{"id":11181,"date":"2015-11-25T16:30:09","date_gmt":"2015-11-25T15:30:09","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=11181"},"modified":"2015-11-25T11:44:28","modified_gmt":"2015-11-25T10:44:28","slug":"40-mrekullite-e-trupit-tone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/11\/40-mrekullite-e-trupit-tone\/","title":{"rendered":"40 mrekullit\u00eb e trupit ton\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Natyra ka krijuar shum\u00eb mrekulli, por jan\u00eb t\u00eb pakta ato q\u00eb mund t\u00eb krahasohen me trupin e njeriut. Do t\u2019ju tregojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim 40 kuriozitete mbi trupin e njeriut, q\u00eb do t\u2019ju entuziazmojn\u00eb&#8230;<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li><strong> Zemra jon\u00eb, organi q\u00eb punon m\u00eb shum\u00eb<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Zemra \u00ebsht\u00eb muskuli i trupit q\u00eb punon m\u00eb shum\u00eb. \u00c7do dit\u00eb ajo prodhon aq energji, sa i nevojitet nj\u00eb kamioni t\u00eb ec\u00eb 30 kilometra. Po ta llogarisnim gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs ton\u00eb, do t\u00eb ishte nj\u00eblloj sikur kamioni t\u00eb shkonte deri n\u00eb H\u00ebn\u00eb dhe t\u00eb kthehej prap\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> Truri yn\u00eb i mrekulluesh\u00ebm<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Truri p\u00ebrb\u00ebhet n\u00eb mas\u00ebn 60% nga yndyra, megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb ai punon shum\u00eb. Truri \u00ebsht\u00eb i aft\u00eb t\u00eb prodhoj\u00eb n\u00eb \u00e7do moment nj\u00eb rrym\u00eb prej 25 vat\u00ebsh, aq sa t\u00eb ndez\u00eb nj\u00eb llamb\u00eb elektrike.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> L\u00ebkura<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>L\u00ebkura \u00ebsht\u00eb organi m\u00eb i madh i trupit dhe \u00e7do dit\u00eb rinovohet, duke eliminuar 50 mij\u00eb qeliza \u00e7do minut\u00eb. Gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs son\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb e barabart\u00eb me 18.1 kg qeliza t\u00eb vdekura.<\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li><strong> Forca e mendimit<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Truri yn\u00eb nuk pushon kurr\u00eb s\u00eb punuari, por e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se \u00ebsht\u00eb m\u00eb energjik kur flem\u00eb gjum\u00eb. Shkenc\u00ebtar\u00ebt thon\u00eb se nj\u00eb njeri mendon mesatarisht 70 mij\u00eb her\u00eb n\u00eb dit\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li><strong> Kockat<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Numri i kockave tona pak\u00ebsohet me kalimin e koh\u00ebs. Ne lindim me m\u00eb shum\u00eb se 300 kocka dhe n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb rritur, kemi vet\u00ebm 206. Kjo ndodh ngaq\u00eb shum\u00eb prej kockave bashkohen me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn.<\/p>\n<ol start=\"6\">\n<li><strong> Mitra<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00eb trurin e embrioneve prodhohen 8000 qeliza t\u00eb reja truri \u00e7do sekond\u00eb. T\u00eb porsalindurit mund ta njohin fytyr\u00ebn e n\u00ebn\u00ebs disa or\u00eb pas lindjes.<\/p>\n<ol start=\"7\">\n<li><strong> Nervi optik<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Studiuesit kan\u00eb zbuluar se pjesa e trurit q\u00eb ka lidhje me shikimin te t\u00eb verb\u00ebrit ka aft\u00ebsi t\u00eb \u201cfiket\u201d, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb truri t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u2019u p\u00ebrgjigjet m\u00eb mir\u00eb stimujve q\u00eb merren n\u00ebp\u00ebrmjet d\u00ebgjimit dhe prekjes, duke i ndihmuar k\u00ebta njer\u00ebz t\u00eb \u201cshohin\u201d n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre dy shqisave.<\/p>\n<ol start=\"8\">\n<li><strong> Truri<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Truri yn\u00eb nuk zot\u00ebron receptor\u00eb dhimbjeje. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, kirurg\u00ebt mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb nd\u00ebrhyrje kirurgjikale n\u00eb tru pa anestezi.<\/p>\n<ol start=\"9\">\n<li><strong> Gjaku<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs, zemra pompon afro 1.5 milion\u00eb fu\u00e7i me gjak. Nj\u00eb zem\u00ebr normale mund ta hedh\u00eb gjakun afro 9.1 metra larg.<\/p>\n<ol start=\"10\">\n<li><strong> Teshtima<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Teshtima e njeriut udh\u00ebton me nj\u00eb shpejt\u00ebsi pak m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl se 64 km\/or\u00eb, pothuajse aq sa vrapon edhe nj\u00eb tig\u00ebr.<\/p>\n<ol start=\"11\">\n<li><strong> Arteriet<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00ebse do t\u00eb lidheshin bashk\u00eb t\u00eb gjitha arteriet, venat dhe kapilar\u00ebt s\u00eb bashku, gjat\u00ebsia e tyre do t\u00eb arrinte 100 mij\u00eb kilometra, aq sa t\u2019i biesh rrotull tok\u00ebs 2.5 her\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"12\">\n<li><strong> Flok\u00ebt<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Qimet tona zgjaten pothuajse 6 milimetra \u00e7do 4 jav\u00eb dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb zgjaten p\u00ebr gjasht\u00eb vjet. N\u00eb vazhdim, ato bien dhe n\u00eb vend t\u00eb tyre, dalin t\u00eb reja.<\/p>\n<ol start=\"13\">\n<li><strong> Nuhatja<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Shqisa jon\u00eb m\u00eb e vjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb nuhatja, m\u00eb par\u00eb se shikimi, d\u00ebgjimi dhe prekja. Truri yn\u00eb mund t\u00eb kujtoj\u00eb mbi 50 mij\u00eb aroma t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<ol start=\"14\">\n<li><strong> Truri<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Truri i njeriut \u00ebsht\u00eb nga gj\u00ebrat m\u00eb t\u00eb sofistikuara n\u00eb bot\u00eb. Njer\u00ebzit prodhojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb qeliza truri gjat\u00eb dy vjet\u00ebve t\u00eb para t\u00eb jet\u00ebs se n\u00eb \u00e7do faz\u00eb tjet\u00ebr, por truri yn\u00eb do 20 vjet q\u00eb t\u00eb arrij\u00eb pjekurin\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"15\">\n<li><strong> Iron Man<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00eb trupin ton\u00eb ndodhet aq hekur sa t\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb gozhd\u00eb me gjat\u00ebsi 7.6 centimetra.<\/p>\n<ol start=\"16\">\n<li><strong> Syri<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00ebse syri yn\u00eb do t\u00eb ishte nj\u00eb aparat fotografik, ai do t\u00eb kishte 576 megapiksel. Syri yn\u00eb ka aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb dalloj\u00eb 10 milion\u00eb ngjyra t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<ol start=\"17\">\n<li><strong> Uji<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs, nj\u00eb njeri pi 75 mij\u00eb litra uj\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"18\">\n<li><strong> P\u00ebshtyma<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Njeriu prodhon mesatarisht 1 lit\u00ebr p\u00ebshtym\u00eb n\u00eb dit\u00eb dhe 23 659 litra gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs, t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb mbushur dy pishina.<\/p>\n<ol start=\"19\">\n<li><strong> Vesh\u00ebt dhe hunda<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>E dinit q\u00eb vesh\u00ebt dhe hunda jon\u00eb nuk reshtin s\u00eb rrituri gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs?<\/p>\n<ol start=\"20\">\n<li><strong> Larg\u00ebsia<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00ebse do t\u00eb shtrinim n\u00eb nj\u00eb vij\u00eb t\u00eb drejt\u00eb ADN-n\u00eb e t\u00eb gjitha qelizave tona, gjat\u00ebsia do t\u00eb arrinte 10 milion\u00eb milje. Kjo \u00ebsht\u00eb larg\u00ebsia e Tok\u00ebs nga Plutoni, ose 6000 udh\u00ebtime nga Toka n\u00eb H\u00ebn\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"21\">\n<li><strong> Kujtesa afatgjat\u00eb<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Kujtesa afatgjat\u00eb e trurit ton\u00eb shtohet deri n\u00eb mosh\u00ebn 40 vje\u00e7 dhe ka aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb ruaj\u00eb deri n\u00eb 1 milion\u00eb miliard\u00eb bits gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs son\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"22\">\n<li><strong> Zemra<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Ritmi i rrahjes s\u00eb zemr\u00ebs ndryshon n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb muzik\u00ebs q\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"23\">\n<li><strong> Gjuha<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Ashtu si gjurm\u00ebt e gisht\u00ebrinjve, edhe ato t\u00eb gjuh\u00ebs son\u00eb jan\u00eb unike.<\/p>\n<ol start=\"24\">\n<li><strong> Shija<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Gjuha jon\u00eb p\u00ebrmban afro 10 mij\u00eb receptor\u00eb shijeje q\u00eb gjenden mbi ose rrotull puprrave t\u00eb gjuh\u00ebs. Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, nevojitet edhe nuhatja p\u00ebr t\u00eb shijuar ushqimet.<\/p>\n<ol start=\"25\">\n<li><strong> Kockat<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>E dinit q\u00eb ngjyra e kockave tona mund t\u00eb filloj\u00eb nga bezha dhe t\u00eb shkoj\u00eb deri te kafja e hapur? Kockat q\u00eb shihni n\u00ebp\u00ebr muze jan\u00eb t\u00eb bardha, sepse jan\u00eb zier dhe pastruar.<\/p>\n<ol start=\"26\">\n<li><strong> Rrahjet e zemr\u00ebs<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00eb momentin kur zemra ka ngarkes\u00eb elektrike, mund t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb rrah\u00eb edhe po ta largosh nga trupi.<\/p>\n<ol start=\"27\">\n<li><strong> Muskuli m\u00eb i fuqish\u00ebm<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Muskuli m\u00eb i fuqish\u00ebm i trupit ton\u00eb \u00ebsht\u00eb ai i p\u00ebrtypjes.<\/p>\n<ol start=\"28\">\n<li><strong> Syt\u00eb<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Madh\u00ebsia e kok\u00ebrdhokut t\u00eb syrit mbetet e nj\u00ebjt\u00eb, q\u00eb nga lindja e deri n\u00eb vdekje.<\/p>\n<ol start=\"29\">\n<li><strong> Gjat\u00ebsia<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00eb m\u00ebngjes, jemi m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb se n\u00eb dark\u00eb. Kjo ndodh ngaq\u00eb, kur flem\u00eb, shtylla jon\u00eb kurrizore nuk shtypet nga forca e r\u00ebnd\u00ebs\u00ebs dhe kjo i lejon trupit t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb l\u00ebngjet q\u00eb ndodhen mes rruazave. K\u00ebto l\u00ebngje mund t\u2019ju \u201cdhurojn\u00eb\u201d deri n\u00eb 1.27 cm n\u00eb gjat\u00ebsi.<\/p>\n<ol start=\"30\">\n<li><strong> Dh\u00ebmb\u00ebt<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>L\u00ebnda m\u00eb e fort\u00eb e trupit ton\u00eb \u00ebsht\u00eb smalti i dh\u00ebmb\u00ebve.<\/p>\n<ol start=\"31\">\n<li><strong> Gjumi<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Megjith\u00ebse njer\u00ebzit mund t\u00eb rrin\u00eb zgjuar deri 8-10 dit\u00eb n\u00ebn v\u00ebzhgimin e rrept\u00eb mjek\u00ebsor, nj\u00eb njeri normal mund t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb zgjuar deri n\u00eb 4-5 dit\u00eb pa pasur probleme mjek\u00ebsore.<\/p>\n<ol start=\"32\">\n<li><strong> Mikrobet<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Ne shk\u00ebmbejm\u00eb m\u00eb shum\u00eb mikrobe duke dh\u00ebn\u00eb dor\u00ebn, sesa me puthje.<\/p>\n<ol start=\"33\">\n<li><strong> Lot\u00ebt<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Forma dhe p\u00ebrmbajtja e lot\u00ebve ndryshojn\u00eb shum\u00eb n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb situat\u00ebs. Lot\u00ebt e lumturis\u00eb ndryshojn\u00eb nga ata t\u00eb trishtimit dhe nga ata q\u00eb na dalin kur presim qep\u00ebt.<\/p>\n<ol start=\"34\">\n<li><strong> Skuqja<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Kur skuqemi nga turpi, skuqet edhe mukoza e stomakut ton\u00eb, q\u00eb i p\u00ebrgjigjet ngacmimit t\u00eb nervit simpatik, i cili shton fluksin e gjakut n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb trupin.<\/p>\n<ol start=\"35\">\n<li><strong> Trup i art\u00eb<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Gjaku yn\u00eb p\u00ebrmban afro 0.2 kg flori.<\/p>\n<ol start=\"36\">\n<li><strong> Dhjami<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00c7do vit, afro 10% e qelizave tona dhjamore z\u00ebvend\u00ebsohen me t\u00eb reja, pavar\u00ebsisht n\u00ebse humbasim ose shtojm\u00eb n\u00eb pesh\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"37\">\n<li><strong> Era e trupit<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Djersa vet\u00eb nuk mban er\u00eb; ajo fillon t\u00eb mbaj\u00eb kur bakteriet q\u00eb ndodhen n\u00eb l\u00ebkur\u00eb shp\u00ebrb\u00ebjn\u00eb yndyr\u00ebn n\u00eb acide q\u00eb i japin er\u00ebn trupit ton\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"38\">\n<li><strong> Forca e duarve<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00ebse humbasim gishtin e vog\u00ebl t\u00eb dor\u00ebs, humbasim edhe 50% t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb saj.<\/p>\n<ol start=\"39\">\n<li><strong> Akarie<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00eb vetullat dhe qerpik\u00ebt tan\u00eb ka akarie.<\/p>\n<ol start=\"40\">\n<li><strong> Hapat<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Kur b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb hap, p\u00ebr t\u2019ia dal\u00eb mban\u00eb, sinkronizohen 200 muskuj t\u00eb trupit ton\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Natyra ka krijuar shum\u00eb mrekulli, por jan\u00eb t\u00eb pakta ato q\u00eb mund t\u00eb krahasohen me trupin e njeriut. Do t\u2019ju tregojm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim 40 kuriozitete mbi trupin e njeriut, q\u00eb do t\u2019ju entuziazmojn\u00eb&#8230; &nbsp; Zemra jon\u00eb, organi q\u00eb punon m\u00eb shum\u00eb Zemra \u00ebsht\u00eb muskuli i trupit q\u00eb punon m\u00eb shum\u00eb. \u00c7do dit\u00eb ajo prodhon [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":11182,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-11181","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11181"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11181\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11182"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}