{"id":11443,"date":"2015-12-18T16:30:07","date_gmt":"2015-12-18T15:30:07","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=11443"},"modified":"2015-12-18T12:41:19","modified_gmt":"2015-12-18T11:41:19","slug":"cigarja-elektronike-nje-kercenim-per-shendetin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/12\/cigarja-elektronike-nje-kercenim-per-shendetin\/","title":{"rendered":"Cigarja elektronike, nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr sh\u00ebndetin?"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Popullariteti i cigares elektronike ka ardhur duke u shtuar gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit, por gjithashtu jan\u00eb shtuar edhe pik\u00ebpyetjet mbi rreziqet sh\u00ebndet\u00ebsore q\u00eb kan\u00eb lidhje me t\u00eb. Disa studiues kan\u00eb th\u00ebn\u00eb sem kur nxehet me bateri me voltazh t\u00eb lart\u00ebm cigarja elektronike l\u00ebshon formaldehide, nj\u00eb substanc\u00eb q\u00eb mund t\u00eb shkaktoj\u00eb kancerin. N\u00eb janar t\u00eb k\u00ebtij viti, Departamenti i Sh\u00ebndetit Publik t\u00eb Kalifornis\u00eb e deklaroi cigaren elektronike si nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb sh\u00ebndetit publik dhe b\u00ebri thirrje q\u00eb t\u00eb dalin disa rregulla p\u00ebr t\u00eb&#8230;<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb ka brenda cigares elektronike?<\/strong><\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb t\u2019i p\u00ebrgjigjesh k\u00ebsaj pyetjeje. Etiketat mund t\u2019i p\u00ebrshkruajn\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit pa shum\u00eb kujdes, sepse ende nuk ekzistojn\u00eb rregulla p\u00ebr to. Gjithashtu, nj\u00eb mark\u00eb ndryshon nga nj\u00eb tjet\u00ebr. Nj\u00eb kontroll i b\u00ebr\u00eb nga Administrata e Ushqimeve dhe Ila\u00e7eve (FDA) n\u00eb SHBA me 18 marka cigaresh elektronike, gjeti kimikate helmuese dhe kancerogjene n\u00eb disa prej tyre, por jo n\u00eb t\u00eb tjerat. Autor\u00ebt e kontrollit thon\u00eb se \u201cprocesi i kontrollit t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb prodhimit t\u00eb tyre pothuajse nuk ekziston\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ja, disa gj\u00ebra q\u00eb nuk i dim\u00eb:<\/strong><\/p>\n<p><em>L\u00ebngu q\u00eb p\u00ebrmban cigarja, n\u00eb anglisht quhet E liquid dhe \u00ebsht\u00eb solucioni q\u00eb nxehet e shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb sp\u00ebrkat\u00ebs q\u00eb thithet nga p\u00ebrdoruesit e cigares. Ja, cil\u00ebt jan\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit e tij m\u00eb t\u00eb zakonsh\u00ebm: <\/em><\/p>\n<p><em>Nikotina<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebrb\u00ebr\u00ebsi q\u00eb i b\u00ebn t\u00eb varur duhanpir\u00ebsit, nikotina, stimulon sistemin q\u00ebndror nervor dhe shton presionin e gjakut, frym\u00ebmarrjen dhe ritmin e zemr\u00ebs. \u201cNjer\u00ebzit nxiten t\u00eb pin\u00eb duhan nga nikotina\u201d, thot\u00eb nj\u00eb studiues njujorkez, ekspert p\u00ebr duhanin dhe cigaren elektronike. \u201cMegjith\u00ebse nikotina krijon var\u00ebsi, ajo nuk \u00ebsht\u00eb kancerogjene. Problem jan\u00eb kimikatet e tjera n\u00eb l\u00ebng\u201d.<\/p>\n<p><em>Aromatizuesit<\/em><\/p>\n<p>Eksperti yn\u00eb thot\u00eb se ka me qindra aroma, si t\u00eb qershis\u00eb, kekut me djath\u00eb, kanell\u00ebs dhe duhanit. Shum\u00eb nga k\u00ebto kimikate q\u00eb aromatizojn\u00eb cigaren elektronike, p\u00ebrdoren edhe p\u00ebr t\u00eb aromatizuar ushqimet. \u201cKjo \u00ebsht\u00eb gj\u00ebja q\u00eb nuk e dim\u00eb. Kur i ham\u00eb, k\u00ebto produkte jan\u00eb t\u00eb parrezikshme, por nuk dim\u00eb se \u00e7\u2018ndodh kur i thithim n\u00eb mushk\u00ebri\u201d. Do t\u00eb ishte e pamundur t\u00eb radhisnim t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit aromatizues k\u00ebtu, por nj\u00ebri prej tyre, diacetili, p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb arom\u00eb gjalpit t\u00eb kokoshkave. Kur ai thithet nga hunda, thuhet se shkakton s\u00ebmundjen e bllokimit t\u00eb mushk\u00ebrive. Edhe kimikate t\u00eb tjera q\u00eb shtojn\u00eb arom\u00ebn e gjalpit mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb d\u00ebmshme.<\/p>\n<p><em>Propilen glikoli (PG)<\/em><\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb l\u00ebng i p\u00ebrftuar n\u00eb laborator q\u00eb FDA-ja, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, e sheh si t\u00eb sigurt n\u00eb ushqime, ila\u00e7e dhe kozmetik\u00eb. Ai gjithashtu p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb tym artificial, apo mjegull n\u00eb koncertet rrok dhe performancat e tjera. Ai mund t\u00eb irritoj\u00eb mushk\u00ebrit\u00eb e syt\u00eb dhe mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i d\u00ebmsh\u00ebm p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb vuajn\u00eb nga s\u00ebmundjet kronike t\u00eb mushk\u00ebrive, si astma dhe emfizema.<\/p>\n<p><em>Glicerina<\/em><\/p>\n<p>Glicerina e l\u00ebngshme, pa er\u00eb dhe pa ngjyr\u00eb, ka nj\u00eb shije leht\u00ebsisht t\u00eb \u00ebmb\u00ebl. Ashtu si PG-ja, edhe glicerina konsiderohet n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi e sigurt. Ajo gjendet n\u00eb shum\u00eb produkte, p\u00ebrfshi k\u00ebtu ushqime dhe ila\u00e7e, me dhe pa recet\u00eb. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb PG-ja dhe glicerina jan\u00eb t\u00eb sigurta n\u00eb ushqime dhe ila\u00e7e, specialisti thot\u00eb: \u201cNuk e dim\u00eb \u00e7far\u00eb ndodh kur dikush thith sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb k\u00ebtyre substancave p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e panjohur\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Nxehja<\/strong><\/p>\n<p>Substancat helmuese formohen kur l\u00ebngu nxehet p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb sp\u00ebrkat\u00ebs, q\u00eb thithet nga p\u00ebrdoruesit e cigares elektronike. Disa nga k\u00ebto kimikate mund t\u00eb shkaktojn\u00eb inflamacionin dhe d\u00ebmtimin e en\u00ebve t\u00eb gjakut. \u201cN\u00eb shumic\u00ebn e rasteve, sasia e tyre \u00ebsht\u00eb m\u00eb e vog\u00ebl se n\u00eb tymin e duhanit, por p\u00ebrs\u00ebri p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb problem\u201d, thot\u00eb eksperti.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Substancat problematike<\/strong><\/p>\n<p><em>Formaldehidet: <\/em>Nj\u00eb kancerogjen i mundsh\u00ebm.<\/p>\n<p><em>Acetaldehidet:<\/em> Nj\u00eb tjet\u00ebr kancerogjen i mundsh\u00ebm.<\/p>\n<p><em>Acrolein:<\/em> Ajo formohet nga glicerina e nxehur, mund t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb mushk\u00ebrit\u00eb dhe t\u00eb shkaktoj\u00eb s\u00ebmundje zemre te duhanpir\u00ebsit.<\/p>\n<p>T\u00eb trija k\u00ebto substanca \u00e7lirohen me sasi t\u00eb shtuar kur temperaturat e l\u00ebngut t\u00eb cigares shtohen dhe p\u00ebrdoruesit, mund t\u00eb tundohen t\u2019i shtojn\u00eb ato. \u201cP\u00ebr fat t\u00eb keq, sa m\u00eb shum\u00eb ta nxehni l\u00ebngun, aq m\u00eb shum\u00eb nikotin\u00eb merrni prej tij\u201d, thot\u00eb eksperti. \u201cNjer\u00ebzit q\u00eb duan nj\u00eb doz\u00eb t\u00eb madhe nikotine mund t\u00eb p\u00ebrdorin bateri me voltazh t\u00eb lart\u00eb, ose nj\u00eb bateri, voltazhi i s\u00eb cil\u00ebs rregullohet sipas d\u00ebshir\u00ebs\u201d. Ai thot\u00eb se aromat mund t\u00eb maskojn\u00eb shijen e pak\u00ebndshme q\u00eb rezulton kur p\u00ebrdoruesit e nxehin cigaren deri n\u00eb at\u00eb pik\u00eb sa formohen formaldehidet.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Grimcat e tjera dhe metalet<\/strong><\/p>\n<p>Grimcat e vockla q\u00eb ndodhen n\u00eb sp\u00ebrkat\u00ebs mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb d\u00ebmshme. Kjo \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb si p\u00ebr tymin e cigares, ashtu edhe p\u00ebr ndotjen e ajrit, q\u00eb shkakton d\u00ebmtim t\u00eb en\u00ebve t\u00eb gjakut, inflamacion dhe ndikon edhe n\u00eb sistemin nervor. K\u00ebto grimca jan\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat nivele si n\u00eb cigaret e zakonshme, por ende nuk jan\u00eb b\u00ebr\u00eb studime p\u00ebr sigurin\u00eb e grimcave q\u00eb ato prodhojn\u00eb. N\u00eb sp\u00ebrkat\u00ebsin e cigares elektronike jan\u00eb gjendur edhe metale helmuese, si: kallaji, nikeli, kadmiumi, plumbi dhe zhiva. N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 2013, u zbulua se p\u00ebrqendrimi i nikelit ishte 2-100 her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se ai i cigares s\u00eb zakonshme.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>At\u00ebher\u00eb, a jan\u00eb t\u00eb sigurta cigaret elektronike?<\/strong><\/p>\n<p>Gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb relative n\u00eb krahasim me cigaret e zakonshme. \u201cBazuar n\u00eb at\u00eb q\u00eb dim\u00eb tani, ato jan\u00eb m\u00eb pak t\u00eb rrezikshme se cigaret e zakonshme\u201d, thot\u00eb eksperti. Si\u00e7 e dim\u00eb t\u00eb gjith\u00eb, k\u00ebto t\u00eb fundit jan\u00eb v\u00ebrtet t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr sh\u00ebndetin. Sipas Shoqat\u00ebs Amerikane t\u00eb Mushk\u00ebrive, cigaret e zakonshme l\u00ebshojn\u00eb afro 7000 kimikate kur digjen, shum\u00eb prej tyre jan\u00eb helmuese dhe t\u00eb pakt\u00ebn 69 prej tyre shkaktojn\u00eb kancer. Cigaret elektronike duken edhe m\u00eb pak t\u00eb rrezikshme p\u00ebr ata q\u00eb jan\u00eb t\u00eb ekspozuar ndaj sp\u00ebrkat\u00ebsit (pra, q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb af\u00ebr atyre q\u00eb i p\u00ebrdorin ato). P\u00ebrdoruesit e tyre nxjerrin jasht\u00eb me frym\u00ebmarrjen shum\u00eb pak nga tymi q\u00eb thithin, nd\u00ebrsa cigaret, nga ana tjet\u00ebr, ndotin atmosfer\u00ebn dhe mushk\u00ebrit\u00eb e t\u00eb tjer\u00ebve n\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb. Sipas ekspert\u00ebve, 75% e tymit q\u00eb nxirret nga cigaret shkon n\u00eb mjedis. Megjithat\u00eb, duhen b\u00ebr\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb k\u00ebrkime p\u00ebr t\u00eb zbuluar plot\u00ebsisht rreziqet q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb cigarja elektronike p\u00ebr p\u00ebrdoruesit dhe personat af\u00ebr tyre. Ekspert\u00ebt thon\u00eb se ato mund t\u00eb ndihmojn\u00eb duhanpir\u00ebsit q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb l\u00ebn\u00eb duhanin, por ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem tjet\u00ebr q\u00eb ka nevoj\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb studime. N\u00eb fund, \u201cky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb produkt vet\u00ebm p\u00ebr ata q\u00eb pin\u00eb duhanin; t\u00eb tjer\u00ebt nuk kan\u00eb pse ta provojn\u00eb cigaren elektronike\u201d. Duhet patur parasysh se nikotina shkakton var\u00ebsi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Popullariteti i cigares elektronike ka ardhur duke u shtuar gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit, por gjithashtu jan\u00eb shtuar edhe pik\u00ebpyetjet mbi rreziqet sh\u00ebndet\u00ebsore q\u00eb kan\u00eb lidhje me t\u00eb. Disa studiues kan\u00eb th\u00ebn\u00eb sem kur nxehet me bateri me voltazh t\u00eb lart\u00ebm cigarja elektronike l\u00ebshon formaldehide, nj\u00eb substanc\u00eb q\u00eb mund t\u00eb shkaktoj\u00eb kancerin. N\u00eb janar t\u00eb k\u00ebtij [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":11444,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[219,49],"tags":[],"class_list":["post-11443","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pyetje-pergjigje","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11443"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11443\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}