{"id":12281,"date":"2016-03-04T10:30:52","date_gmt":"2016-03-04T09:30:52","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=12281"},"modified":"2016-03-03T14:24:32","modified_gmt":"2016-03-03T13:24:32","slug":"pse-ne-kemi-mjeker-ndersa-njerezit-e-neandertalit-jo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2016\/03\/pse-ne-kemi-mjeker-ndersa-njerezit-e-neandertalit-jo\/","title":{"rendered":"Pse ne kemi mjek\u00ebr nd\u00ebrsa njer\u00ebzit e Neandertalit, jo?"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Njer\u00ebzit e sot\u00ebm kan\u00eb nj\u00eb tipar t\u00eb cilin paraardh\u00ebsit tan\u00eb t\u00eb lasht\u00eb, njer\u00ebzit e Neandertalit dhe gjith\u00eb speciet e tjera, nuk e kan\u00eb: mjekr\u00ebn. Pse? \u201cDuket si gj\u00eb pa r\u00ebnd\u00ebsi, por mjekra \u00ebsht\u00eb kaq interesante pik\u00ebrisht sepse ne jemi t\u00eb vetmit q\u00eb e kemi\u201d, thot\u00eb Nathan Holtoni, q\u00eb studion tiparet e fytyr\u00ebs dhe kafk\u00ebs n\u00eb universitetin e Ajovas. Studimet e reja t\u00eb b\u00ebra nga Holtoni dhe koleg\u00ebt e tij, tregojn\u00eb se mjekra nuk ka ardhur si pasoj\u00eb e forcave mekanike, si p\u00ebrtypja, por \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb p\u00ebrshtatjeje evolucionare q\u00eb p\u00ebrfshin madh\u00ebsin\u00eb dhe form\u00ebn e fytyr\u00ebs, mbase e lidhur me ndryshime n\u00eb nivelet e hormoneve, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb jemi b\u00ebr\u00eb qenie m\u00eb shoq\u00ebrore. K\u00ebto zbulime mund t\u00eb qet\u00ebsojn\u00eb debatet q\u00eb vazhdojn\u00eb prej m\u00eb se nj\u00eb shekulli, n\u00eb lidhje me faktin se si \u00ebsht\u00eb krijuar mjekra te njer\u00ebzit.<\/p>\n<p><strong><em>Fytyra m\u00eb t\u00eb vogla<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Duke p\u00ebrdorur analiza t\u00eb p\u00ebrparuara biomekanike t\u00eb fytyr\u00ebs dhe kafk\u00ebs s\u00eb afro 40 njer\u00ebzve q\u00eb nga mosha 3-20 vje\u00e7are, studiuesit dol\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se forcat mekanike, p\u00ebrfshi edhe p\u00ebrtypjen, ishin t\u00eb paafta t\u00eb prodhonin rezistenc\u00ebn e nevojshme q\u00eb t\u00eb krijohej nj\u00eb kock\u00eb e re n\u00eb nofull\u00ebn e poshtme. N\u00eb rezultatet e publikuara n\u00eb \u201cGazet\u00ebn e Anatomis\u00eb\u201d, studiuesit shkruan se shfaqja e mjekr\u00ebs te njer\u00ebzit modern\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjeometri e thjesht\u00eb: Meq\u00eb fytyrat tona u zvog\u00ebluan gjat\u00eb evolucionit (ato jan\u00eb 15% m\u00eb t\u00eb vogla sesa te njer\u00ebzit e Neandertalit), doli n\u00eb pah mjekra si emblem\u00eb n\u00eb fund t\u00eb fytyr\u00ebs son\u00eb. \u201cFakti q\u00eb mjekra nuk \u00ebsht\u00eb shkaktuar nga p\u00ebrtypja tregon se ajo nuk sh\u00ebrben as p\u00ebr t\u00eb larguar stresin\u201d, shton Holtoni.<\/p>\n<p><strong><em>Ndryshimi i stilit t\u00eb jetes\u00ebs dhe hormoneve<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Antropolog\u00ebt e drejtuar nga profesori Robert Fanciskus, mendojn\u00eb se mjekra \u00ebsht\u00eb pasoj\u00eb dyt\u00ebsore e ndryshimit t\u00eb stilit ton\u00eb t\u00eb jet\u00ebs\u00ebs, duke filluar nga 80 mij\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb dhe duke u p\u00ebrshpejtuar me emigrimin e njer\u00ebzve nga Afrika, afro 20 mij\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb. Ja, cila \u00ebsht\u00eb ideja e tyre: Njer\u00ebzit modern\u00eb evoluan, nga grupe gjuetar\u00ebsh pak a shum\u00eb t\u00eb izoluar nga nj\u00ebri-tjetri, te grupe bashk\u00ebpunuese q\u00eb formuan nj\u00eb rrjet shoq\u00ebror. K\u00ebto grupe m\u00eb t\u00eb lidhura duket se e kan\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar m\u00ebnyr\u00ebn e tyre t\u00eb shprehjes me an\u00eb t\u00eb artit dhe simboleve. Meshkujt n\u00eb ve\u00e7anti duken m\u00eb t\u00eb qet\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb, duke luftuar m\u00eb pak p\u00ebr territore e pasuri dhe m\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb aleanca, t\u00eb evidentuara me shk\u00ebmbimin e t\u00eb pasurive dhe ideve nga t\u00eb cilat p\u00ebrfitonin secili dhe t\u00eb gjith\u00eb. Ky ndryshim n\u00eb q\u00ebndrim ishte lidhur me nivele t\u00eb reduktuara t\u00eb hormoneve (testosteroneve), duke shkaktuar ndryshime t\u00eb dukshme n\u00eb zon\u00ebn e fytyr\u00ebs dhe kafk\u00ebs. Nj\u00eb ndryshim i madh ishte zvog\u00eblimi i fytyr\u00ebs, nj\u00eb faktor q\u00eb lejoi shfaqjen e mjekr\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Njer\u00ebzit e sot\u00ebm kan\u00eb nj\u00eb tipar t\u00eb cilin paraardh\u00ebsit tan\u00eb t\u00eb lasht\u00eb, njer\u00ebzit e Neandertalit dhe gjith\u00eb speciet e tjera, nuk e kan\u00eb: mjekr\u00ebn. Pse? \u201cDuket si gj\u00eb pa r\u00ebnd\u00ebsi, por mjekra \u00ebsht\u00eb kaq interesante pik\u00ebrisht sepse ne jemi t\u00eb vetmit q\u00eb e kemi\u201d, thot\u00eb Nathan Holtoni, q\u00eb studion tiparet e fytyr\u00ebs dhe kafk\u00ebs [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":12282,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-12281","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12281","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12281"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12281\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12281"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12281"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12281"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}