{"id":18118,"date":"2018-03-13T22:08:34","date_gmt":"2018-03-13T21:08:34","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=18118"},"modified":"2018-03-13T22:11:05","modified_gmt":"2018-03-13T21:11:05","slug":"historia-e-dites-se-veres-nga-cermenika-deri-ne-elbasan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2018\/03\/historia-e-dites-se-veres-nga-cermenika-deri-ne-elbasan\/","title":{"rendered":"Historia e Dit\u00ebs s\u00eb Ver\u00ebs nga \u00c7ermenika deri n\u00eb Elbasan."},"content":{"rendered":"<div class=\"blog margin-bottom-40\">\n<div class=\"story-body-text\">\n<div>\n<p>Q\u00eb n\u00eb koh\u00ebt antike, tempulli i 14 Marsit, festa e Dit\u00ebs s\u00eb Ver\u00ebs, ka qen\u00eb n\u00eb qytetin e Elbasanit. E quajtur ndryshe si dita e largimit t\u00eb dimrit, kjo fest\u00eb ka krijuar tashm\u00eb tradit\u00ebn e saj jo vet\u00ebm tek banor\u00ebt e qytetit t\u00eb Elbasanit, por edhe n\u00eb qytete t\u00eb tjera t\u00eb vendit, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n<p>Zanafill\u00ebn, \u201cDita e Ver\u00ebs\u201d e ka n\u00eb faltoren Zana e \u00c7ermenik\u00ebs, e nd\u00ebrtuar n\u00eb rrethinat e qytetit t\u00eb Elbasanit, e cila ishte per\u00ebndesha e gjuetis\u00eb, pyjeve dhe e t\u00eb gjith\u00eb natyr\u00ebs. Sipas goj\u00ebdh\u00ebn\u00ebs, kjo zan\u00eb dilte nga faltorja e vet dit\u00ebn e 14 marsit. E trash\u00ebguar brez pas brezi, kjo fest\u00eb popullore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dit\u00eb, e cila sot identifikon edhe vet\u00eb qytetin e Elbasanit, i njohur n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr tradita t\u00eb ve\u00e7anta kulturore. Por festa e ver\u00ebs, q\u00eb kremtohet n\u00eb qytetin e njohur ndryshe \u201cqyteti n\u00eb k\u00ebrthiz\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr elbasanasit. Shum\u00eb miq vijn\u00eb nga t\u00eb gjitha zonat e vendit p\u00ebr t\u00eb festuar ardhjen e ver\u00ebs, por edhe p\u00ebr t\u00eb shijuar gatimet karakteristike t\u00eb k\u00ebsaj zone, si ballokumet dhe revanin\u00eb, t\u00eb cilat n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb, sipas vendasve, \u201cgoditen\u201d ndryshe nga her\u00ebt e tjera, gjelin e detit, arrat apo palat e fikut, t\u00eb cilat tradicionalisht iu dhurohen f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb vegj\u00ebl, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb par\u00ebt q\u00eb b\u00ebjn\u00eb vizita mbar\u00ebsie n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e t\u00eb af\u00ebrmve dhe t\u00eb fqinj\u00ebve.<\/p>\n<p>T\u00eb par\u00ebt tregojn\u00eb se nj\u00eb nat\u00eb para Dit\u00ebs s\u00eb Ver\u00ebs, njer\u00ebzit mblidheshin m\u00eb shpejt n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre, p\u00ebr t\u00eb festuar s\u00eb bashku me t\u00eb af\u00ebrmit epilogun e k\u00ebsaj feste. Zgjimi b\u00ebhej n\u00eb t\u00eb gdhir\u00eb dhe t\u00eb moshuarit, her\u00ebt n\u00eb m\u00ebngjes, hapnin der\u00ebn e sht\u00ebpis\u00eb p\u00ebr bujari, merrnin shtam\u00ebn p\u00ebr ta mbushur me uj\u00eb t\u00eb fresk\u00ebt dhe sillnin n\u00eb sht\u00ebpi nj\u00eb plis bari t\u00eb gjelb\u00ebruar, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb plehronin portokallet dhe ullinjt\u00eb. Dreka e k\u00ebsaj dite ishte nj\u00eb rit plot humor dhe shijim p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb elbasanasit, t\u00eb cil\u00ebt, zakonisht, e kalonin k\u00ebt\u00eb drek\u00eb n\u00eb natyr\u00eb, ku organizoheshin loj\u00ebra popullore. N\u00eb Elbasan festohet edhe nata e ver\u00ebs, nata para ardhjes s\u00eb saj, me mish, raki, gjel deti, ballokume, \u00ebmb\u00eblsira. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb, elbasanllinjt\u00eb urojn\u00eb nj\u00ebri-tjetrin p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb sa m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb dhe t\u00eb lumtur.<\/p>\n<p>Ballokumet<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb kuptuar ndryshimin midis kremtimit \u201calla-elbasan\u00e7e\u201d t\u00eb Dit\u00ebs s\u00eb Ver\u00ebs, me at\u00eb q\u00eb b\u00ebhet gjetk\u00eb, n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri apo nd\u00ebr shqiptar\u00eb, mjafton t\u2019u referohemi ballokumeve. N\u00eb Elbasan p\u00ebrgatitjet p\u00ebr ballokumet t\u00eb b\u00ebhen me koh\u00eb. Dihet se ku do t\u00eb merret mielli i misrit p\u00ebr to, ku do t\u00eb merret gjalpi, ku do t\u00eb merret sheqeri. Dihet si do t\u00eb rrihen, si do t\u00eb shtrihen, si do t\u00eb piqen. Me \u00e7\u2019gradacion, me \u00e7\u2019rit\u00ebm kohor. T\u00eb gjith\u00eb e din\u00eb, p\u00ebr shembull, se ballokumet b\u00ebhen me miell misri. Por pak e din\u00eb se nj\u00eb kg miell ballokumesh del (pas nj\u00eb cikli sitjesh) nga 7-8 kg miell misri. Edhe sheqeri ndryshon (\u00ebsht\u00eb i im\u00ebt), edhe gjalpi\u2026 Pra recetat p\u00ebr ballakumet nuk funksionojn\u00eb kudo. Un\u00eb kam vrojtuar, madje prej shum\u00eb vitesh, p\u00ebrgatitjen e ballokumeve t\u00eb Elbasanit. Dhe mund t\u00eb pohoj me bindje se edhe sikur gjith\u00e7ka materiale t\u00eb jet\u00eb nj\u00ebsoj (duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe profesionalizmin e atij q\u00eb i p\u00ebrgatit), p\u00ebrs\u00ebri ballokumet e Elbasanit ndryshojn\u00eb. Ato kan\u00eb gjithnj\u00eb di\u00e7ka m\u00eb shum\u00eb. Sepse Elbasani fut nj\u00eb \u201celement\u201d plus n\u00eb recet\u00ebn e ballokumeve. Kjo \u00ebsht\u00eb dashuria. Ballokumet e Elbasanit kan\u00eb brenda shum\u00eb, shum\u00eb dashuri. Sikurse vet\u00eb Dita e Ver\u00ebs n\u00eb Elbasan \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dit\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb dashurie. Dashuri p\u00ebr njeriun, p\u00ebr natyr\u00ebn, p\u00ebr jet\u00ebn. Le t\u00eb p\u00ebrpiqemi q\u00eb t\u2019i afrohemi Elbasanit n\u00eb dashurin\u00eb q\u00eb jep ai n\u00eb Dit\u00ebn e Ver\u00ebs. Sado v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb.<\/p>\n<p>Pse kur themi Dita e Ver\u00ebs mendja na shkon tek Elbasani<\/p>\n<p>Sepse gjat\u00eb shekujve Dita e Ver\u00ebs erdhi duke u zbehur. Aq sa diku ajo u harrua krejt\u00ebsisht e nuk kremtohej m\u00eb. Nd\u00ebrsa n\u00eb Elbasan ajo nuk u zbeh kurr\u00eb. N\u00ebse Dita e Ver\u00ebs erdhi deri n\u00eb dit\u00ebt tona merita i takon kryesisht Elbasanit. Tani ajo \u00ebsht\u00eb zyrtarisht nj\u00eb fest\u00eb komb\u00ebtare. Por ndryshe \u00ebsht\u00eb t\u00eb festosh e ndryshe \u00ebsht\u00eb t\u00eb b\u00ebsh nj\u00eb pushim zyrtar. Madje ndryshe \u00ebsht\u00eb t\u00eb festosh, ndryshe t\u00eb ndjesh me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Elbasani, pra ende shum\u00eb ndryshe nga pjesa tjet\u00ebr e Shqip\u00ebris\u00eb, \u00ebsht\u00eb vendi ku Dita e Ver\u00ebs ndjehet dhe p\u00ebrjetohet n\u00eb kuptimin m\u00eb t\u00eb plot\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb \u00e7\u2019mas\u00eb Dita e Ver\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fest\u00eb e mir\u00ebfillt\u00eb (mbar\u00eb)shqiptare?<\/p>\n<p>T\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb at\u00eb mas\u00eb q\u00eb ajo (referuar prof. Kristo Frash\u00ebrit), ka qen\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e identitetit ton\u00eb etnik. Edhe n\u00ebse n\u00eb disa vise ajo filloi t\u00eb venitej, p\u00ebrs\u00ebri duhet t\u00eb rigjall\u00ebrohet dhe t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb fest\u00eb mbar\u00ebshqiptare, mbasi \u00ebsht\u00eb m\u00eb tradicionale se t\u00eb kremtet fetare. Dita e Ver\u00ebs, ashtu sikurse edhe Viti i Ri, \u00ebsht\u00eb fest\u00eb e t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebve, pa dallim krahine, ideje, bindjesh, p\u00ebrkat\u00ebsish, apo besimi fetar.<\/p>\n<p>Dita e Ver\u00ebs sipas Kristo Frash\u00ebrit<\/p>\n<p>Dita e Ver\u00ebs ka qen\u00eb e lidhur me dit\u00ebn e par\u00eb t\u00eb marsit. N\u00eb antikitet marsi ishte muaj i par\u00eb i vitit. Kjo sipas kalendarit Julian. Si\u00e7 dihet, n\u00eb Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore, kalendari Julian u zbatua derisa n\u00eb vend t\u00eb tij u vendos kalendari Gregorian. Por n\u00eb gjuh\u00ebn e sotme shqipe ruhen ende gjurm\u00eb t\u00eb kalendarit Julian. Duhet q\u00eb viti kalendarik t\u00eb filloj\u00eb me marsin q\u00eb muaji i shtat\u00eb t\u00eb jet\u00eb shtatori, i teti tetori, i n\u00ebnti n\u00ebntori dhe i dhjeti dhjetori. T\u00eb till\u00eb kan\u00eb mbetur emrat e tyre edhe pse, nga 15 tetori i vitit 1582, koh\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn hyri n\u00eb fuqi reforma gregoriane, ata jan\u00eb respektivisht, muajt e n\u00ebnt\u00eb, i dhjet\u00eb, i nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb dhe i dymb\u00ebdhjet\u00eb. Por, si\u00e7 argumenton akademiku i mir\u00ebnjohur, prof. Kristo Frash\u00ebri, kalendari i vjet\u00ebr i shqiptar\u00ebve \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb i hersh\u00ebm se kalendari Julian, i cili u shpall nga Jul Qezari, n\u00eb vitin 46 para lindjes s\u00eb Krishtit. Dhe gjithnj\u00eb dita e par\u00eb e marsit sh\u00ebnonte, sikurse edhe sot, fillimin e stin\u00ebs s\u00eb pranver\u00ebs. Ishte koha kur stin\u00ebt ishin m\u00eb t\u00eb dallueshme nga nj\u00ebra-tjetra se n\u00eb koh\u00ebn e sotme (ngrohja globale nuk kishte filluar ende). Njer\u00ebzit mezi prisnin q\u00eb t\u00eb dilnin nga dimri, t\u00eb shkrinte bora, t\u00eb gjelb\u00ebrohej natyra, t\u00eb \u00e7elnin lulet, t\u00eb bleg\u00ebrinin qengjat, t\u00eb loznin f\u00ebmij\u00ebt fushave e kodrave, t\u00eb g\u00ebzonin t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n<p>Faik Konica: \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb Dita e Ver\u00ebs?<\/p>\n<p>Botuar m\u00eb 1911<\/p>\n<p>Miqve, shok\u00ebve t\u00eb Lidhjes Shqip\u00ebtare \u201cVerore\u201d, u d\u00ebrgoj kujtime miq\u00ebsie, urime t\u00eb zemr\u00ebs, p\u00ebr Dit\u00ebn e Ver\u00ebs q\u00eb na afrohet. S\u2019e festuam dot sivjet k\u00ebt\u00eb dit\u00eb t\u00eb bukur: po n\u00eb mos e festuam me trup, do ta festojm\u00eb me zem\u00ebr.<\/p>\n<p>\u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb Dita e Ver\u00ebs? \u00cbsht\u00eb dita n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn sht\u00ebrgjysh\u00ebrit t\u2019an\u00eb, kur s\u2019kish lindur edhe krisht\u00ebrimi, kremtojin bashk\u00eb me Roman\u00ebt dhe me Grek\u00ebt e Vjet\u00ebr, per\u00ebndit\u2019 e luleve, t\u00eb shelgjeve, t\u00eb krojeve. Kur \u00e7krin dim\u00ebri, kur qaset Vera buz\u00ebqeshur e holl\u00eb dhe e gjat\u00eb si n\u00eb piktyr\u00eb t\u00eb Botticelli, zemra e njeriut \u00e7garkohet nga nj\u00eb bar\u00eb, shijon nj\u00eb qet\u00ebsi, nj\u00eb lumt\u00ebsi t\u2019\u00ebmbl\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb g\u00ebzim, st\u00ebrgjysh\u00ebrit t\u2019an\u00eb ndiejin nj\u00eb detyr\u00eb t\u2019u falen per\u00ebndive q\u00eb sillnin k\u00ebto mir\u00ebsira. Dhe ashtu leu festa hiroshe q\u00eb quajm\u00eb Dit\u2019 e Ver\u00ebs.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div>\n<div><\/div>\n<div>Arlis Alikaj<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u00eb n\u00eb koh\u00ebt antike, tempulli i 14 Marsit, festa e Dit\u00ebs s\u00eb Ver\u00ebs, ka qen\u00eb n\u00eb qytetin e Elbasanit. E quajtur ndryshe si dita e largimit t\u00eb dimrit, kjo fest\u00eb ka krijuar tashm\u00eb tradit\u00ebn e saj jo vet\u00ebm tek banor\u00ebt e qytetit t\u00eb Elbasanit, por edhe n\u00eb qytete t\u00eb tjera t\u00eb vendit, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Tiran\u00eb. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":18119,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-18118","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turizem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18118"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18118\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}