{"id":11409,"date":"2015-12-16T13:30:51","date_gmt":"2015-12-16T12:30:51","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=11409"},"modified":"2015-12-16T12:34:17","modified_gmt":"2015-12-16T11:34:17","slug":"sateliti-i-marsit-po-shkaterrohet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/12\/sateliti-i-marsit-po-shkaterrohet\/","title":{"rendered":"Sateliti i Marsit po shkat\u00ebrrohet"},"content":{"rendered":"<p>Brazdat n\u00ebp\u00ebr sip\u00ebrfaqen e Fobosit, satelitit t\u00eb Marsit, tregojn\u00eb se ai po th\u00ebrrmohet. Brazdat e cek\u00ebta q\u00eb p\u00ebrshkojn\u00eb Fobosin i kan\u00eb habitur prej koh\u00ebsh shkenc\u00ebtar\u00ebt dhe, t\u00eb mart\u00ebn, studiues t\u00eb NASA-s than\u00eb se mendojn\u00eb q\u00eb brazdat jan\u00eb rezultat i forcave gravitacionale dhe tregues i \u201cproblemit strukturor q\u00eb do t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb satelitin\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00ebri nga studiuesit e NASA-s tha se shkenc\u00ebtar\u00ebt filluan t\u00eb studionin brazdat kur u b\u00ebn\u00eb fotot e para t\u00eb Fobosit, n\u00eb vitet \u201870. K\u00ebshtu, ata krijuan modele t\u00eb Fobosit n\u00eb laborator. \u201cModelet e para kishin tendenc\u00eb ta trajtonin Fobosin si nj\u00eb mas\u00eb me densitet t\u00eb vet\u00ebm, nd\u00ebrsa ne provuam nj\u00eb model me nj\u00eb shtres\u00eb t\u00eb brendshme m\u00eb t\u00eb brisht\u00eb, e cila kur tendoset nga graviteti, shkakton thyerje n\u00eb shtres\u00ebn e jashtme\u201d. Sipas modelit t\u00eb tyre, Fobosi \u00ebsht\u00eb \u201cshum\u00eb i brisht\u00eb nga brenda dhe ka nj\u00eb lloj shtrese t\u00eb jashtme elastike, q\u00eb thyhet vazhdimisht\u201d. Meq\u00eb Fobosi \u00ebsht\u00eb shum\u00eb af\u00ebr Marsit (vet\u00ebm 6000 km, krahasuar me larg\u00ebsin\u00eb prej 382 500 km t\u00eb H\u00ebn\u00ebs nga Toka), ekziston nj\u00eb forc\u00eb e madhe t\u00ebrheq\u00ebse mes k\u00ebtyre dy trupave qiellor\u00eb. Marsi \u201cvjedh pak nga energjia e tij orbitale dhe kjo e b\u00ebn orbit\u00ebn e satelitit t\u00eb zvog\u00eblohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb\u201d. Studiuesit thon\u00eb se Marsi do t\u00eb vazhdoj\u00eb ta t\u00ebrheq\u00eb Fobosin me nj\u00eb rit\u00ebm t\u00eb p\u00ebrshpjetuar. P\u00ebr momentin, ky rit\u00ebm \u00ebsht\u00eb disa centimetra n\u00eb vit, por m\u00eb von\u00eb ai mund t\u00eb jet\u00eb 100 metra n\u00eb vit. K\u00ebshtu, nj\u00eb dit\u00eb, Fobosi mund t\u00eb shkat\u00ebrrohet dhe t\u00eb p\u00ebrplaset me planetin e kuq. P\u00ebrplasja nuk do t\u00eb ndodh\u00eb para 30-50 milion\u00eb vjet\u00ebsh. Shkenc\u00ebtar\u00ebt than\u00eb se \u00ebsht\u00eb folur q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb eksplorojn\u00eb Fobosin, gj\u00eb q\u00eb, si\u00e7 ka dal\u00eb nga zbulimet e fundit, duket nj\u00eb ide jo e mir\u00eb. \u201cM\u00eb mir\u00eb t\u00eb jemi m\u00eb t\u00eb sigurt\u00eb dhe t\u00eb q\u00ebndrojm\u00eb n\u00eb Deimos\u201d, kan\u00eb th\u00ebn\u00eb ata, duke iu referuar satelitit tjet\u00ebr t\u00eb Marsit.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb studiuar brazdat, shkenc\u00ebtar\u00ebt p\u00ebrdor\u00ebn imazhet nga misioni Viking, q\u00eb u l\u00ebshua n\u00eb vitin 1970, misioni Mars Ekspress, q\u00eb ka fotografuar Marsin q\u00eb prej vitit 2003 dhe Mars Reconnaissance Orbiter, q\u00eb u l\u00ebshua n\u00eb 2005-\u00ebn. N\u00eb k\u00ebrkimet e m\u00ebparshme, shkenc\u00ebtar\u00ebt ua kan\u00eb hedhur fajin materialeve q\u00eb l\u00ebshon Marsi (n\u00eb gjuh\u00ebn astronomike: ejecta) p\u00ebr brazdat e Fobosit. Vitin e shkuar, nj\u00eb studim tha se brazdat jan\u00eb krijuar 3 miliard\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb. \u201c\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se disa \u201cejecta\u201d kan\u00eb goditur Fobosin, por nuk \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb ato t\u00eb ken\u00eb shkaktuar k\u00ebto brazda t\u00eb mprehta, si t\u00eb prera m\u00eb thik\u00eb n\u00eb gjith\u00eb sip\u00ebrfaqen e Fobosit\u201d. N\u00ebse teorit\u00eb e shkat\u00ebrrimit t\u00eb Fobosit rezultojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrteta, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb nj\u00eb fenomen befasues p\u00ebr t\u2019u par\u00eb: Materiali i Fobosit mund t\u00eb formoj\u00eb nj\u00eb unaz\u00eb mbeturinash rrotull Marsit. \u201cP\u00ebr nj\u00eb moment t\u00eb shkurt\u00ebr (duke folur me koh\u00ebn gjeologjike), Marsi mund t\u00eb duket si Saturni\u201d, than\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt, \u201cAi mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb unaz\u00eb, materiali i t\u00eb cil\u00ebs do t\u00eb p\u00ebrplaset m\u00eb pas me sip\u00ebrfaqen e tij.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Brazdat n\u00ebp\u00ebr sip\u00ebrfaqen e Fobosit, satelitit t\u00eb Marsit, tregojn\u00eb se ai po th\u00ebrrmohet. Brazdat e cek\u00ebta q\u00eb p\u00ebrshkojn\u00eb Fobosin i kan\u00eb habitur prej koh\u00ebsh shkenc\u00ebtar\u00ebt dhe, t\u00eb mart\u00ebn, studiues t\u00eb NASA-s than\u00eb se mendojn\u00eb q\u00eb brazdat jan\u00eb rezultat i forcave gravitacionale dhe tregues i \u201cproblemit strukturor q\u00eb do t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb satelitin\u201d. Nj\u00ebri nga studiuesit e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":11410,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-11409","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-enciklopedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11409","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11409"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11409\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}