{"id":11973,"date":"2016-02-04T15:30:44","date_gmt":"2016-02-04T14:30:44","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=11973"},"modified":"2016-02-04T11:23:15","modified_gmt":"2016-02-04T10:23:15","slug":"20-fakte-per-njerezimin-te-cuditshme-por-te-verteta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2016\/02\/20-fakte-per-njerezimin-te-cuditshme-por-te-verteta\/","title":{"rendered":"20 fakte p\u00ebr njer\u00ebzimin; t\u00eb \u00e7uditshme, por t\u00eb v\u00ebrteta"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>E keni d\u00ebgjuar ndonj\u00ebher\u00eb shprehjen \u201ce v\u00ebrteta nganj\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e \u00e7uditshme se trillimi\u201d? Asgj\u00eb nuk e provon k\u00ebt\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb koleksion faktesh t\u00eb \u00e7mendura p\u00ebr rac\u00ebn njer\u00ebzore. Ne njer\u00ebzit kemi relativisht pak koh\u00eb q\u00eb popullojm\u00eb Tok\u00ebn, por kemi arritur t\u00eb b\u00ebjm\u00eb gj\u00ebra t\u00eb pabesueshme. N\u00ebse do t\u00eb b\u00ebnim nj\u00eb list\u00eb t\u00eb gj\u00ebrave q\u00eb dim\u00eb p\u00ebr veten dhe bot\u00ebn rrotull nesh, kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb hi\u00e7 para gj\u00ebrave q\u00eb nuk dim\u00eb, si k\u00ebto fakte dhe statistika t\u00eb \u00e7mendura, p\u00ebr shembull. Ato mund t\u00eb duken si teprime (ose g\u00ebnjeshtra), por nuk jan\u00eb, e kemi verifikuar!<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li><strong> M\u00eb shum\u00eb se gjysma e njer\u00ebzve, infektohen nga nj\u00eb SST gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Vler\u00ebsimet e fundit nga Qendrat p\u00ebr Kontrollin e S\u00ebmundjeve dhe Infeksioneve n\u00eb SHBA tregojn\u00eb se 19.7 milion\u00eb vet\u00eb preken nga nj\u00eb SST \u00e7do vit n\u00eb SHBA dhe m\u00eb shum\u00eb se gjysma e njer\u00ebzve do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb SST n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> Gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, nj\u00eb majmun u b\u00eb tetar.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Dy vjet para Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, Albert Marr zbuloi nj\u00eb babuin n\u00eb ferm\u00ebn e tij, n\u00eb Pretoria, Afrik\u00eb e Jugut. T\u00eb dy u b\u00ebn\u00eb miq kaq t\u00eb mir\u00eb, sa Marri e mori \u201cXhekin\u201d me vete kur u fut n\u00eb Regjimentin e Tret\u00eb Jugafrikan t\u00eb K\u00ebmb\u00ebsoris\u00eb. Babuini u b\u00eb maskota e kompanis\u00eb, me ushqimin e tij, rrog\u00ebn dhe uniform\u00eb personale. N\u00eb vitin 1916, Marri u plagos n\u00eb Betej\u00ebn e Agagias dhe, kur arriti skuadra mjek\u00ebsore, Xheki po l\u00ebpinte plag\u00ebn e mikut t\u00eb tij. Ai dinte t\u00eb nderonte oficer\u00ebt me nderimin ushtarak dhe lajm\u00ebronte skuadr\u00ebn e tij para se t\u00eb vinte armiku. Pak koh\u00eb m\u00eb von\u00eb, t\u00eb dy u plagos\u00ebn dhe Xhekit i pren\u00eb k\u00ebmb\u00ebn. Para se t\u00eb merrte fund lufta, Xheki u ngrit n\u00eb detyr\u00eb si tetar dhe i dhan\u00eb edhe nj\u00eb medalje nderi.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> Personi mesatar ka nj\u00eb gjoks, nj\u00eb test, nj\u00eb vezore dhe gjysm\u00eb penisi.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Kjo ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me mesataren dhe fakti q\u00eb nj\u00eb njeri ka nj\u00eb pal\u00eb organe dhe jo tjet\u00ebr. \u201cNumri i burrave dhe grave n\u00eb bot\u00eb \u00ebsht\u00eb pothuajse i nj\u00ebjt\u00eb, megjith\u00ebse burra ka pak m\u00eb shum\u00eb (102 burra p\u00ebr 100 gra, n\u00eb 2010)\u201d, deklaron Instituti Komb\u00ebtar Francez p\u00ebr Studimet Demografike. Ndajini organet e tyre n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb dhe do t\u00eb kuptoni shifrat e m\u00ebsip\u00ebrme.<\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li><strong> Qelizat e goj\u00ebs jan\u00eb nj\u00eblloj si ato t\u00eb vagin\u00ebs.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Qelizat q\u00eb veshin goj\u00ebn jan\u00eb epiteliale t\u00eb lusp\u00ebzuara me shtresa, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se jan\u00eb disa shtresa t\u00eb k\u00ebtyre lloj qelizave t\u00eb vendosura mbi nj\u00eb membran\u00eb. Ky lloj qelizash ndodhet n\u00eb vende t\u00eb trupit q\u00eb kan\u00eb f\u00ebrkim. K\u00ebshtu, mund t\u00eb largohet nj\u00eb shtres\u00eb dhe t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohet me nj\u00eb tjet\u00ebr para se t\u00eb arrihet te membrana. K\u00ebto lloj qelizash ndodhen n\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb l\u00ebkur\u00ebs, n\u00eb goj\u00eb, ezofag dhe vagin\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li><strong> 15 anijet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb bot\u00ebs e ndotin ajrin, sa 760 milion\u00eb makina.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Dhe vet\u00ebm anija m\u00eb e madhe me kontenier\u00eb mund t\u00eb l\u00ebshoj\u00eb n\u00eb atmosfer\u00eb po aq substanca ndot\u00ebse sa 50 milion\u00eb makina.<\/p>\n<ol start=\"6\">\n<li><strong> N\u00ebse i v\u00eb n\u00eb rresht gjith\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb ka Toka, ata do ta rrethonin at\u00eb 56 her\u00eb.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00ebse ata do t\u00eb q\u00ebndronin sup m\u00eb sup, do ta tejkalonin distanc\u00ebn Tok\u00eb-H\u00ebn\u00eb dhe do t\u00eb ishin baraz me 1\/5 e distanc\u00ebs Tok\u00eb-Mars.<\/p>\n<ol start=\"7\">\n<li><strong> Kongresi amerikan e p\u00ebrmend Adolf Hitlerin 7.7 her\u00eb n\u00eb muaj.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Fal\u00eb nj\u00eb projekti t\u00eb fondacionit jofitimprur\u00ebs Sunlight, t\u00eb quajtur Capitol VVords, vizitor\u00ebt mund t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb dhe shohin \u00e7do fjal\u00eb apo fraz\u00eb, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se sa her\u00eb p\u00ebrdoret ajo n\u00eb parlamentin amerikan, apo n\u00eb Kongres, si\u00e7 e quajn\u00eb. Q\u00eb prej vitit 1996, kur jan\u00eb b\u00ebr\u00eb regjistrimet m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb Capitol Vvordsit, senator\u00ebt dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e ndrysh\u00ebm e kan\u00eb th\u00ebn\u00eb fjal\u00ebn Hitler 1771 her\u00eb, pra, mesatarisht 7.7 her\u00eb n\u00eb muaj.<\/p>\n<ol start=\"8\">\n<li><strong> N\u00eb SHBA, \u00e7do jav\u00eb, nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb \u00e7erdheje q\u00ebllon dik\u00eb me arm\u00eb.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sipas gazet\u00ebs \u201cVVashington Post\u201d, ka pasur 43 q\u00ebllime me arm\u00eb nga f\u00ebmij\u00ebt e \u00e7erdheve (1-2 vje\u00e7ar\u00eb) n\u00eb SHBA gjat\u00eb vitit 2015, dometh\u00ebn\u00eb, afro nj\u00eb her\u00eb n\u00eb jav\u00eb. Nd\u00ebr to p\u00ebrfshihen 31 raste ku f\u00ebmija ka q\u00eblluar veten.<\/p>\n<ol start=\"9\">\n<li><strong> Dy n\u00eb tre australian\u00eb do t\u00eb s\u00ebmuren nga kanceri i l\u00ebkur\u00ebs gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Gjat\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb fundit, rastet me kancer jan\u00eb shtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike n\u00eb Australi. N\u00eb vitet 1982-2010, rastet me melanom\u00eb jan\u00eb shtuar afro 60%. Sipas K\u00ebshillit t\u00eb Kancerit t\u00eb Australis\u00eb, dy n\u00eb tre australian\u00eb do t\u00eb diagnostikohen me kancer l\u00ebkure deri kur t\u00eb keni arritur mosh\u00ebn 70 vje\u00e7.<\/p>\n<ol start=\"10\">\n<li><strong> Kur pelegrin\u00ebt takuan indianin e par\u00eb n\u00eb SHBA, ai dinte anglisht.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Samoseti, kryetari i fisit indian Abenaki, q\u00eb ka jetuar n\u00eb vendin q\u00eb sot quhet Mejn, kishte m\u00ebsuar anglisht nga peshkatar\u00ebt q\u00eb vizituan territorin e tij bregdetar. K\u00ebshtu pra, ishte nj\u00eb surpriz\u00eb p\u00ebr pelegrin\u00ebt e Plantacionit t\u00eb Plajmauthit kur ai hyri n\u00eb vendin ku ata ndodheshin dhe iu drejtua me fjal\u00ebt: &#8220;Mir\u00eb se erdh\u00ebt anglez\u00eb!&#8221;. &#8220;Samoseti, indiani i par\u00eb q\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndeti pelegrin\u00ebt, tregoi vullnet t\u00eb mir\u00eb dhe b\u00ebri tregti me evropian\u00ebt&#8221;, shkruhet n\u00eb Enciklopedin\u00eb e Biografive Bot\u00ebrore.<\/p>\n<ol start=\"11\">\n<li><strong> Distributor\u00ebt automatik\u00eb vrasin m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz se peshkaqen\u00ebt.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Peshkaqen\u00ebt vrasin mesatarisht m\u00eb pak se nj\u00eb person \u00e7do dy vjet n\u00eb SHBA. Sipas Komisionit p\u00ebr Sigurin\u00eb e Produkteve p\u00ebr Konsumator\u00ebt n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, distributor\u00ebt automatik\u00eb jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr &#8220;t\u00eb pakt\u00ebn 37 t\u00eb vdekur dhe 113 plagosje q\u00eb prej vitit 1978&#8221;.<\/p>\n<ol start=\"12\">\n<li><strong> Deri n\u00eb vitin 1995, m\u00eb pak se 50% e popullsis\u00eb amerikane mb\u00ebshtesnin iden\u00eb e martes\u00ebs nd\u00ebrraciale.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Dhe ajo ka qen\u00eb ilegale n\u00eb shtetin e Alabam\u00ebs deri n\u00eb vitin 2000! P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, shumica e amerikan\u00ebve, p\u00ebrfshi k\u00ebtu edhe brezat m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, kan\u00eb ndryshuar mentalitet q\u00eb nga ajo koh\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"13\">\n<li><strong> Napoleoni ka qen\u00eb 167 cm i gjat\u00eb, sa nj\u00eb francez mesatar.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Legjenda se Napoleoni ishte i shkurt\u00ebr u p\u00ebrhap p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb ndryshimi n\u00eb matje. In\u00e7i (nj\u00ebsi matjeje, afro 2.5 cm) francez \u00ebsht\u00eb m\u00eb i gjat\u00eb se ai britanik. N\u00eb vitin 1802, nj\u00eb doktor i quajtur Korvisar, tha se Napoleoni ishte 5 k\u00ebmb\u00eb dhe 2 in\u00e7 me masat franceze, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb e barabart\u00eb me 5 k\u00ebmb\u00eb dhe 6 in\u00e7 me masat britanike (167 cm).<\/p>\n<ol start=\"14\">\n<li><strong> Njeriu i par\u00eb q\u00eb fluturoi dhe njeriu i par\u00eb q\u00eb shkoi n\u00eb H\u00ebn\u00eb jetuan n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Njeriu i par\u00eb q\u00eb fluturoi me nj\u00eb aeroplan, Orvill Rajt, vdiq nga infarkti i zemr\u00ebs n\u00eb vitin 1948. Neil Armstrongu ishte 17 vje\u00e7 n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"15\">\n<li><strong> Aktorja Beti Uajt \u00ebsht\u00eb m\u00eb e vjet\u00ebr se buka e prer\u00eb n\u00eb feta.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Nj\u00eb nga aktoret m\u00eb t\u00eb dashura amerikane, Beti Uajt, ka lindur n\u00eb vitin 1922, gjasht\u00eb vjet para se shoq\u00ebria Chillicothe Baking t\u00eb shiste buk\u00ebn e par\u00eb t\u00eb prer\u00eb n\u00eb feta, m\u00eb 7 korrik 1928.<\/p>\n<ol start=\"16\">\n<li><strong> 50% e gj\u00ebrave q\u00eb themi shprehen me vet\u00ebm 100 fjal\u00eb<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sipas fjalor\u00ebve Oxford, duhet t\u00eb dish vet\u00ebm 10 fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar 25% t\u00eb asaj q\u00eb anglishtfol\u00ebsit thon\u00eb dhe shkruajn\u00eb, 100 fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar 50% dhe 1000 fjal\u00eb, p\u00ebr t\u00eb kuptuar 75% t\u00eb t\u00eb gjitha fjal\u00ebve t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00eb anglishten e p\u00ebrditshme.<\/p>\n<ol start=\"17\">\n<li><strong> Kompjuteri i smartphone-it tuaj \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fuqish\u00ebm se kompjuterat q\u00eb l\u00ebshuan anijet e par\u00eb kozmike.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sipas NASA-s, kompjuterat q\u00eb p\u00ebrdoren aktualisht p\u00ebr misionet e hap\u00ebsir\u00ebs jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl dhe t\u00eb fuqish\u00ebm sesa ata q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr misionet Apollo. Bile, edhe kompjuteri i vog\u00ebl i celularit tuaj ka m\u00eb shum\u00eb fuqi sesa kompjuter\u00ebt gjigand\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorur gjat\u00eb epok\u00ebs s\u00eb Apollos.<\/p>\n<ol start=\"18\">\n<li><strong> Njer\u00ebzit jan\u00eb primat\u00ebt e vet\u00ebm, dh\u00ebmb\u00ebt e t\u00eb cil\u00ebve zvog\u00eblohen, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb truri zmadhohet. <\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Gjat\u00eb 2.5 milion\u00eb viteve t\u00eb fundit, ka pasur dy tendenca n\u00eb evolucionin njer\u00ebzor: Truri i njeriut \u00ebsht\u00eb zmadhuar, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb madh\u00ebsia e dh\u00ebmb\u00ebve \u00ebsht\u00eb zvog\u00ebluar. Ne jemi primat\u00ebt e vet\u00ebm te t\u00eb cil\u00ebt ndodh ky fenomen. Zakonisht, kur truri rritet, rritet edhe madh\u00ebsia e dh\u00ebmb\u00ebve, sepse trupi ka nevoj\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb energji nga konsumimi i ushqimeve. Shkenc\u00ebtar\u00ebt e kan\u00eb quajtur k\u00ebt\u00eb fenomen \u201cparadoksi i evolucionit\u201d.<\/p>\n<ol start=\"19\">\n<li><strong> Franca ende ekzekutonte njer\u00ebz me gijotin\u00eb kur u shfaq p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb \u201cStar Vvars\u201d (Lufta e Yjeve).<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Hera e fundit kur gijotina u p\u00ebrdor si mjet ekzekutimi n\u00eb Franc\u00eb ishte viti 1977, vet\u00ebm kat\u00ebr muaj para se t\u00eb fillonte seriali i Xhorxh Lukasit, \u201cLufta e Yjeve\u201d.<\/p>\n<ol start=\"20\">\n<li><strong> Raporti milingona-njer\u00ebz \u00ebsht\u00eb 1.5 milion\u00eb me 1<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Nj\u00eb koloni e vetme milingonash p\u00ebrmban mbi 20 milion\u00eb individ\u00eb t\u00eb till\u00eb. N\u00ebse do t\u00eb peshonim gjith\u00eb pesh\u00ebn e tyre, ajo do t\u00eb ishte af\u00ebrsisht e nj\u00ebjt\u00eb me pesh\u00ebn e njer\u00ebzve n\u00eb planetin ton\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>E keni d\u00ebgjuar ndonj\u00ebher\u00eb shprehjen \u201ce v\u00ebrteta nganj\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e \u00e7uditshme se trillimi\u201d? Asgj\u00eb nuk e provon k\u00ebt\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb koleksion faktesh t\u00eb \u00e7mendura p\u00ebr rac\u00ebn njer\u00ebzore. Ne njer\u00ebzit kemi relativisht pak koh\u00eb q\u00eb popullojm\u00eb Tok\u00ebn, por kemi arritur t\u00eb b\u00ebjm\u00eb gj\u00ebra t\u00eb pabesueshme. N\u00ebse do t\u00eb b\u00ebnim nj\u00eb list\u00eb t\u00eb gj\u00ebrave [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":11974,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-11973","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11973"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11973\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11974"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}