{"id":2017,"date":"2014-07-31T19:47:36","date_gmt":"2014-07-31T19:47:36","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=2017"},"modified":"2014-07-31T20:27:18","modified_gmt":"2014-07-31T20:27:18","slug":"kanceri-nje-semundje-e-vjeter-sa-njerezimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2014\/07\/kanceri-nje-semundje-e-vjeter-sa-njerezimi\/","title":{"rendered":"Kanceri, nj\u00eb s\u00ebmundje e vjet\u00ebr sa njer\u00ebzimi!"},"content":{"rendered":"<p>Kanceri nuk \u00ebsht\u00eb s\u00ebmundje e koh\u00ebve t\u00eb fundit, por mij\u00ebravje\u00e7are. Para disa koh\u00ebsh, u gjet pran\u00eb Nilit nj\u00eb skelet q\u00eb i p\u00ebrkiste periudh\u00ebs 1200 vjet p.e.s, i cili na ka lejuar t\u00eb zbulojm\u00eb disa sekrete. Fal\u00eb teknologjis\u00eb s\u00eb re, studiuesit zbuluan se ky njeri ka qen\u00eb s\u00ebmur\u00eb nga kanceri. Sipas shkenc\u00ebtar\u00ebve, kanceri \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje q\u00eb mund t\u00eb marr\u00eb p\u00ebrmasa dramatike n\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt e ardhsh\u00ebm. Ndryshe nga ajo q\u00eb kemi shpesh tendenc\u00eb t\u00eb mendojm\u00eb, kjo s\u00ebmundje nuk \u00ebsht\u00eb e \u201ckeqja e shekullit\u201d, por ka prekur njer\u00ebzit, q\u00eb prej shfaqjes s\u00eb tyre n\u00eb tok\u00eb. Shpesh kemi tendenc\u00eb ta bashkangjisim kancerin me faktor\u00eb t\u00eb lidhur me mjedisin ku jetojm\u00eb: Ndotjen, ushqimin, jet\u00ebn sedentare&#8230; por ky degjenerim qelizash mund t\u00eb jet\u00eb edhe gjenetik.<\/p>\n<p>Arkeolog\u00ebt, pra, kan\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb zbulim interesant p\u00ebr t\u00eb kuptuar k\u00ebt\u00eb s\u00ebmundje. Gjat\u00eb k\u00ebrkimeve n\u00eb Sudan, ata kan\u00eb zbuluar skeletin e nj\u00eb burri q\u00eb ka vuajtur nga kanceri para m\u00eb shum\u00eb se 3200 vjet\u00ebsh. Burri, i vendosur n\u00eb nj\u00eb varr q\u00eb tregonte se ai kishte nj\u00eb lloj pozite n\u00eb shoq\u00ebri, mosha e t\u00eb cilit ishte nd\u00ebrmjet 25 dhe 35 vje\u00e7, kishte vuajtur nga nj\u00eb kancer me metastaza, megjith\u00ebse shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk mund ta p\u00ebrcaktojn\u00eb me sakt\u00ebsi q\u00eb ky ishte shkaku i sigurt\u00eb i vdekjes s\u00eb tij. Ky \u00ebsht\u00eb rasti m\u00eb i vjet\u00ebr dhe m\u00eb i plot\u00eb q\u00eb afirmon se kanceri ka qen\u00eb i pranish\u00ebm edhe para mij\u00ebra vjet\u00ebsh. Me gjith\u00eb mjetet moderne q\u00eb disponojm\u00eb sot, shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk kan\u00eb arritur t\u00eb gjejn\u00eb shkaqet ekzakte t\u00eb \u201cd\u00ebmtimeve q\u00eb tregojn\u00eb nj\u00eb kancer t\u00eb indeve t\u00eb buta\u201d. Autor\u00ebt e k\u00ebrkimit shprehin disa hipoteza, si shkaqet kancerogjene t\u00eb mjedisit (tymi i drunjve t\u00eb djegur, etj.), ndaj t\u00eb cilit mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb ekspozuar ky njeri gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebse ky zbulim fsheh ende n\u00eb vetvete sekrete, ai u ka ofruar shkenc\u00ebtar\u00ebve \u201cperspektiva t\u00eb reja mbi historin\u00eb dhe lasht\u00ebsin\u00eb e s\u00ebmundjes, si edhe shkaqet e mundshme dhe p\u00ebrparimin e saj\u201d. Ai gjithashtu do t\u00eb lejoj\u00eb t\u00eb kuptohet \u201csi ka evoluar s\u00ebmundja p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit\u201d. Shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb p\u00ebrfunduar analizat e tyre duke shpjeguar se ky zbulim \u201cmund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb element ky\u00e7 n\u00eb gjetjen e mjeteve p\u00ebr t\u00eb luftuar nj\u00eb nga problemet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb sh\u00ebndetit, n\u00eb shekullin XXI\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kanceri nuk \u00ebsht\u00eb s\u00ebmundje e koh\u00ebve t\u00eb fundit, por mij\u00ebravje\u00e7are. Para disa koh\u00ebsh, u gjet pran\u00eb Nilit nj\u00eb skelet q\u00eb i p\u00ebrkiste periudh\u00ebs 1200 vjet p.e.s, i cili na ka lejuar t\u00eb zbulojm\u00eb disa sekrete. Fal\u00eb teknologjis\u00eb s\u00eb re, studiuesit zbuluan se ky njeri ka qen\u00eb s\u00ebmur\u00eb nga kanceri. Sipas shkenc\u00ebtar\u00ebve, kanceri \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-2017","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2017","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2017"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2017\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2017"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2017"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2017"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}