{"id":10459,"date":"2015-09-14T17:00:03","date_gmt":"2015-09-14T15:00:03","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=10459"},"modified":"2015-09-14T12:39:55","modified_gmt":"2015-09-14T10:39:55","slug":"a-te-semurin-fjalet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/09\/a-te-semurin-fjalet\/","title":{"rendered":"A t\u00eb s\u00ebmurin fjal\u00ebt?"},"content":{"rendered":"<p>&#8211; I nderuar Dr. Demiri jam nga nj\u00eb qytet ku humorin e kan\u00eb si ushqimin, pra, jam nga Shkodra. M\u00eb kan\u00eb treguar p\u00ebr nj\u00eb ndodhi interesante q\u00eb n\u00eb fillim nuk e besova: nj\u00eb roje spitali e kan\u00eb trembuar 4-5 t\u00eb njohur nj\u00ebri pas tjetrit duke i th\u00ebn\u00eb se \u201cje i s\u00ebmur\u00eb, \u00e7\u2018je b\u00ebr\u00eb k\u00ebshtu, qenke zverdhur etj. etj.\u201d dhe ai, i ndikuar prej tyre, p\u00ebrfundoi n\u00eb urgjenc\u00eb, pa pasur asnj\u00eb s\u00ebmundje. Un\u00eb e njoh k\u00ebt\u00eb person dhe ai ma konfirmoi vet\u00eb q\u00eb kjo ka ndodhur, pasi nj\u00ebri i kish th\u00ebn\u00eb \u201cje b\u00ebr\u00eb dyll\u00eb i verdh\u00eb\u201d, tjetri i kish th\u00ebn\u00eb \u201chapi syt\u00eb t\u00eb t\u00eb shoh se di\u00e7ka ke\u201d, tjetri i kish th\u00ebn\u00eb \u201cm\u00eb dukesh sikur u ke ikur vorraxhinjve nga duart\u201d etj. etj. dhe ai p\u00ebrfundoi n\u00eb urgjenc\u00eb duke iu lutur doktor\u00ebve p\u00ebr ndihm\u00eb&#8230; Un\u00eb jam vet\u00eb nj\u00eb njeri \u201cmerakli\u201d p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe lexoj shum\u00eb, por se si ka \u201cevoluar\u201d kjo gjendja e tij, k\u00ebt\u00eb nuk e kuptoj, ndaj jua thash\u00eb historin\u00eb q\u00eb t\u00eb ma tregoni ju se \u00e7far\u00eb i ka ndodhur k\u00ebtij njeriu. A t\u00eb s\u00ebmurin fjal\u00ebt? Sadja.<br \/>\nDr. Jashar Demiri, psikolog klinicist: &#8211; I nderuar Sade, k\u00ebt\u00eb letr\u00ebn tuaj ia lexova edhe studiuesit E. Kanaj, i cili ka njohuri specifike p\u00ebr \u00e7rregullimet psikosomatike dhe ne nuk \u00e7uditemi sepse e dim\u00eb shum\u00eb mir\u00eb se truri yn\u00eb ka nj\u00eb ndikim t\u00eb madh mbi trupin ton\u00eb. K\u00ebshtu, nj\u00eb njeri i \u201cmanipuluar\u201d me dizinformacion, i trembur dhe i alarmuar p\u00ebr di\u00e7ka, aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb e ka merak sh\u00ebndetin e q\u00eb \u201crrezikun\u201d ia kan\u00eb \u201cpohuar\u201d 4-5 t\u00eb njohur nj\u00ebri pas tjetrit, \u00ebsht\u00eb normale t\u00eb jet\u00eb futur n\u00eb panik e t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrfunduar n\u00eb urgjenc\u00eb. Kjo ndodh n\u00eb jo pak raste me ata q\u00eb ndaj frik\u00ebrave p\u00ebr sh\u00ebndetin reagojn\u00eb me atake paniku pasi gjat\u00eb stresit, te hipertensiv\u00ebt, sistemi nervor shpie n\u00eb ngritje t\u00eb mprehta t\u00eb presionit t\u00eb gjakut e m\u00eb pas, ai zbret n\u00eb kufijt\u00eb normal\u00eb. Ja se si mund t\u00eb ket\u00eb ndodhur kjo p\u00ebraf\u00ebrsisht&#8230; Ta z\u00ebm\u00eb se i ka th\u00ebn\u00eb i pari se \u201ct\u00eb shoh si t\u00eb verdhur, ti s\u2019je mir\u00eb, \u00e7far\u00eb ke k\u00ebshtu?!\u201d&#8230; Ndoshta ai nuk u ka kushtuar r\u00ebnd\u00ebsi fjal\u00ebve t\u00eb tij, por nga ana tjet\u00ebr, ne i kemi t\u00eb \u201cregjistruara\u201d n\u00eb pavet\u00ebdije t\u00eb gjitha \u201cmodelet\u201d e ngjarjeve ose mund\u00ebsit\u00eb e frikshme n\u00eb lidhje me rreziqet q\u00eb u ndodhin njer\u00ebzve. Duek qen\u00eb edhe roje spitali, ky person ka par\u00eb e d\u00ebgjuar p\u00ebr raste t\u00eb panum\u00ebrta s\u00ebmundjesh e rreziqesh, ka par\u00eb edhe t\u00eb vdekur dhe k\u00ebto t\u00eb gjitha, t\u00eb akumuluara, si pa v\u00ebn\u00eb re nuk kalojn\u00eb pa l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb. K\u00ebshtu, n\u00ebse ai i pari v\u00ebrtet nuk ka zgjuar tek ai ndonj\u00eb sinjal alarmi, t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb \u201cse mos jam v\u00ebrtet i s\u00ebmur\u00eb\u201d, e ka menduar&#8230; Direkt pas k\u00ebsaj i ka ardhur tjetri i cili ka b\u00ebr\u00eb sikur \u00ebsht\u00eb habitur ose trembur nga pamja e tij, pik\u00ebrisht duke e pyetur: \u201c\u00c7far\u00eb ke k\u00ebshtu?! Ti sje hi\u00e7 mir\u00eb\u201d etj. etj. K\u00ebtu, atij i ka filluar t\u2019i zbehet arsyeja dhe sinjali i alarmit ka filluar t\u00eb bjer\u00eb m\u00eb shum\u00eb. Pastaj i treti q\u00eb i paska th\u00ebn\u00eb: \u201cPrit t\u00eb t\u00eb shoh pak syt\u00eb\u201d (me demek si doktor) i kat\u00ebrti i ka th\u00ebn\u00eb \u201cje b\u00ebr\u00eb dyll\u00eb i verdh\u00eb\u201d, i pesti \u201cu paske ikur vorraxhinjve nga duart!\u201d etj. etj. Vet\u00ebkuptohet se nga ky lloj informacioni, ai me mendjen e tij e ka vendosur se \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrezik dhe ka filluar t\u00eb mendoj\u00eb se \u00e7far\u00eb ka, duke ua hapur rrug\u00ebn sulmeve t\u00eb pavet\u00ebdijes (si\u00e7 thot\u00eb populli \u201cdjallit\u201d apo \u201cshejtanit\u201d).<br \/>\n&#8211; N\u00eb momentin e marrjes s\u00eb sinjalit \u201crrezik\u201d(!) Sistemi Nervor Simpatik ka vepruar duke aktivizuar t\u00eb gjitha organet t\u00eb cilat kan\u00eb si \u201ckomandant\u201d trurin, sikur ky rrezik t\u00eb ishte i v\u00ebrtet\u00eb. Me shpejt\u00ebsi, n\u00eb gjendrrat adrenale (mbiveshkore) \u00ebsht\u00eb derdhur adrenalin\u00eb me shumic\u00eb, si \u201ckarburanti\u201d p\u00ebr t\u00eb vepruar e p\u00ebr t\u00eb ndaluar pasojat dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht noradrenalin\u00eb, e cila \u00ebsht\u00eb hormoni i zem\u00ebrimit, inatit, trishtimit etj. N\u00eb rastet e ndonj\u00eb rreziku t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, si dikur me njeriun primitiv, k\u00ebto dy substanca do t\u00eb ishin djegur duke luftuar, duke vrapuar, duke u mbrojtur etj. kurse n\u00eb rastin ton\u00eb, \u201cvrapi\u201d i tij ka qen\u00eb vet\u00ebm deri tek urgjenca aty af\u00ebr, pasi n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb ai, p\u00ebr shkak t\u00eb grumbullimit t\u00eb gjakut te truri dhe mosfurnizimit t\u00eb tij me oksigjen, ka ndjer\u00eb simptomat e marrjes s\u00eb mendve, err\u00ebsimit t\u00eb syve, mosmbushjes me frym\u00eb, k\u00ebputjes, shtim t\u00eb rrahjeve t\u00eb zemr\u00ebs etj. T\u00eb gjitha k\u00ebto kan\u00eb ndodhur p\u00ebr shkakun se adrenalina dhe noradrenalina, t\u00eb derdhura n\u00eb trup, duhen djegur dhe djegien e tyre trupi e b\u00ebn duke shtuar m\u00eb shum\u00eb qarkullimin e gjakut (shtohen rrahjet) dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht duhet jo vet\u00ebm gjak, por edhe oksigjen. Mir\u00ebpo njeriu i trembur, b\u00ebn t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn: n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb qet\u00ebsohet, shqet\u00ebsohet, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb mbushet thell\u00eb me frym\u00eb e ta mbaj\u00eb gjat\u00eb, pra, t\u00eb \u201cventilohet\u201d madje \u201chiperventilohet\u201d e mban frym\u00ebn dhe k\u00ebshtu, t\u00eb gjitha simptomat t\u00eb cilat n\u00eb fakt nuk jan\u00eb simptoma s\u00ebmundjes, p\u00ebrjetohen si tmerr si shenja rreziku, sikur vdekja apo \u00e7mendja jan\u00eb t\u00eb pashmangshme, edhe pse personi i viktimizuar nga th\u00ebniet teatrale, mund ta dij\u00eb se nuk vuan nga ndonj\u00eb s\u00ebmundje. Ai ndjen k\u00ebputje, err\u00ebsim t\u00eb syve, palpitacione, bllokim t\u00eb frym\u00ebmarrjes ose nj\u00eb si gjendje \u201cngrirjeje\u201d, djeg\u00ebsir\u00eb n\u00eb stomak, ndjenja t\u00eb shk\u00ebputjes nga realiteti (ide \u201cderealizimi\u201d) etj. N\u00eb k\u00ebto momente veprojn\u00eb edhe \u00e7rregullimet psikosomatike si peudodhimbje, ose imitime dhimbjesh dhe k\u00ebsisoj, ende pa u djegur ajo sasi adrenaline dhe noradrenaline q\u00eb ishte, \u201cshtypet\u201d ai \u201cbutoni\u201d i panikut dhe prodhohet sasia tjet\u00ebr. Ky prodhimi tjet\u00ebr shton edhe m\u00eb shum\u00eb simptoma t\u00eb tjera, simptomat shtojn\u00eb frik\u00ebrat, frik\u00ebrat kimikate t\u00eb tjera dhe ja, te ky roja i gjor\u00eb \u00ebsht\u00eb futur n\u00eb at\u00eb q\u00eb quhet rreth vicioz. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, fjal\u00ebt e t\u00eb tjer\u00ebve duke e siguruar se \u00ebsht\u00eb keq, jan\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb kimikate ashtu si na shnd\u00ebrrohet n\u00eb p\u00ebshtym\u00eb, mendimi p\u00ebr nj\u00eb \u00ebmb\u00eblsir\u00eb apo p\u00ebr nj\u00eb peshk t\u00eb pjekur t\u00eb sp\u00ebrkatur me limon. E keni d\u00ebgjuar at\u00eb shprehjen \u201cmendja b\u00ebn kalan\u00eb dhe mendja b\u00ebn hatan\u00eb\u201d? Tani, ky person, n\u00ebse nuk merr nj\u00eb informacion t\u00eb sakt\u00eb e t\u00eb mos ket\u00eb frik\u00eb nga simptomat, ka rrezik q\u00eb kjo t\u2019i regjistrohet n\u00eb kujtes\u00eb si \u201cngjarje\u201d e t\u2019i sh\u00ebrbej\u00eb si sinjal \u201calarmi\u201d, si kurth paniku dhe, ose tenton q\u00eb t\u2019i b\u00ebhet kronike, ose t\u00eb prodhoj\u00eb frik\u00ebra t\u00eb tjera derisa t\u2019i zhvilloj\u00eb n\u00eb ndonj\u00eb fobi. Asnj\u00eb lloj rreziku nuk ka kjo gjendje, ve\u00e7se at\u00eb t\u00eb futjes n\u00eb fobi, t\u00eb cilat i heq vet\u00ebm psikoterapia. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8211; I nderuar Dr. Demiri jam nga nj\u00eb qytet ku humorin e kan\u00eb si ushqimin, pra, jam nga Shkodra. M\u00eb kan\u00eb treguar p\u00ebr nj\u00eb ndodhi interesante q\u00eb n\u00eb fillim nuk e besova: nj\u00eb roje spitali e kan\u00eb trembuar 4-5 t\u00eb njohur nj\u00ebri pas tjetrit duke i th\u00ebn\u00eb se \u201cje i s\u00ebmur\u00eb, \u00e7\u2018je b\u00ebr\u00eb k\u00ebshtu, qenke [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[86,219],"tags":[],"class_list":["post-10459","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-psikologu","category-pyetje-pergjigje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10459"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10459\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}