{"id":13944,"date":"2016-09-03T15:45:30","date_gmt":"2016-09-03T13:45:30","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=13944"},"modified":"2016-09-03T12:31:33","modified_gmt":"2016-09-03T10:31:33","slug":"zbulimet-shkencore-qe-tregojne-per-mundesine-e-jashtetokesoreve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2016\/09\/zbulimet-shkencore-qe-tregojne-per-mundesine-e-jashtetokesoreve\/","title":{"rendered":"Zbulimet shkencore q\u00eb tregojn\u00eb p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb e jasht\u00ebtok\u00ebsor\u00ebve"},"content":{"rendered":"<p>T\u00eb gjith\u00eb ne jemi p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga atome q\u00eb dikur ishin pjes\u00eb e nj\u00eb ylli q\u00eb shp\u00ebrtheu, p\u00ebrfshi k\u00ebtu atome karboni, azoti dhe oksigjeni, disa nga p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit themeltar\u00eb t\u00eb jet\u00ebs. P\u00ebr miliarda vjet k\u00ebto p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs jan\u00eb kondensuar p\u00ebr t\u00eb formuar re gazi, yje t\u00eb rinj dhe planete, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se k\u00ebta p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs gjenden n\u00eb univers, si pasoj\u00eb, \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb ket\u00eb jet\u00eb jasht\u00ebtok\u00ebsore.<br \/>\nP\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, nj\u00eb num\u00ebr i zbulimeve t\u00eb reja tregojn\u00eb se \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb ket\u00eb jasht\u00ebtok\u00ebsor\u00eb, qoft\u00eb n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor, ose p\u00ebrtej tij. Pyetja q\u00eb shtrohet tani nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb \u201cKa jet\u00eb jasht\u00eb Tok\u00ebs\u201d, por \u201cA do ta zbulojm\u00eb ne ndonj\u00ebher\u00eb?\u201d. Ja gj\u00ebrat q\u00eb dim\u00eb deri tani:<br \/>\nN\u00eb fillim t\u00eb vitit, nj\u00eb ekip shkenc\u00ebtar\u00ebsh vler\u00ebsoi se afro 4.5 miliard\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb e pesta e Marsit ishte e mbuluar me nj\u00eb oqean t\u00eb ngrir\u00eb, m\u00eb shum\u00eb se 137 metra i thell\u00eb. \u00c7do shenj\u00eb jete q\u00eb ka notuar n\u00eb k\u00ebto uj\u00ebra mund t\u00eb jet\u00eb e fshehur n\u00eb tok\u00ebn e Marsit. Por uji nuk \u00ebsht\u00eb i mjaftuesh\u00ebm, nevojitet edhe koh\u00eb. N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb gushtit t\u00eb kaluar, u zbulua se uji kishte ekzistuar n\u00eb Mars p\u00ebr 200 milion\u00eb vjet m\u00eb gjat\u00eb sesa mendohej m\u00eb par\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb Tok\u00eb kishte jet\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb kur ekzistonin liqenet e fundit n\u00eb Mars.<br \/>\nAsteroidet dhe kometat jan\u00eb \u00e7el\u00ebsi i formimit t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb Tok\u00eb, mendojn\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt. N\u00eb ve\u00e7anti, goditjet e kometave, sipas studimit, mund t\u00eb ken\u00eb shkaktuar nj\u00eb kombinim aminoacidesh dhe formuar gur\u00ebt themelor\u00eb t\u00eb jet\u00ebs. Nga ajo q\u00eb dim\u00eb ne p\u00ebr formimin e sistemit diellor, ka kometa t\u00eb tjera, n\u00eb sistemet e tjera diellore q\u00eb jan\u00eb t\u00eb duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb edhe tani.<br \/>\nSateliti i vog\u00ebl i Jupiterit, Europa, p\u00ebrshkohet nga disa vena kafe, q\u00eb dyshohet se shkaktohen nga uji i ngroht\u00eb, i pist\u00eb n\u00eb mantelin e satelitit q\u00eb del deri n\u00eb sip\u00ebrfaqen e tij. Europa mund t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb uj\u00eb se Toka dhe kjo \u00ebsht\u00eb ar\u00ebsyeja pse SHBA dhe Europa kan\u00eb investuar milion\u00eb dollar\u00eb p\u00ebr krijimin e misioneve ta ardhsh\u00ebm hap\u00ebsinore, t\u00eb cilat do t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb p\u00ebr forma jet\u00eb n\u00ebn sip\u00ebrfaqen e saj.<br \/>\nP\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb e sateliti i Saturnit, Enceladus, p\u00ebr t\u00eb cilin shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb konfirmuar se, n\u00ebn koren e tij prej akulli, ndodhet nj\u00eb oqean gjigand, universal. Ashtu si tek Europa, oqeani i Enceladusit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend ideal ku mund t\u00eb ekzistoj\u00eb nj\u00eb form\u00eb jete. Prova edhe m\u00eb bind\u00ebse t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb Enceladus ishin ato t\u00eb publikuar para pak koh\u00ebsh n\u00eb dy gazeta. Ato tregonin se er\u00ebrat hidrotermale, t\u00eb nj\u00ebjtat q\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb p\u00ebrhapur jet\u00ebn edhe n\u00eb Tok\u00eb, duket se veshin fundin e oqeanit t\u00eb satelitit.<\/p>\n<p><strong>(K\u00ebt\u00eb shkrim mund ta lexoni t\u00eb plot\u00eb n\u00eb gazet\u00ebn \u201cIntervista\u201d t\u00eb k\u00ebsaj jave. At\u00eb mund ta blini n\u00eb t\u00eb gjitha pikat e shitjes n\u00eb Shqip\u00ebri si edhe n\u00eb kioskat ku shitet shtypi i huaj n\u00eb Greqi. Mund ta blini edhe online, vet\u00ebm p\u00ebr\u00a089\u00a0cent, n\u00eb:\u00a0<a href=\"http:\/\/www.pressreader.com\/albania\/intervista\">http:\/\/www.pressreader.com\/albania\/intervista<\/a>)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00eb gjith\u00eb ne jemi p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga atome q\u00eb dikur ishin pjes\u00eb e nj\u00eb ylli q\u00eb shp\u00ebrtheu, p\u00ebrfshi k\u00ebtu atome karboni, azoti dhe oksigjeni, disa nga p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit themeltar\u00eb t\u00eb jet\u00ebs. P\u00ebr miliarda vjet k\u00ebto p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs jan\u00eb kondensuar p\u00ebr t\u00eb formuar re gazi, yje t\u00eb rinj dhe planete, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se k\u00ebta p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs gjenden [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":13945,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-13944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13944"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13944\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}