{"id":10334,"date":"2015-09-01T17:30:49","date_gmt":"2015-09-01T15:30:49","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=10334"},"modified":"2015-09-01T14:17:24","modified_gmt":"2015-09-01T12:17:24","slug":"6-semundje-dhe-crregullime-qe-jane-te-trasheguara-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/09\/6-semundje-dhe-crregullime-qe-jane-te-trasheguara-2\/","title":{"rendered":"6 s\u00ebmundje dhe \u00e7rregullime q\u00eb jan\u00eb t\u00eb trash\u00ebguara"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Genet jan\u00eb gur\u00ebt themelor\u00eb t\u00eb jet\u00ebs. Ata jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr syt\u00eb ngjyr\u00eb blu, talentin n\u00eb muzik\u00eb dhe trupin e imt\u00eb (ose e kund\u00ebrta). Koh\u00ebt e fundit shkenca ka m\u00ebsuar se genet jo vet\u00ebm ndikojn\u00eb n\u00eb pamjen ton\u00eb t\u00eb jashtme, por luajn\u00eb rol edhe n\u00eb tendenv\u00ebn p\u00ebr t\u00eb pasur disa s\u00ebmundje dhe \u00e7rregullime. Ja disa prej tyre.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Tiket nervore<\/strong><\/p>\n<p>Megjith\u00ebse ishte v\u00ebn\u00eb re me koh\u00eb se disa tike nervore, si sindroma e Turet\u00ebs, nj\u00eb \u00e7rregullim nervor, ishin t\u00eb trash\u00ebguesh\u00ebm, vet\u00ebm sivjet \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtetuar shkenc\u00ebrisht me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb studimi di\u00e7ka e till\u00eb. Sipas Qendr\u00ebs Amerikane p\u00ebr Kontrolln dhe Parandalimin e S\u00ebmundjeve, tike nervore quhen l\u00ebvizjet e papritura, ose tingujt q\u00eb dikush l\u00ebshon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur dhe t\u00eb pakontrolluar. Njer\u00ebzit me \u00e7rregullime t\u00eb till\u00eb, kan\u00eb ose tike zanor\u00eb, ose fizik\u00eb, nganj\u00ebher\u00eb edhe t\u00eb dyja bashk\u00eb. Studimi i b\u00ebr\u00eb me 4826 njer\u00ebz t\u00eb diagnostikuar me nj\u00eb lloj tiku nervor, zbuloi se kush\u00ebrinjt\u00eb e par\u00eb t\u00eb tyre rrezikonin m\u00eb shum\u00eb t\u00eb kishin sindrom\u00ebn e Turet\u00ebs, ose \u00e7rregullime t\u00eb tilla kronike, se kush\u00ebrinjt\u00eb e dyt\u00eb dhe t\u00eb tret\u00eb. \u201cTrash\u00ebgimia n\u00eb k\u00ebto \u00e7rregullime nervore vler\u00ebsohet n\u00eb mas\u00ebn 77%\u201d, ishte p\u00ebrfundimi i studimit. Tiket nervore pra trash\u00ebgohen n\u00eb familje, s\u00eb pari p\u00ebr shkak t\u00eb faktor\u00ebve gjenetik\u00eb dhe duket se jan\u00eb nd\u00ebr \u00e7rregullimet neuropsikiatrike m\u00eb t\u00eb trash\u00ebgueshme.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Somnabulizmi<\/strong><\/p>\n<p>Somnabulizmi ose ecja n\u00eb gjum\u00eb \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb 3.6% e t\u00eb rriturve n\u00eb SHBA e praktikojn\u00eb rregullisht. Nj\u00eb num\u00ebr befasues prej 30% e njer\u00ebzve pranojn\u00eb se e kan\u00eb provuar t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb her\u00eb n\u00eb jet\u00eb. Sipas Fondacionit amerikan t\u00eb Gjumit, somnambulizmi p\u00ebrfshin ecjen ose nj\u00eb sjellje komplekse nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb je n\u00eb gjum\u00eb t\u00eb thell\u00eb. Shumica e somnambul\u00ebve nuk jan\u00eb n\u00eb dijeni t\u00eb aktiviteteve q\u00eb b\u00ebjn\u00eb gjat\u00eb sh\u00ebtitjes s\u00eb nat\u00ebs. Megjith\u00ebse kjo sindrom\u00eb haset m\u00eb shpesh tek f\u00ebmij\u00ebt, sesa tek t\u00eb rriturit, nj\u00eb studim zbuloi se f\u00ebmij\u00ebt kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb ecin n\u00eb gjum\u00eb, kur edhe prind\u00ebrit e tyre e kan\u00eb praktikuar k\u00ebt\u00eb n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri. N\u00ebse flasim me shifra, f\u00ebmij\u00ebt e prind\u00ebrve q\u00eb nuk kan\u00eb ecur n\u00eb gjum\u00eb n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri kan\u00eb 22.5% mund\u00ebsi t\u00eb zhvillojn\u00eb k\u00ebt\u00eb sindrom\u00eb, kundrejt 47,4% e f\u00ebmij\u00ebve q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb prind q\u00eb ka qen\u00eb somnambul dhe 61.5% kur i kan\u00eb t\u00eb dy prind\u00ebrit t\u00eb till\u00eb. \u201cK\u00ebto zbulime tregojn\u00eb nj\u00eb ndikim t\u00eb fuqish\u00ebm gjenetik n\u00eb somnambuliz\u00ebm dhe, n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, n\u00eb frik\u00ebn e gjumit (tjet\u00ebr sindrom\u00eb)\u201d, shkruan autor\u00ebt e studimit n\u00eb konkluzionin e tyre.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Alkoolizmi<\/strong><\/p>\n<p>Alkoolizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje kronike, e cila sipas Insitutit amerikan t\u00eb Sh\u00ebndetit, prek 7% t\u00eb njer\u00ebzve mbi 18 vje\u00e7. Simptomat e alkoolizmit p\u00ebrfshijn\u00eb paaft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb kontrolluar konsumumin e alkoolit si edhe vazhdimin e k\u00ebsaj sjelljeje, pavar\u00ebsisht problemeve q\u00eb shkakton ajo. Nd\u00ebr vite, alkoolizmi \u00ebsht\u00eb perceptuar si shenj\u00eb e dob\u00ebsis\u00eb personale dhe paaft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb kontrolluar veten, por studimet e fundit sugjerojn\u00eb se problemi mund t\u00eb ket\u00eb preardhje biologjike. Studimi i \u201cgeneve t\u00eb alkoolit\u201d zbuloi se njer\u00ebzit me \u00e7rregullime n\u00eb p\u00ebrdorimin e alkoolit shpesh kan\u00eb disa mutacione genesh q\u00eb i b\u00ebn ata t\u00eb dallohen nga njer\u00ebzit e tjer\u00eb. P\u00ebr shembull, n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 2014 u zbulua se nj\u00eb mutacion i ve\u00e7ant\u00eb i genit GRM3, i gjetur n\u00eb nj\u00eb n\u00eb 200 njer\u00ebz, ishte ve\u00e7an\u00ebrisht i lidhur me alkoolizmin. Nj\u00eb studim tjet\u00ebr, zbuloi se mutacioni i nj\u00eb geni tjet\u00ebr, Nfl, ishte i lidhur ngusht\u00eb me var\u00ebsin\u00eb nga alkooli tek t\u00eb rriturit. Pavar\u00ebisht rezultateve t\u00eb k\u00ebtyre studimeve, drejtuesit e institutit than\u00eb se gjenetika vet\u00ebm nuk mund t\u00eb parathot\u00eb n\u00ebse nj\u00eb njeri kur t\u00eb rritet do t\u00eb jet\u00eb i varur nga alkooli. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi alkoolizmi duket se \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb kombinimi kompleks faktor\u00ebsh, edhe i gjenetik\u00ebs, edhe i ndikimit t\u00eb mjedisit ku jeton.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Kanceri i gjirit<\/strong><\/p>\n<p>Koh\u00ebt e fundit, doktor\u00ebt kan\u00eb zbuluar se njer\u00ebzit me nj\u00eb mutacion specifik gjenetik, rrezikojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb t\u00eb ken\u00eb disa forma kanceri sesa pjesa tjet\u00ebr e popullsis\u00eb. \u201cNjohja e geneve ky\u00e7 q\u00eb rrisin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse rrezikun p\u00ebr kancer dhe vler\u00ebsimi i sakt\u00eb i tyre mund t\u00eb ndihmoj\u00eb t\u00eb vler\u00ebsohet rreziku p\u00ebr kancerin e gjoksit tek \u00e7do grua, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb survejohet dhe t\u00eb ndiqet ajo nga af\u00ebr\u201d, thot\u00eb nj\u00eb specialist i universitetit t\u00eb Kembrixhit. Dy nga genet m\u00eb t\u00eb njohur, t\u00eb lidhur me kancerin, jan\u00eb BRCA1 dhe BRCA2, t\u00eb cil\u00ebt rrisin gjasat e nj\u00eb gruaje p\u00ebr t\u00eb pasur kancer n\u00eb gji dhe vezore. Anxhelina Zholi ndihmoi n\u00eb sensibilizimin e grave kundrejt rreziqeve t\u00eb mutacioneve gjenetike, pasi b\u00ebri publik vendimin e saj p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb mastektomi (heqje gjoksi) t\u00eb dyfisht\u00eb. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb BRCA1 dhe BRCA2 jan\u00eb mutacionet me t\u00eb njohura t\u00eb geneve t\u00eb lidhura me kancerin e gjoksit, ato nuk jan\u00eb t\u00eb vetmit. Sipas studimeve t\u00eb kryera, nj\u00eb n\u00eb tre gra ka nj\u00eb mutacion t\u00eb genit PALB2, q\u00eb i rrezikon ato t\u00eb ken\u00eb kancer gjoksi pasi kan\u00eb arritur mosh\u00ebn 70 vje\u00e7.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Obeziteti<\/strong><\/p>\n<p>Megjith\u00ebse \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se obeziteti \u00ebsht\u00eb rezultat i kombinimit t\u00eb ushtrimit t\u00eb pakt\u00eb fizik me ngr\u00ebnien e tep\u00ebrt, studimet e fundit kan\u00eb treguar se gjenetika luan rolin e vet edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Obeziteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem i nd\u00ebrlikuar, i shkaktuar nga shum\u00eb faktor\u00eb, megjithat\u00eb, n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 2014, u identifikua geni IRX3 si nj\u00eb faktor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Geni n\u00eb fjal\u00eb kontrollon mas\u00ebn trupore dhe rregullon p\u00ebrb\u00ebrjen e trupit. Si\u00e7 \u00ebsht\u00eb zbuluar koh\u00ebt e fundit, kur ky gen iu hoq kafsh\u00ebve n\u00eb eksperimentet e b\u00ebra me ta, minjt\u00eb peshonin afro 30% m\u00eb pak se ata q\u00eb e kishin k\u00ebt\u00eb gen. \u201cIRX3 \u00ebsht\u00eb mbase rregullatori kryesor n\u00eb programin gjenetik t\u00eb qelizave\u201d, shpjegoi nj\u00ebri nga autor\u00ebt e studimit. \u201cNe po studiojm\u00eb se cili \u00ebsht\u00eb konkretisht veprimi i tij n\u00eb organiz\u00ebm, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb veprojm\u00eb m\u00eb pas me ila\u00e7et e duhura\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7rregullimet n\u00eb t\u00eb m\u00ebsuar<\/strong><\/p>\n<p>Deri koh\u00ebt e fundit, njer\u00ebzit me probleme n\u00eb t\u00eb m\u00ebsuar, shiheshin thjesht si jo shum\u00eb inteligjent\u00eb. N\u00eb koh\u00ebt ton\u00eb, megjith\u00ebse ne jemi m\u00eb t\u00eb aft\u00eb t\u00eb njohin \u00e7rregullimet e t\u00eb m\u00ebsuarit, si disleksia, ende shum\u00eb njer\u00ebz nuk diagnostikohen prej saj deri n\u00eb shkoll\u00ebn e mesme. K\u00ebt\u00eb problem mund ta zgjidhin studimet e fundit n\u00eb predispozit\u00ebn gjenetike p\u00ebr \u00e7rregullimet e t\u00eb m\u00ebsuarit, duke mund\u00ebsuar diagnostikimin sa m\u00eb t\u00eb hersh\u00ebm t\u00eb mundsh\u00ebm. N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 2014, u zbulua q\u00eb variantet e genit DCD2 ishin p\u00ebrgjegj\u00ebs si p\u00ebr disleksin\u00eb, ashtu edhe p\u00ebr problemet n\u00eb t\u00eb folur dhe ata q\u00eb kishin disa ndryshime t\u00eb k\u00ebtij geni kishin m\u00eb shum\u00eb gjas\u00eb t\u00eb zhvillonin k\u00ebto dy probleme.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Genet jan\u00eb gur\u00ebt themelor\u00eb t\u00eb jet\u00ebs. Ata jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr syt\u00eb ngjyr\u00eb blu, talentin n\u00eb muzik\u00eb dhe trupin e imt\u00eb (ose e kund\u00ebrta). Koh\u00ebt e fundit shkenca ka m\u00ebsuar se genet jo vet\u00ebm ndikojn\u00eb n\u00eb pamjen ton\u00eb t\u00eb jashtme, por luajn\u00eb rol edhe n\u00eb tendenv\u00ebn p\u00ebr t\u00eb pasur disa s\u00ebmundje dhe \u00e7rregullime. Ja disa prej [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-10334","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10334"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10334\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}