N\u00eb muajin korrik pati disa raste s\u00ebmundjesh me leproz\u00eb n\u00eb Florida dhe, megjith\u00ebse ende nuk jan\u00eb v\u00ebrtetuar, ekzistojn\u00eb dyshime se nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb p\u00ebrhapjen e saj e kan\u00eb luajtur kafsh\u00ebt. E dinit se kafsh\u00ebt mund t\u00eb na transmetojn\u00eb shum\u00eb s\u00ebmundje? Jo? Ja, disa prej t\u00eb cilave duhet t\u00eb ruheni…<\/p>\n
1. Murtaja. Vjen nga minjt\u00eb
\nPleshtat e minjve dhe t\u00eb brejt\u00ebsve t\u00eb tjer\u00eb kalojn\u00eb te njer\u00ebzit kur brejt\u00ebsit ngordhin. Kur k\u00ebta pleshta pickojn\u00eb njeriun, bakteria Yersinia pestis transmetohet te njeriu dhe shkakton s\u00ebmundjen. Simptomat e murtaj\u00ebs jan\u00eb: temperatur\u00eb e lart\u00eb, t\u00eb dridhura, dhimbje muskujsh, gangren\u00eb n\u00eb gishtat e k\u00ebmb\u00ebve, duarve dhe n\u00eb maj\u00ebn e hund\u00ebs. <\/p>\n
2. Malarja. Vjen nga mushkonjat
\nMushkonjat kan\u00eb sjell\u00eb vdekjen e m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebzve sesa gjith\u00eb luft\u00ebrat n\u00eb historin\u00eb njer\u00ebzore. Malarja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje q\u00eb transmetohet nga mushkonjat, shkaktohet nga organizma nj\u00ebqelizore parazite dhe vazhdon t\u00eb jet\u00eb fatale p\u00ebr shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. S\u00ebmundja transmetohet nga mushkonjat femra t\u00eb infektuara q\u00eb i p\u00ebrkasin grupit t\u00eb Anofeleve, t\u00eb cilat, me pickimet e tyre i transmetojn\u00eb njeriut organizmat parazitare. K\u00ebto t\u00eb fundit shkojn\u00eb n\u00eb m\u00ebl\u00e7i, ku edhe shumohen. <\/p>\n
3. Turbekulozi q\u00eb vjen nga gjedh\u00ebt
\nS\u00ebmundja shkaktohet nga mikrobi q\u00eb quhet Mycobacterium bovis, t\u00eb cilin e mbartin lop\u00ebt, drer\u00ebt dhe bizon\u00ebt. Ai transmetohet n\u00ebp\u00ebrmjet konsumimit t\u00eb produkteve t\u00eb qum\u00ebshtit t\u00eb papasterizuar nga kafsh\u00ebt e s\u00ebmura. Simptomat m\u00eb t\u00eb zakonshme ngjajn\u00eb me ato t\u00eb tuberkulozit t\u00eb zakonsh\u00ebm, por ky prek m\u00eb shum\u00eb mushk\u00ebrit\u00eb, gj\u00ebndrat limfatike dhe pjes\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb trupit. <\/p>\n
4. Psitakoza. Vjen nga papagajt\u00eb
\nPsitakoza quhet ndryshe edhe s\u00ebmundja e papagajve dhe prek papagajt\u00eb e specieve parakeet dhe macau, pa paraqitur simptoma. Te njer\u00ebzit, simptomat mund t\u00eb jen\u00eb: temperatur\u00eb, ethe, pneumoni dhe dhimbje koke. S\u00ebmundja transmetohet te njeriu me an\u00eb t\u00eb bakteries Chlamydophila n\u00ebp\u00ebrmjet thithjes s\u00eb ajrit n\u00eb kontakt me fe\u00e7et e thara t\u00eb zogjve t\u00eb infektuar. <\/p>\n
5. Lepra q\u00eb vjen nga armadil\u00ebt
\nDisa lloje armadil\u00ebsh mbartin lepr\u00ebn. Megjith\u00ebse \u00ebsht\u00eb pak e mundur q\u00eb kjo s\u00ebmundje t\u2019u ngjitet njer\u00ebzve, p\u00ebrs\u00ebri k\u00ebrc\u00ebnimi ekziston. Sakt\u00ebsisht, n\u00eb Florida u shfaq\u00ebn sivjet disa raste lepre dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, specialist\u00ebt i k\u00ebshilluan banor\u00ebt t\u00eb mos u afrohen armadil\u00ebve. Kjo s\u00ebmundje u shkakton njer\u00ebzve deformime t\u00eb r\u00ebnda dhe d\u00ebmtime neurologjike n\u00eb gjymtyr\u00eb. <\/p>\n
6. Bruceloza. Vjen nga bag\u00ebtit\u00eb
\nKjo s\u00ebmundje bakteriale i transmetohet njeriut n\u00ebp\u00ebrmjet konsumimit t\u00eb n\u00ebnprodukteve t\u00eb qum\u00ebshtit t\u00eb papasterizuar. Ata q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb kombinate mishi dhe kasap\u00ebt rrezikohen ta marrin at\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet ajrit. S\u00ebmundja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb ngjit\u00ebse dhe simptomat jan\u00eb dhimbja e muskujve dhe djersitja e madhe. <\/p>\n
7. Cisterkoza. Vjen nga derrat
\nCisterkoza \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje parazitare e indeve q\u00eb shkaktohet nga larvat e krimbit Taenia solium, por njer\u00ebzit mund t\u00eb infektohen prej saj duke konsumuar mish t\u00eb papjekur mir\u00eb. Cisterkoza mund t\u00eb transmetohet nga nj\u00eb njeri te tjetri n\u00ebp\u00ebrmjet fe\u00e7eve, kur nuk zbatohen rregullat e higjien\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgatitjen e ushqimit. S\u00ebmundja shkakton kriza epileptike te t\u00eb rriturit n\u00eb vendet e pazhvilluara, ku konsumohet shum\u00eb mishi i derrit. <\/p>\n
8. Elefantizmi. Vjen nga krimbat
\nAskaridet (krimbat e zorr\u00ebve) mund t\u00eb shkaktojn\u00eb elefantizmin, nj\u00eb s\u00ebmundje q\u00eb prek sistemin limfatik dhe shkakton zmadhim kryesisht t\u00eb gjymtyr\u00ebve t\u00eb poshtme. S\u00ebmundja shkakton dhimbje t\u00eb forta dhe paraliz\u00eb. Parazit\u00ebt kalojn\u00eb te njer\u00ebzit n\u00ebp\u00ebrmjet pickimit t\u00eb mushkonjave, sidomos n\u00eb vendet ku ka shum\u00eb t\u00eb tilla. <\/p>\n
9. S\u00ebmundja e gjumit. Vjen nga miza ce-ce
\nTripanosomiaza afrikane, ose s\u00ebmundja e gjumit shkaktohet nga organizmat nj\u00ebqelizore Trypanosoma brucei. K\u00ebta parazit\u00eb u transmetohen njer\u00ebzve n\u00ebp\u00ebrmjet pickimit t\u00eb miz\u00ebs ce-ce. Simptomat e para t\u00eb s\u00ebmundjes jan\u00eb temperatura, dhimbja e kok\u00ebs, kruajtjet dhe dhimbjet n\u00eb ky\u00e7e. <\/p>\n
10. Esherishia koli e gripi q\u00eb vijn\u00eb nga kafsh\u00ebt e kopshtit zoologjik, etj.
\nJasht\u00eb ka kopshte zoologjike q\u00eb mbajn\u00eb kafsh\u00eb sht\u00ebpiake, ose t\u00eb egra, t\u00eb cilat vizitor\u00ebt mund t\u2019i prekin dhe ushqejn\u00eb. Megjith\u00ebse si ide \u00ebsht\u00eb e mir\u00eb, sepse afron njer\u00ebzit e ve\u00e7an\u00ebrisht f\u00ebmij\u00ebt me kafsh\u00ebt, kjo gj\u00eb fsheh disa rreziqe, sepse me an\u00eb t\u00eb saj transmetohet e. Coli dhe gripi. Simptomat m\u00eb t\u00eb zakonshme t\u00eb s\u00eb par\u00ebs jan\u00eb diarreja, por ajo mund t\u00eb shkaktoj\u00eb edhe d\u00ebmtime t\u00eb veshkave dhe vdekjen. <\/p>\n
11. Voreliosi, ose s\u00ebmundja e Lymes. Vjen nga k\u00ebpushat e drerit
\nS\u00ebmundja e Lymes prek ky\u00e7et, l\u00ebkur\u00ebn, z\u00ebmr\u00ebn e sistemin nervor dhe transmetohet nga k\u00ebpushat e drer\u00ebve. S\u00ebmundja n\u00eb fillim shfaqet me nj\u00eb shenj\u00eb t\u00eb kuqe rrotull vendit q\u00eb \u00ebsht\u00eb pickuar nga k\u00ebpusha. S\u00ebmundja prek m\u00eb shum\u00eb moshat 5-14 vje\u00e7 dhe 40-50 vje\u00e7. Nuk \u00ebsht\u00eb ngjit\u00ebse. <\/p>\n
12. Toksokarioza. Vjen nga qent\u00eb
\nQeni \u00ebsht\u00eb miku m\u00eb i mir\u00eb i njeriut, por nganj\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb mbart\u00ebs i disa s\u00ebmundjeve, si toksokarioza. Simptomat e s\u00ebmundjes jan\u00eb: temperatur\u00eb, dhimbje barku dhe ndryshime n\u00eb sjellje. P\u00ebrhapet me an\u00eb t\u00eb vez\u00ebve t\u00eb parazit\u00ebve (krimbave) q\u00eb gjenden te qent\u00eb.<\/p>\n
13. Temperatur\u00eb dhe dhimbje muskujsh. Vijn\u00eb nga hamster\u00ebt
\nHamster\u00ebt jan\u00eb mbart\u00ebs s\u00eb mikrobit Lymphocytic Choriomeningitis (LCMV), megjithat\u00eb, nuk s\u00ebmuren t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb ekspozohen ndaj tij. Disa njer\u00ebz paraqesin simptoma t\u00eb tilla si temperatur\u00eb, ngurt\u00ebsi t\u00eb qaf\u00ebs, lodhje, anoreksi, dhimbje muskujsh, koke, marrje mendsh dhe t\u00eb vjella. Mikrobi transmetohet me at\u00eb t\u00eb urin\u00ebs, p\u00ebshtym\u00ebs, apo prekjes s\u00eb foles\u00eb s\u00eb k\u00ebtyre brejt\u00ebsve. <\/p>\n
14. Leptospiroza. Vjen nga bag\u00ebtit\u00eb
\nKjo s\u00ebmundje mund t\u00eb shkaktoj\u00eb d\u00ebmtime n\u00eb veshka dhe m\u00ebl\u00e7i, bile edhe vdekjen. Bakteri transmetohet nga urina n\u00eb uj\u00eb e tok\u00eb dhe q\u00ebndron aty p\u00ebr muaj t\u00eb t\u00ebr\u00eb. <\/p>\n
15. Salmonela. Vjen nga hardhuca me kresht\u00eb
\nHardhucat me kresht\u00eb (Rhacodactylus ciliatus) mund t\u2019u transmetojn\u00eb njer\u00ebzve salmonel\u00ebn, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re edhe n\u00eb SHBA. Simptomat p\u00ebrfshijn\u00eb t\u00eb vjella, diarre, temperatur\u00eb dhe dhimbje barku. Studimet kan\u00eb treguar se edhe hardhucat q\u00eb jan\u00eb n\u00eb dukje t\u00eb sh\u00ebndetshme mund t\u00eb jen\u00eb mbart\u00ebse s\u00eb saj, prandaj k\u00ebshillohet t\u00eb b\u00ebni shum\u00eb kujdes n\u00ebse mbani nj\u00eb hardhuc\u00eb t\u00eb till\u00eb si kafsh\u00eb sht\u00ebpiake. <\/p>\n
16. Ethet Q. Vjen nga bag\u00ebtit\u00eb, etj.
\nS\u00ebmundja shkaktohet nga bakteria Coxiella burneti q\u00eb gjendet te lop\u00ebt, dhent\u00eb dhe dhit\u00eb. Te njer\u00ebzit transmetohet me an\u00eb t\u00eb qum\u00ebshtit, urin\u00ebs, ose jasht\u00ebqitjes s\u00eb kafsh\u00ebve t\u00eb s\u00ebmura. Simptomat p\u00ebrfshijn\u00eb temperatur\u00eb t\u00eb lart\u00eb, dridhje, diarre, marrje mendsh dhe t\u00eb vjella, dhimbje n\u00eb gjoks dhe n\u00eb bark. <\/p>\n
17. T\u00ebrbimi. Vjen nga qent\u00eb, lakuriq\u00ebt e nat\u00ebs, rakun\u00ebt, kastor\u00ebt
\nT\u00ebrbimi kalon te njeriu nga kafshimi apo g\u00ebrvishtja e ndonj\u00eb kafshe. Shumica e vdekjeve nga t\u00ebrbimi shkaktohen nga kafshimi i qenve t\u00eb s\u00ebmur\u00eb, por edhe rakun\u00ebt, lakuriq\u00ebt e nat\u00ebs dhe kastor\u00ebt gjithashtu mund ta transmetojn\u00eb at\u00eb. Mikrobi prek sistemin nervor dhe shkakton frik\u00eb ndaj ujit, hiperaktivitet, halu\u00e7inacione dhe shtim t\u00eb madh t\u00eb sekretimit t\u00eb p\u00ebshtym\u00ebs. <\/p>\n
18. Ethja e l\u00ebndin\u00ebs s\u00eb Riftit (RVF). Vjen nga gjedh\u00ebt
\nKjo s\u00ebmundje q\u00eb shkakton temperatur\u00eb, haset m\u00eb shpesh te gjedh\u00ebt. Ajo shkaktohet nga mirobi RVF dhe transmetohet te njer\u00ebzit qoft\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet mushkonjave, qoft\u00eb n\u00eb kontakt me l\u00ebngjet e kafsh\u00ebve t\u00eb s\u00ebmura gjat\u00eb therjes dhe ndaj trajtimeve t\u00eb tjera veterinare. <\/p>\n
19. Trikinoza. Vjen nga krimbat e derrave
\nTrikinoza shkaktohet nga larvat e krimbit Trichinella ring q\u00eb zakonisht ndodhet te derrat. Te njer\u00ebzit kalon n\u00ebp\u00ebrmjet konsumimit t\u00eb mishit t\u00eb derrit t\u00eb pagatuar mir\u00eb t\u00eb kafsh\u00ebs s\u00eb infektuar. Simptomat p\u00ebrfshijn\u00eb marrje mendsh, diarre, t\u00eb vjella dhe dhimbje barku.<\/p>\n
20. S\u00ebmundjet nga g\u00ebrvishtjet e maces
\nS\u00ebmundja transmetohet n\u00ebp\u00ebrmjet l\u00ebpirjeve dhe g\u00ebrvishtjeve t\u00eb maceve. Mikrobi quhet Bartonella henselae dhe shkakton enjtje t\u00eb gj\u00ebndrave limfatike te njer\u00ebzit. <\/p>\n
21. Salmonela q\u00eb vjen nga breshkat e ujit
\nNj\u00eb breshk\u00eb, n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb e pad\u00ebmshme, mund t\u00eb jet\u00eb bart\u00ebse e bakteres s\u00eb salmonel\u00ebs. K\u00ebto kafsh\u00eb mund t\u00eb duken fare t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe p\u00ebrs\u00ebri t\u00eb jen\u00eb bart\u00ebse. Shumica e njer\u00ebzve s\u00ebmuren nga uji n\u00eb t\u00eb cilin jetojn\u00eb breshkat. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
N\u00eb muajin korrik pati disa raste s\u00ebmundjesh me leproz\u00eb n\u00eb Florida dhe, megjith\u00ebse ende nuk jan\u00eb v\u00ebrtetuar, ekzistojn\u00eb dyshime se nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb p\u00ebrhapjen e saj e kan\u00eb luajtur kafsh\u00ebt. E dinit se kafsh\u00ebt mund t\u00eb na transmetojn\u00eb shum\u00eb s\u00ebmundje? Jo? Ja, disa prej t\u00eb cilave duhet t\u00eb ruheni… 1. Murtaja. Vjen nga […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":10733,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-10732","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10732","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10732"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10732\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}