{"id":11769,"date":"2016-01-20T11:30:07","date_gmt":"2016-01-20T10:30:07","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=11769"},"modified":"2016-01-19T14:50:03","modified_gmt":"2016-01-19T13:50:03","slug":"cudia-e-mozaikut-romak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2016\/01\/cudia-e-mozaikut-romak\/","title":{"rendered":"\u00c7udia e mozaikut romak"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb mozaik t\u00eb lasht\u00eb romak, t\u00eb shfaqet p\u00ebrpara nj\u00eb ananas. K\u00ebtu nuk do t\u00eb kishte asgj\u00eb t\u00eb \u00e7uditshme, po t\u00eb mos e dinim se ky frut i shijsh\u00ebm ka arritur n\u00eb Evrop\u00eb pas zbulimit t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00ebse do t\u00eb sh\u00ebtis\u00ebsh n\u00ebp\u00ebr muzeun e Pallatit Massimo, n\u00eb Termet e Rom\u00ebs, mund t\u00eb b\u00ebsh nj\u00eb zbulim t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm. N\u00eb dyshemen\u00eb me mozaik\u00eb t\u00eb katit t\u00eb tret\u00eb, n\u00eb galerin\u00eb e dedikuar afreskeve, mozaik\u00ebve dhe zbukurimeve t\u00eb ndryshme, vihet re di\u00e7ka shum\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb. N\u00eb nj\u00eb mozaik q\u00eb i p\u00ebrket fillimit t\u00eb shekullit I t\u00eb er\u00ebs son\u00eb, paraqitet nj\u00eb shport\u00eb me fruta q\u00eb fsheh nj\u00eb mister t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. N\u00eb t\u00eb, paraqiten, duke filluar nga e majta, disa fiq, ftonj, nj\u00eb vesh rrushi i zi, disa sheg\u00eb dhe nj\u00eb ushqim i \u00e7uditsh\u00ebm: Nj\u00eb ananas. Prania e k\u00ebtij fruti t\u00eb l\u00eb pa fjal\u00eb, sepse bima e Ananas sativusit, e familjes Bromeliacee, ka arritur n\u00eb kontinentin e vjet\u00ebr vet\u00ebm pas udh\u00ebtimeve t\u00eb Kristofor Kolombit. Pra, para zbulimit t\u00eb Amerik\u00ebs, per\u00ebndimor\u00ebt nuk mund ta njihnin k\u00ebt\u00eb frut tropikal. N\u00eb fakt, historia e artit \u00ebsht\u00eb e pasur me enigma e \u00e7udira dhe ky ananas nuk \u00ebsht\u00eb rasti i vet\u00ebm. Nj\u00eb nga rastet m\u00eb sugjestionuese \u00ebsht\u00eb ai i astronautit t\u00eb gdhendur n\u00eb nj\u00eb katedrale t\u00eb viteve \u2018700, q\u00eb pastaj iu atribua nj\u00eb restaurimi t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Muzeu komb\u00ebtar romak \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga sitet arkeologjike m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Rom\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrmban koleksione q\u00eb i p\u00ebrkasin historis\u00eb dhe kultur\u00ebs s\u00eb qytetit n\u00eb epok\u00ebn e lasht\u00ebsis\u00eb. Muzeu gjendet n\u00eb mjediset e kuvendit t\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb vitet \u2018500, n\u00eb zon\u00ebn termale t\u00eb Dioklezianos. Pas zbulimit t\u00eb frutit tropikal, vizitat n\u00eb muze jan\u00eb shtuar, sepse turist\u00ebt duan t\u00eb shohin me syt\u00eb e tyre ekzistenc\u00ebn e k\u00ebtij fruti t\u00eb pamundur. N\u00eb realitet nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb shfaqet nj\u00eb figur\u00eb e ngjashme me ananasin n\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr romake. N\u00eb nj\u00eb afresk t\u00eb gjetur n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e nj\u00eb t\u00eb riu n\u00eb Pompei, tregohet nj\u00eb ananas dhe nj\u00eb statuj\u00ebz romake; n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr, i ruajtur n\u00eb Gjenev\u00eb, shfaqet nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb q\u00eb mban nga gjethet nj\u00eb ananas. \u00cbsht\u00eb e pamundur t\u00eb flitet vet\u00ebm p\u00ebr rast\u00ebsi, edhe pse nuk dihet se si \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb romak\u00ebt e shekullit I t\u00eb e.s, t\u00eb njihnin ananasin.<\/p>\n<p>Misteri i ananasit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rebus i v\u00ebrtet\u00eb, q\u00eb u ka hapur rrug\u00eb shum\u00eb hipotezave. Mendohet p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb e shk\u00ebmbimeve tregtare p\u00ebrtej oqeanit, ose importimin nga Afrika per\u00ebndimore, ku kultivohet ananasi. Nj\u00eb hipotez\u00eb m\u00eb e mundshme \u00ebsht\u00eb se artisti q\u00eb ka realizuar mozaikun, n\u00eb fakt ka dashur t\u00eb tregoj\u00eb nj\u00eb bo\u00e7e pishe dhe kur e ka zbukuruar me nj\u00eb tuf\u00eb gjethesh, ka marr\u00eb rezultatin e m\u00ebsip\u00ebrm. Nj\u00eb mund\u00ebsi tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb q\u00eb mozaiku t\u00eb jet\u00eb restauruar krejt\u00ebsisht (gj\u00eb q\u00eb ka sjell\u00eb pranin\u00eb e \u00e7uditshme t\u00eb k\u00ebtij fruti) nga ana e nj\u00eb artisti shum\u00eb krijues dhe q\u00eb s\u2019merrte vesh nga historia. Cilidoqoft\u00eb shpjegimi, imazhi i ananasit n\u00eb nj\u00eb mozaik t\u00eb Rom\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb mbetet i mb\u00ebshtjell\u00eb me nj\u00eb vel misteri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; N\u00eb nj\u00eb mozaik t\u00eb lasht\u00eb romak, t\u00eb shfaqet p\u00ebrpara nj\u00eb ananas. K\u00ebtu nuk do t\u00eb kishte asgj\u00eb t\u00eb \u00e7uditshme, po t\u00eb mos e dinim se ky frut i shijsh\u00ebm ka arritur n\u00eb Evrop\u00eb pas zbulimit t\u00eb Amerik\u00ebs. N\u00ebse do t\u00eb sh\u00ebtis\u00ebsh n\u00ebp\u00ebr muzeun e Pallatit Massimo, n\u00eb Termet e Rom\u00ebs, mund t\u00eb b\u00ebsh nj\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":11770,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-11769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11769"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11769\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11770"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}