{"id":12597,"date":"2016-03-31T17:30:48","date_gmt":"2016-03-31T15:30:48","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=12597"},"modified":"2016-03-31T11:40:47","modified_gmt":"2016-03-31T09:40:47","slug":"a-eshte-favizmi-alergji-ndaj-batheve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2016\/03\/a-eshte-favizmi-alergji-ndaj-batheve\/","title":{"rendered":"A \u00ebsht\u00eb favizmi alergji ndaj bath\u00ebve?"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Nj\u00eb nd\u00ebr perimet e pranver\u00ebs jan\u00eb edhe bath\u00ebt. T\u00eb gjith\u00eb e dim\u00eb q\u00eb ato kan\u00eb shum\u00eb substanca t\u00eb mira p\u00ebr sh\u00ebndetin ton\u00eb, por, p\u00ebr fat t\u00eb keq, disa njer\u00ebzve u mungon nj\u00eb lloj enzime n\u00eb gjak, q\u00eb ua b\u00ebn t\u00eb pamundur konsumimin e tyre, sepse kjo p\u00ebrb\u00ebn rrezik p\u00ebr sh\u00ebndetin. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr faviz\u00ebm (fava-bath\u00eb). <\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; Nga ndryshon favizmi nga alergjia ndaj bath\u00ebve?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Favizmi dhe alergjia ndaj bath\u00ebve nuk jan\u00eb e nj\u00ebjta gj\u00eb. Nuk duhet ngat\u00ebrruar favizmi, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje, me alergjin\u00eb ndaj bath\u00ebve, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alergji ushqimore e cila prek afro 3% t\u00eb njer\u00ebzve, sidomos f\u00ebmij\u00ebt. Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb alergji pak a shum\u00eb t\u00eb rrall\u00eb.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Cilat jan\u00eb shkaqet e favizmit?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Favizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje q\u00eb shkaktohet nga nj\u00eb defekt i lindur, nga mungesa e nj\u00eb enzime q\u00eb zakonisht gjendet n\u00eb rruazat e kuqe. Ky defekt trash\u00ebgohet n\u00ebp\u00ebrmjet kromozomit X. Favizmi prek n\u00eb form\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb meshkujt, nd\u00ebrsa femrat jan\u00eb mbajt\u00ebse t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe mund t\u2019ua transmetojn\u00eb k\u00ebt\u00eb defi\u00e7it gjenetik f\u00ebmij\u00ebve meshkuj, ose t\u00eb s\u00ebmuren n\u00eb form\u00eb t\u00eb leht\u00eb. Favizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje e p\u00ebrhapur sidomos n\u00eb Sardenj\u00eb dhe n\u00eb Greqi, n\u00eb Azin\u00eb jugore dhe n\u00eb Afrik\u00eb. Enzima n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb glukoza-6-fosfat-hehidrogjenaza (G6PD). Prind\u00ebrit e prekur nga kjo s\u00ebmundje mund t\u2019ua kalojn\u00eb s\u00ebmundjen f\u00ebmij\u00ebve, te t\u00eb cil\u00ebt zakonisht, s\u00ebmundja paraqitet n\u00eb form\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb. Konsumimi i bath\u00ebve i ekspozon t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt ndaj rrezikut t\u00eb krizave hemolitike (shkat\u00ebrrimin e rruazave t\u00eb kuqe t\u00eb gjakut), sepse k\u00ebto perime kan\u00eb brenda tyre substanca si divicina dhe konvicina.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Kur shfaqen simptomat e s\u00ebmundjes?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Ato shfaqen pas 12-24 or\u00eb pas ngr\u00ebnies s\u00eb bath\u00ebve t\u00eb fresk\u00ebta. N\u00eb rastet m\u00eb t\u00eb rralla, shkat\u00ebrrohet afro gjysma e rruazave t\u00eb kuqe t\u00eb gjakut dhe njeriu merr nj\u00eb ngjyr\u00eb t\u00eb verdh\u00eb t\u00eb fort\u00eb, nj\u00eb si zbehje. L\u00ebkura dhe mukozat b\u00ebhen shum\u00eb t\u00eb zbehta, urina merr ngjyr\u00eb dhe mund t\u00eb shfaqen shenjat e nj\u00eb kolapsi t\u00eb sistemit kardiovaskular (ndalim i zemr\u00ebs). Simptomat kryesore t\u00eb favizmit jan\u00eb:<\/p>\n<p>&#8211; rritje e papritur e temperatur\u00ebs, zvedhje e l\u00ebkur\u00ebs dhe e mukozave.<\/p>\n<p>&#8211; urin\u00eb shum\u00eb e ngjyrosur, e verdh\u00eb n\u00eb portokalli.<\/p>\n<p>&#8211; zverdhje, lig\u00ebshti, gjendje e p\u00ebrgjithshme jo e mir\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; frym\u00ebmarrje me v\u00ebshtir\u00ebsi dhe shpesh.<\/p>\n<p>&#8211; puls i shpesht\u00eb, por i dob\u00ebt, q\u00eb mezi ndihet.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Si mund t\u00eb diagnistikohet favizmi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Dagnostikimi i favizmit b\u00ebhet fal\u00eb nj\u00eb analize gjaku specifike q\u00eb sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar pranin\u00eb e enzim\u00ebs G6PD n\u00eb rruazat e kuqe. Analiza b\u00ebhet si p\u00ebr t\u00eb diangostikuar s\u00ebmundjen e v\u00ebrtet\u00eb, si p\u00ebr t\u00eb identifikuar mbajt\u00ebsit e sh\u00ebndetsh\u00ebm t\u00eb favizmit.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Cila \u00ebsht\u00eb kura dhe cilat ushqimet duhen evituar?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; P\u00ebr momentin nuk ekzistojn\u00eb kura dhe zgjidhje t\u00eb v\u00ebrteta p\u00ebr t\u00eb parandaluar simptomat e favizmit, p\u00ebrve\u00e7 evitimit t\u00eb ushqimeve dhe t\u00eb ila\u00e7eve q\u00eb shkaktojn\u00eb krizat. Ai q\u00eb ka munges\u00ebn e k\u00ebsaj enzime n\u00eb gjak duhet t\u00eb evitoj\u00eb: Bath\u00ebt, bizelet, kikirik\u00ebt, verbena hybrida (lloj bime), disa ila\u00e7e (si sulfamidet, saliciliket, kinidin\u00ebn, menadionen) dhe luipinin (lloj bathe e verdh\u00eb). Disa pacient\u00eb preferojn\u00eb t\u00eb evitojn\u00eb edhe: T\u00eb gjitha perimet, p\u00ebrfshi soj\u00ebn dhe n\u00ebnproduktet e saj, boronicat, ver\u00ebn e kuqe, ujin tonik. K\u00ebto ushqime dhe ila\u00e7e veprojn\u00eb si faktor\u00eb nxit\u00ebs t\u00eb favizmit duke penguar veprimin e enzim\u00ebs dhe duke varf\u00ebruar edhe m\u00eb shum\u00eb rruazat e kuqe prej saj. Duhen evituar edhe k\u00ebnaja e zez\u00eb, e kuqe dhe ngjyros\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb, t\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr tatuazhe t\u00eb p\u00ebrkohshme dhe boj\u00eb flok\u00ebsh te grat\u00eb. Kur favizmi shkakton kriza hemolitike, e vetmja zgjidhje \u00ebsht\u00eb transfuzioni i gjakut q\u00eb duhet b\u00ebr\u00eb sa m\u00eb shpejt. Personi duhet transportuar menj\u00ebher\u00eb n\u00eb spital. Mund t\u00eb nevojiten edhe shum\u00eb transfuzione. Ato jan\u00eb thelb\u00ebsore, sepse favizmi n\u00eb faz\u00ebn akute mund t\u00eb shkaktoj\u00eb nj\u00eb anemi t\u00eb thell\u00eb. K\u00ebshillohet q\u00eb edhe prind\u00ebrit e personit t\u00eb s\u00ebmur\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb analiza p\u00ebr t\u00eb identifikuar s\u00ebmundjen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &nbsp; Nj\u00eb nd\u00ebr perimet e pranver\u00ebs jan\u00eb edhe bath\u00ebt. T\u00eb gjith\u00eb e dim\u00eb q\u00eb ato kan\u00eb shum\u00eb substanca t\u00eb mira p\u00ebr sh\u00ebndetin ton\u00eb, por, p\u00ebr fat t\u00eb keq, disa njer\u00ebzve u mungon nj\u00eb lloj enzime n\u00eb gjak, q\u00eb ua b\u00ebn t\u00eb pamundur konsumimin e tyre, sepse kjo p\u00ebrb\u00ebn rrezik p\u00ebr sh\u00ebndetin. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":12598,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-12597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12597"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12597\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}