{"id":13073,"date":"2016-05-25T12:30:52","date_gmt":"2016-05-25T10:30:52","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=13073"},"modified":"2016-05-24T12:00:58","modified_gmt":"2016-05-24T10:00:58","slug":"pse-humbas-kaq-shume-kohe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2016\/05\/pse-humbas-kaq-shume-kohe\/","title":{"rendered":"Pse humbas kaq shum\u00eb koh\u00eb?"},"content":{"rendered":"<p>Ju merr shum\u00eb koh\u00eb pastrimi i sht\u00ebpis\u00eb, i garazhit, apo l\u00ebnia e nj\u00eb takimi te doktori? L\u00ebnia p\u00ebr m\u00eb von\u00eb e di\u00e7kaje q\u00eb duhet b\u00ebr\u00eb, quhet zvarritje dhe t\u00eb gjith\u00ebve na ndodh ta b\u00ebjm\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb. Por, n\u00ebse juve ju ndodh shpesh dhe i lini gjithmon\u00eb gj\u00ebrat p\u00ebr momentin e fundit (ose nuk arrini t\u2019i mbaroni dot), at\u00ebher\u00eb problemi mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i madh. Kur t\u00eb zbuloni arsyet e k\u00ebsaj dukurie, do t\u00eb arrini ta shfryt\u00ebzoni m\u00eb mir\u00eb koh\u00ebn tuaj&#8230;<\/p>\n<p>Jeni i stresuar?<br \/>\nKur p\u00ebrballeni me di\u00e7ka q\u00eb nuk doni ta b\u00ebni, kjo mund t\u2019ju b\u00ebj\u00eb t\u00eb ndiheni t\u00eb tensionuar. L\u00ebnia p\u00ebr m\u00eb von\u00eb e k\u00ebsaj pune t\u00eb bezdisshme \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb leht\u00ebsim afatshkurt\u00ebr. Ana e keqe \u00ebsht\u00eb se ju p\u00ebrs\u00ebri duhet t\u00eb p\u00ebrballeni me k\u00ebt\u00eb pun\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen, gj\u00eb q\u00eb ju b\u00ebn t\u00eb ndiheni fajtor\u00eb, ose t\u00eb zem\u00ebroheni dhe kjo shton stresin tuaj. Mbajeni n\u00ebn kontrollin stresin tuaj duke b\u00ebr\u00eb rregullisht fizkultur\u00eb, duke kufizuar alkoolin dhe kafein\u00ebn (e cila mund ta p\u00ebrkeq\u00ebsoj\u00eb stresin) dhe flini mjaftuesh\u00ebm gjum\u00eb. Flisni me nj\u00eb shok ose k\u00ebshillohuni me ndonj\u00eb psikolog n\u00ebse nuk ia dilni dot mban\u00eb vet\u00eb.<br \/>\nKa mund\u00ebsi t\u00eb jet\u00eb hiperaktivitet?<br \/>\nHiperaktiviteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7rregullim q\u00eb ndikon n\u00eb sjellje. Njer\u00ebzit q\u00eb e kan\u00eb at\u00eb, shpesh e kan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb marrin vendime, ose t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pun\u00eb para se t\u00eb mbaroj\u00eb afati i tyre. Disa bile hutohen me aktivitete t\u00eb tjera rrotull tyre. Disa e kan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb planifikojn\u00eb disa koh\u00eb p\u00ebrpara, ose zhg\u00ebnjehen leht\u00eb dhe heqin dor\u00eb. Simptoma t\u00eb tjera t\u00eb hiperaktivitetit jan\u00eb t\u00eb shoh\u00ebsh \u00ebndrra m\u00eb sy hapur, t\u00eb harrosh apo t\u00eb humbas\u00ebsh gj\u00ebra, t\u00eb b\u00ebsh gabime nga pakujdesia, ose t\u00eb rrezikosh dhe t\u00eb mos rrish qet\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend. Ila\u00e7et shpesh ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur n\u00ebn kontroll shum\u00eb simptoma t\u00eb k\u00ebtij \u00e7rregullimi. Jan\u00eb edhe terapit\u00eb e sjelljes q\u00eb t\u00eb ndihmojn\u00eb t\u00eb identifikosh dhe t\u00eb ndryshosh mendimet negative dhe mund t\u2019i ndihmojn\u00eb njer\u00ebzit me k\u00ebt\u00eb \u00e7rregullim, q\u00eb ta organizojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb koh\u00ebn e tyre.<br \/>\nA flini aq sa duhet?<br \/>\nVullneti juaj p\u00ebr t\u00eb punuar mund t\u00eb ndryshoj\u00eb \u00e7do dit\u00eb dhe varet nga shum\u00eb gj\u00ebra, p\u00ebrfshi k\u00ebtu edhe faktin n\u00ebse keni fjetur aq sa duhet. N\u00ebse ju keni fjetur m\u00eb pak se 6 or\u00eb gjum\u00eb, truri e ka t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb mos hutohet dhe nuk mund t\u00eb p\u00ebrqendrohet aq sa duhet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfunduar at\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb. Ja, disa shenja t\u00eb tjera se keni nevoj\u00eb t\u00eb flini m\u00eb shum\u00eb: Ju z\u00eb gjumi kur shihni televizor apo lexoni nj\u00eb lib\u00ebr, jeni t\u00eb irrituar, flini m\u00eb gjat\u00eb n\u00eb fundjav\u00eb, e keni t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb zgjoheni n\u00eb m\u00ebngjes. P\u00ebr t\u00eb fjetur mjaftuesh\u00ebm, flini dhe zgjohuni n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, mos pini duhan, alkool, kafein\u00eb dhe hani leht\u00eb n\u00eb dark\u00eb.<br \/>\nMund t\u00eb jet\u00eb ankth?<br \/>\nAnkthi do t\u00eb thot\u00eb se truri juaj reagon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ekzagjeruar ndaj emocioneve negative. Ju prisni t\u00eb ndodh\u00eb m\u00eb e keqja, edhe kur nuk keni pse t\u00eb keni frik\u00eb. Disa njer\u00ebz me ankth harxhojn\u00eb kaq shum\u00eb energji duke u shqet\u00ebsuar p\u00ebr familjen, sh\u00ebndetin, parat\u00eb, apo pun\u00ebn sa e kan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pun\u00ebt e p\u00ebrditshme. Ju mund t\u00eb keni gjithashtu tension muskujsh, lodhje, probleme gjumi dhe irritim. P\u00ebr t\u00eb ndaluar ndjenjat e ankthit, b\u00ebni 10 frym\u00ebmarrje t\u00eb ngadalta, t\u00eb thella, ose z\u00ebvend\u00ebsojini mendimet negative me ato pozitive. \u00cbsht\u00eb gjithashtu e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb \u00e7lodheni, t\u00eb b\u00ebni rregullisht fizkultur\u00eb dhe t\u00eb siguroheni q\u00eb nuk i kap\u00ebrceni vaktet. Mbani nj\u00eb ditar q\u00eb do t\u2019ju ndihmoj\u00eb t\u00eb dalloni se \u00e7far\u00eb e shkakton ankthin te ju. Disa njer\u00ebz kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr ila\u00e7e ose terapi p\u00ebr ta mbajtur k\u00ebt\u00eb problem n\u00ebn kontroll.<br \/>\nJeni depresiv?<br \/>\nDepresioni ndryshon p\u00ebrb\u00ebrjen kimike t\u00eb trurit. Ju mund t\u00eb keni pak energji, bile edhe p\u00ebr pasionet dhe aktivitetet q\u00eb ju p\u00eblqejn\u00eb. \u00cbsht\u00eb gjithashtu e zakonshme t\u00eb ndjehesh pa shpres\u00eb dhe t\u00eb kritikosh veten, gj\u00eb q\u00eb e shtyn personin q\u00eb vuan nga kjo s\u00ebmundje, t\u00eb ve\u00e7ohet n\u00eb bot\u00ebn e tij. Simptoma t\u00eb tjera t\u00eb depresionit p\u00ebrfshijn\u00eb: Nj\u00eb ndjesi trishtimi q\u00eb nuk largohet, humbje oreksi dhe r\u00ebnie n\u00eb pesh\u00eb, ose ngr\u00ebnia m\u00eb shum\u00eb se \u00e7\u2018duhet dhe shtim n\u00eb pesh\u00eb, irritim dhe mendime vet\u00ebvrasjeje apo vdekjeje. Telefonojini urgjenc\u00ebs n\u00ebse mendoni t\u00eb l\u00ebndoni veten apo t\u00eb tjer\u00ebt. Edhe n\u00ebse nuk doni ta b\u00ebni k\u00ebt\u00eb gj\u00eb, flisni me nj\u00eb psikolog, ose terapist n\u00ebse keni ndonj\u00eb nga k\u00ebto simptoma. Disa njer\u00ebz leht\u00ebsohen nga depresioni kur marrin ila\u00e7e antidepresive.<br \/>\nMund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb \u00e7rregullim obsesiv-kompulsiv (\u00c7OK)?<br \/>\nN\u00ebse ju keni k\u00ebt\u00eb \u00e7rregullim, truri juaj nuk ju d\u00ebrgon sinjale kur jeni duke b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka si\u00e7 duhet. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, ju keni ndjesin\u00eb se veprimet tuaja nuk jan\u00eb ato t\u00eb duhurat. N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb nj\u00eb pun\u00eb, njer\u00ebzit me \u00c7OK rrin\u00eb duke k\u00ebrkuar zgjidhjen \u201ce p\u00ebrkryer\u201d. Simptoma t\u00eb tjera t\u00eb k\u00ebtij \u00e7rregullimi jan\u00eb: Mendime ose imazhe t\u00eb pad\u00ebshiruara, pamund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb ndaluar k\u00ebto mendime, rituale t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura, si larje e shpesht\u00eb e duarve, kalimi t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb or\u00eb n\u00eb dit\u00eb me k\u00ebto mendime dhe rituale. Ila\u00e7et kund\u00ebr ankthit ose antidepresiv\u00ebt, shpesh mund t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb simptomat e \u00c7OK-ut. Shum\u00eb njer\u00ebz ndjekin terapi sjelljeje, q\u00eb t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb dal\u00ebngadal\u00eb t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb frik\u00ebrat e tyre.<br \/>\n\u00c7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebni?<br \/>\nTregohuni t\u00eb sinqert\u00eb me veten tuaj p\u00ebr shkakun q\u00eb ju pengon t\u00eb kryeni nj\u00eb pun\u00eb dhe m\u00eb pas mendoni ndonj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb realiste p\u00ebr ta kap\u00ebrcyer k\u00ebt\u00eb shkak. N\u00ebse mendoni se keni ngecur p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb problemi sh\u00ebndet\u00ebsor m\u00eb serioz, flisni me doktorin dhe sigurohuni t\u00eb keni diagnoz\u00ebn dhe trajtimin e duhur. N\u00ebse i zvarrisni gj\u00ebrat pa ndonj\u00eb shkak t\u00eb duksh\u00ebm, cop\u00ebzojini projektet e m\u00ebdha n\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla, t\u00eb cilat ju mund t\u2019i b\u00ebni m\u00eb leht\u00eb. Ju mund t\u00eb caktoni edhe afate q\u00eb t\u00eb mbaroni n\u00eb koh\u00eb. Disa njer\u00ebz kan\u00eb gjetur nj\u00eb zgjidhje duke shp\u00ebrblyer veten kur b\u00ebjn\u00eb ndonj\u00eb hap p\u00ebrpara. N\u00ebse e kapni veten duke e harxhuar koh\u00ebn kot, faleni at\u00eb n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb ndiheni t\u00eb turp\u00ebruar apo t\u00eb zem\u00ebruar. Njer\u00ebzit kan\u00eb m\u00eb pak prirje t\u2019i zvarrisin gj\u00ebrat, n\u00ebse e falin veten e tyre. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ju merr shum\u00eb koh\u00eb pastrimi i sht\u00ebpis\u00eb, i garazhit, apo l\u00ebnia e nj\u00eb takimi te doktori? L\u00ebnia p\u00ebr m\u00eb von\u00eb e di\u00e7kaje q\u00eb duhet b\u00ebr\u00eb, quhet zvarritje dhe t\u00eb gjith\u00ebve na ndodh ta b\u00ebjm\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb. Por, n\u00ebse juve ju ndodh shpesh dhe i lini gjithmon\u00eb gj\u00ebrat p\u00ebr momentin e fundit (ose nuk arrini t\u2019i mbaroni [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":13074,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-13073","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13073","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13073"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13073\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13073"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13073"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13073"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}