb se adoleshenti i suksessh\u00ebm \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb i p\u00ebrgjigjet pyetjes: \u201cKush jam un\u00eb?\u201d. Identiteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb q\u00ebllim themelor n\u00eb adoleshenc\u00eb. Tjet\u00ebr autor mendon se nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e kriz\u00ebs s\u00eb identitetit q\u00eb p\u00ebrjeton rinia \u00ebsht\u00eb rezultat i k\u00ebrkesave kontradiktore q\u00eb ushtron shoq\u00ebria mbi t\u00eb. Adoleshent\u00ebt jan\u00eb t\u00eb aft\u00eb t\u00eb mendojn\u00eb mir\u00eb, por nuk lejohen t\u00eb marrin vendime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb lidhen me familjet dhe profesionet e ardhshme. T\u00eb tjer\u00eb autor\u00eb mendojn\u00eb se <em>kriza<\/em> dhe <em>p\u00ebrkushtimi<\/em> jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb formimin e identitetit. Gjat\u00eb <em>kriz\u00ebs,<\/em> individi merr parasysh <em>alternativat<\/em>, nd\u00ebrsa gjat\u00eb <em>p\u00ebrkushtimit,<\/em> ai <em>vendos<\/em> t\u00eb b\u00ebj\u00eb di\u00e7ka <em>t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb<\/em>. Nd\u00ebrsa n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet familjare, kur adoleshent\u00ebt formojn\u00eb ndjenj\u00ebn e identitetit, p\u00ebrpiqen shum\u00eb t\u00eb fitojn\u00eb m\u00eb tep\u00ebr pavar\u00ebsi. Reagimi i prind\u00ebrve ndaj k\u00ebsaj pavar\u00ebsie p\u00ebrcakton shpesh klim\u00ebn e marr\u00ebdh\u00ebnieve br\u00ebnda familjes. Prind\u00ebrit dhe adoleshent\u00ebt duhet t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb shqet\u00ebsimet lidhur me komunikimin, kontrollin, pavar\u00ebsin\u00eb, p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb, autoritetin dhe stilet e bashk\u00ebveprimit. Pra, periudha e pubertetit shoq\u00ebrohet me nj\u00eb autonomi t\u00eb theksuar t\u00eb adoleshentit dhe me konflikte mes prindit dhe adoleshentit. At\u00ebhere, \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebsh, gjithmon\u00eb n\u00eb bashk\u00ebpunim me prind\u00ebrit?! T\u00eb krijohen marr\u00ebdh\u00ebnie komunikimi dhe bashk\u00ebveprimi n\u00eb familje, t\u00eb ndahen p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb n\u00eb familje p\u00ebr aq sa i takon kujtdo, por n\u00ebse ti vazhdon t\u00eb shprehesh se her\u00eb-her\u00eb ke mendime t\u00eb zymta, apo se je e m\u00ebrzitur, se nuk i ekuilibron dot emocionet dhe humorin, duhet t\u00eb kontaktosh me nj\u00eb mjek q\u00eb sh\u00ebrben n\u00eb sh\u00ebndetin mendor. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8211; Jam 16 vje\u00e7e, nx\u00ebn\u00ebsja m\u00eb e mir\u00eb n\u00eb klas\u00eb, d\u00ebgjoj m\u00ebsuesit, mundohem q\u00eb t\u00eb arrij \u00e7do gj\u00eb n\u00eb m\u00ebsime dhe ia dal mban\u00eb. Jam e urt\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb dhe mundohem t\u00eb jem e mir\u00eb me t\u00eb gjith\u00eb, por n\u00eb sht\u00ebpi jam krejt e kund\u00ebrta, shum\u00eb nervoze dhe p\u00ebr nj\u00eb fjal\u00eb t\u00eb vog\u00ebl \u00e7mendem krejt, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":19897,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[89],"tags":[2007],"class_list":["post-21294","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mjeku","tag-dr-abaz-quka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21294"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21294\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}