{"id":10151,"date":"2015-08-06T13:30:32","date_gmt":"2015-08-06T11:30:32","guid":{"rendered":"http:\/\/intervista.al\/web\/?p=10151"},"modified":"2015-08-06T12:35:15","modified_gmt":"2015-08-06T10:35:15","slug":"diabet-tani-insulinen-mund-ta-merrni-me-nje-ngjites","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intervista.al\/web\/2015\/08\/diabet-tani-insulinen-mund-ta-merrni-me-nje-ngjites\/","title":{"rendered":"Diabet  Tani, insulin\u00ebn mund ta merrni me nj\u00eb&#8230; ngjit\u00ebs!"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Nj\u00eb risi n\u00eb fush\u00ebn e mjek\u00ebsis\u00eb q\u00eb do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar jet\u00ebn e diabetik\u00ebve. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ngjit\u00ebsin (patch) \u201cinteligjent\u201d me insulin\u00eb. Disa studiues n\u00eb SHBA kan\u00eb krijuar ngjit\u00ebsin e par\u00eb \u201cinteligjent\u201d me insulin\u00eb, i cili l\u00ebshon n\u00eb l\u00ebkur\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb automatike, sasin\u00eb e duhur t\u00eb insulin\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ka nevoj\u00eb trupi te diabetik\u00ebt. Ai \u00ebsht\u00eb provuar te kafsh\u00ebt ku ka pasur shum\u00eb sukses dhe, n\u00ebse provat klinike do t\u00eb jen\u00eb po aq t\u00eb suksesshme edhe te njer\u00ebzit, at\u00ebher\u00eb pa dyshim do t\u00eb hapet rruga p\u00ebr evitimin e \u201cbezdis\u00eb s\u00eb gjilp\u00ebrave\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, do t\u00eb shmanget edhe rreziku i gabimeve njer\u00ebzore, t\u00eb cilat, p\u00ebr shkak t\u00eb gabimit n\u00eb dozim, mund t\u00eb shkaktojn\u00eb nd\u00ebrlikime serioze, si verbim, amputimin e gjymtyr\u00ebve apo edhe vdekjen. Sigurisht, ngjit\u00ebsi \u00ebsht\u00eb ende n\u00eb faz\u00ebn e provave, por specialist\u00ebt deklarojn\u00eb me optimiz\u00ebm se ai do t\u00eb jet\u00eb i gatsh\u00ebm t\u00eb p\u00ebrdoret nga njer\u00ebzit brenda dy-tre vjet\u00ebve, duke ndryshuar kryek\u00ebput m\u00ebnyr\u00ebn q\u00eb p\u00ebrdorin diabetik\u00ebt e tipit 1 p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar s\u00ebmundjen e tyre.<\/p>\n<p>Studiuesit e universitetit t\u00eb Karolin\u00ebs s\u00eb Veriut, me n\u00eb krye profesorin Zhen Gu, t\u00eb Departamentit t\u00eb Inxhenieris\u00eb Biomjek\u00ebsore, q\u00eb kryen zbulimin, deklaruan se b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb parin ngjit\u00ebs \u201cinteligjent\u201d, q\u00eb mund t\u00eb zbuloj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb besueshme rritjen e nivelit t\u00eb sheqerit n\u00eb gjak dhe n\u00eb vazhdim, t\u00eb furnizoj\u00eb trupin automatikisht me dozat e duhura t\u00eb insulin\u00ebs, n\u00eb momentin e duhur. Ngjit\u00ebsi n\u00eb form\u00eb katrori, i cili nuk do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb i madh se nj\u00eb monedh\u00eb, zot\u00ebron m\u00eb shum\u00eb se 100 gjilp\u00ebr\u00ebza mikroskopike n\u00eb pjes\u00ebn e tij t\u00eb poshtme, q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb kontakt me l\u00ebkur\u00ebn. \u00c7do mikrogjilp\u00ebr\u00eb p\u00ebrmban brenda rezervuar\u00eb me insulin\u00eb dhe me enzimat q\u00eb regjistrojn\u00eb nivelin e sheqerit n\u00eb gjakun e t\u00eb s\u00ebmurit. Me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb mekanizmi \u201cinteligjent\u201d, gjilp\u00ebra merr komand\u00ebn q\u00eb t\u00eb l\u00ebshoj\u00eb insulin\u00ebn n\u00eb momentin dhe sasin\u00eb e duhur, pa pasur nevoj\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb asgj\u00eb i s\u00ebmuri. Kur gjilp\u00ebrat e ngjit\u00ebsit l\u00ebshojn\u00eb insulin\u00ebn n\u00eb l\u00ebkur\u00eb, pacienti ndjen nj\u00eb si pickim mushkonje. Provat klinike, q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb te kafsh\u00ebt dhe m\u00eb sakt\u00eb te minjt\u00eb, treguan se te minjt\u00eb q\u00eb vuanin nga diabeti, niveli i sheqerit vajti n\u00eb norm\u00eb brenda 30 minutave dhe q\u00ebndroi k\u00ebshtu deri n\u00eb 9 or\u00eb. N\u00eb krahasim me k\u00ebt\u00eb, minjve q\u00eb nuk u ishte v\u00ebn\u00eb ngjit\u00ebs, u desh t\u2019u b\u00ebhej injeksion me insulin\u00eb shum\u00eb m\u00eb her\u00ebt. Studiuesit deklaruan se n\u00eb vazhdim, ngjit\u00ebsi do t\u00eb b\u00ebhej edhe m\u00eb \u201cinteligjent\u201d, sepse do t\u00eb jet\u00eb e mundur t\u00eb dozohet n\u00eb p\u00ebrputhje me pesh\u00ebn e t\u00eb s\u00ebmurit dhe rezistenc\u00ebn e tij ndaj insulin\u00ebs. Q\u00ebllimi i shkenc\u00ebtar\u00ebve \u00ebsht\u00eb q\u00eb i s\u00ebmuri t\u00eb nd\u00ebrroj\u00eb ngjit\u00ebs nj\u00eb her\u00eb n\u00eb disa dit\u00eb.<\/p>\n<p>Nga diabeti vuajn\u00eb mbi 387 milion\u00eb njer\u00ebz n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 2035 llogaritet q\u00eb ky num\u00ebr t\u00eb arrij\u00eb n\u00eb 592 milion\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Disa pyetje q\u00eb nuk keni guxuar t\u2019i b\u00ebni p\u00ebr jasht\u00ebqitjen<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Dalja jasht\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga funksionet fiziologjike dhe normale t\u00eb trupit, megjithat\u00eb ne ndjehemi paksa n\u00eb siklet kur flasim p\u00ebr t\u00eb. K\u00ebshtu, shpesh nuk guxojm\u00eb t&#8217;i b\u00ebjm\u00eb doktorit disa pyetje q\u00eb jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr ne. Ja, si u p\u00ebrgjigjet specialisti disa dyshimeve q\u00eb mund t\u2019i keni edhe ju&#8230;<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se, n\u00ebse nuk del jasht\u00eb \u00e7do dit\u00eb, mund t\u00eb grumbullohen n\u00eb trup helme t\u00eb rrezikshme?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mit aq i p\u00ebrhapur, sa disa njer\u00ebz jan\u00eb t\u00eb fiksuar q\u00eb t\u00eb dalin jasht\u00eb \u00e7do dit\u00eb, bile shkojn\u00eb deri aty sa t\u00eb p\u00ebrdorin laksativ\u00eb. N\u00eb fakt, zorra e trash\u00eb \u00ebsht\u00eb e aft\u00eb t\u00eb luftoj\u00eb bakteret dhe \u00ebsht\u00eb puna e saj t\u00eb heq\u00eb qafe helmet. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ka gjasa q\u00eb ju jeni m\u00eb n\u00eb rregull sesa mendoni. N\u00ebse dilni jasht\u00eb tri ose m\u00eb pak her\u00eb n\u00eb jav\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb shenj\u00eb kapsll\u00ebku. K\u00ebshtu pra, mos u shqet\u00ebsoni shum\u00eb n\u00ebse dilni jasht\u00eb \u00e7do dy dit\u00eb, ose n\u00ebse nuk keni dhimbje, n\u00ebse nuk jeni shum\u00eb kaps, ose nuk keni ndryshime n\u00eb shpesht\u00ebsin\u00eb e daljes jasht\u00eb.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Kemi d\u00ebgjuar q\u00eb jasht\u00ebqitja duhet t\u00eb dal\u00eb n\u00eb form\u00eb S-je&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Pavar\u00ebsisht nga fjal\u00ebt q\u00eb keni d\u00ebgjuar, jasht\u00ebqitja normale del n\u00eb forma t\u00eb ndryshme, si n\u00eb form\u00eb sal\u00e7i\u00e7eje, gjarpri, me kthesa, etj. Pamja e saj varet nga sasia e fibrave q\u00eb keni konsumuar, nga sasia e ujit, si edhe nga fakti se sa shpejt l\u00ebvizin ushqimet n\u00eb zorr\u00ebn tuaj t\u00eb trash\u00eb. N\u00ebse jasht\u00ebqitja juaj del e holl\u00eb si laps p\u00ebr shum\u00eb jav\u00eb, duhet t\u00eb shkoni te doktori sepse kjo mund t\u00eb jet\u00eb shenj\u00eb e nj\u00eb problemi gastrointestinal (GI), dometh\u00ebn\u00eb, e aparatit tret\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>&#8211; A mund t\u00eb shkaktoj\u00eb marrje mendsh dalja jasht\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; E keni ndjer\u00eb veten ndonj\u00ebher\u00eb plot energji dhe eufori pasi keni dal\u00eb jasht\u00eb? Kjo e ka nj\u00eb arsye. Dalja nga trupi e nj\u00eb sasie t\u00eb madhe fe\u00e7esh mund t\u00eb stimuloj\u00eb nervin vagus n\u00eb tru, i cili shkakton nj\u00eb ulje t\u00eb rrahjeve t\u00eb zemr\u00ebs dhe presionit t\u00eb gjakut. K\u00ebshtu pra, dalja jasht\u00eb mund t&#8217;ju b\u00ebj\u00eb t\u00eb keni marrje mendsh.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Sa or\u00eb kalojn\u00eb nga e ngr\u00ebna deri n\u00eb daljen jasht\u00eb t\u00eb atij ushqimi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Trupit zakonisht i duhen 1-3 dit\u00eb p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb jasht\u00eb ushqimin q\u00eb keni ngr\u00ebn\u00eb. Tretja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces i ngadalsh\u00ebm. Zakonisht, duhet t\u00eb kaloj\u00eb nj\u00eb dit\u00eb para se ushqimi t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb n\u00eb tualet dhe tretja e tij e plot\u00eb mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb deri n\u00eb tre dit\u00eb. Sigurisht, ushqimi kalon shum\u00eb m\u00eb shpejt n\u00ebse keni diarre. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, trupi juaj mund t\u00eb mos jet\u00eb i aft\u00eb t\u00eb thith\u00eb shum\u00eb l\u00ebngje dhe substanca ushqyese. Ja p\u00ebrse, njer\u00ebzit me diarre q\u00eb zgjat, rrezikohen nga \u00e7hidratimi dhe mungesa e substancave ushqyese.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u00c7far\u00eb e b\u00ebn jasht\u00ebqitjen t\u00eb pluskoj\u00eb n\u00eb uj\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Gjat\u00eb tretjes s\u00eb ushqimit n\u00eb zorr\u00eb krijohen gazra, si hidrogjen apo metan. K\u00ebto gazra e b\u00ebjn\u00eb jasht\u00ebqitjen m\u00eb pak t\u00eb dendur dhe k\u00ebshtu, ajo mund t\u00eb pluskoj\u00eb. Nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb shqet\u00ebsuese, por n\u00ebse kjo gjendje vazhdon m\u00eb shum\u00eb se dy jav\u00eb, duhet t\u00eb flisni me doktorin, sepse mund t\u00eb keni ndonj\u00eb problem n\u00eb thithjen e ushqimeve, p\u00ebr shkak t\u00eb s\u00ebmundjes celiake ose ndonj\u00eb problem tjet\u00ebr GI.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Jasht\u00ebqitja duhet t\u00eb ket\u00eb gjithmon\u00eb ngjyr\u00eb kafe?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Jasht\u00ebqitja e sh\u00ebndetshme mund t\u00eb ket\u00eb shum\u00eb ngjyra, si e verdh\u00eb, jeshile, e kuq\u00ebrreme, etj. Shkaku i ngjyr\u00ebs s\u00eb pazakont\u00eb jan\u00eb ushqimet apo ila\u00e7et q\u00eb mund t\u00eb merrni. P\u00ebr shembull, domatet apo panxhari mund ta b\u00ebjn\u00eb jasht\u00ebqitjen t\u00eb kuqe, spinaqi dhe perimet jeshile, l\u00ebngu i rrushit ta err\u00ebsoj\u00eb si n\u00eb t\u00eb zez\u00eb. Ndryshimet e ngjyr\u00ebs q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb problem jan\u00eb ato t\u00eb shkaktuara nga gjaku (jasht\u00ebqitja b\u00ebhet e kuqe apo e zez\u00eb), problemet me m\u00ebl\u00e7in\u00eb (ajo \u00ebsht\u00eb e bardh\u00eb ose gri), ose diarreja (jeshile).<\/p>\n<p><strong>&#8211; Kur duhet vajtur te doktori, at\u00ebher\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Kur jasht\u00ebqitja juaj \u00ebsht\u00eb e zez\u00eb, si e ngjitshme, me sekrecione, duhet t\u00eb shkoni te doktori, sepse kjo mund t\u00eb jet\u00eb shenj\u00eb e gjakut, ose e d\u00ebmtimit t\u00eb stomakut apo zorr\u00ebve. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, gjaku del me ngjyr\u00eb t\u00eb zez\u00eb, sepse tretet. Kini parasysh se nganj\u00ebher\u00eb, ngjyra e zez\u00eb vjen nga ushqimet q\u00eb konsumoni, prandaj nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb shkoni q\u00eb me her\u00ebn e par\u00eb.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Sa her\u00eb gjat\u00eb dit\u00ebs nxjerr mesatarisht gazra nj\u00eb person?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Mbyllni hund\u00ebn: 14 her\u00eb n\u00eb dit\u00eb! Shumica prej nesh pra grom\u00ebsijn\u00eb ose nxjerrin gazra nga anusi, 14 her\u00eb n\u00eb dit\u00eb. Gazrat shkaktohen zakonisht nga ajri q\u00eb thithim kur ham\u00eb apo pim\u00eb, ose nga sheqernat e patretura n\u00eb sistemin tret\u00ebs. Duhet t\u00eb shkoni te doktori n\u00ebse keni rregullisht gazra, t\u00eb shoq\u00ebruara me fryrje sepse mund t\u00eb jeni intolerant\u00eb ndaj laktoz\u00ebs, ose t\u00eb keni nj\u00eb tjet\u00ebr \u00e7rregullim t\u00eb sistemit tret\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se, p\u00ebr sa koh\u00eb ha sh\u00ebndetsh\u00ebm, jasht\u00ebqitja nuk duhet t\u00eb mbaj\u00eb er\u00eb t\u00eb keqe?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Sigurisht q\u00eb jo, jasht\u00ebqitja duhet t\u00eb mbaj\u00eb er\u00eb t\u00eb keqe! Ajo p\u00ebrmban shum\u00eb gj\u00ebra, si ushqime t\u00eb patretura (t\u00eb ngjashme me perimet e kalbura), gazra, baktere, uj\u00eb dhe krip\u00ebra. Shumica e baktereve jan\u00eb t\u00eb mira, sepse ndihmojn\u00eb tretjen, por n\u00eb jasht\u00ebqitje mund t\u00eb ket\u00eb edhe disa viruse dhe baktere t\u00eb k\u00ebqija. \u00cbsht\u00eb era e keqe ajo q\u00eb na paralajm\u00ebron t&#8217;i q\u00ebndrojm\u00eb larg jasht\u00ebqitjes.<\/p>\n<p><strong>&#8211; A ndihmojn\u00eb kumbullat p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb jasht\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Si shum\u00eb fruta dhe perime q\u00eb kan\u00eb shum\u00eb fibra, kumbullat nxisin l\u00ebvizjet e rregullta t\u00eb zorr\u00ebve. Kumbullat kan\u00eb edhe sasi t\u00eb lart\u00eb sorbitoli, nj\u00eb sheqer natyral q\u00eb vepron si laksativ. Studimet kan\u00eb treguar se ato i ndihmojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa ila\u00e7et njer\u00ebzit q\u00eb vuajn\u00eb nga kapsll\u00ebku.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Cila mund t\u00eb jet\u00eb origjina e gjakut n\u00eb jasht\u00ebqitje, ose n\u00eb letr\u00ebn higjienike?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Shkaku m\u00eb i zakonsh\u00ebm jan\u00eb hemorroidet, t\u00eb shkaktuara nga enjtja e en\u00ebve t\u00eb gjakut n\u00eb zorr\u00eb apo anus, t\u00eb cilat acarohen dhe nxjerrin gjak kur del jasht\u00eb. Njollat e gjakut n\u00eb letr\u00ebn higjienike mund t\u00eb shkaktohen edhe nga \u00e7arje t\u00eb holla n\u00eb anus. Zakonisht, t\u00eb dyja k\u00ebto q\u00eb tham\u00eb m\u00eb lart largohen vet\u00eb, megjithat\u00eb, p\u00ebr \u00e7do dalje gjaku \u00ebsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb kontrolloheni nga mjeku. Nganj\u00ebher\u00eb gjaku del edhe kur fshihesh shum\u00eb fort. P\u00ebrpiquni t\u00eb fshiheni m\u00eb leht\u00eb, ose t\u00eb p\u00ebrdorni nj\u00eb let\u00ebr m\u00eb t\u00eb but\u00eb.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Kemi d\u00ebgjuar se b\u00ebhet transplant fekalesh. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Po, gjat\u00eb nj\u00eb transplanti fekalesh, fe\u00e7et e dhuruesit injektohen n\u00eb zorr\u00ebn e trash\u00eb t\u00eb pacientit dhe n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 90% t\u00eb rasteve, bakteret e sh\u00ebndetshme t\u00eb dhuruesit fillojn\u00eb t\u00eb rriten n\u00eb zorr\u00ebn e trash\u00eb t\u00eb pacientit. K\u00ebto bakterie m\u00eb pas eliminojn\u00eb nga zorra bakteret e k\u00ebqija, t\u00eb quajtura Clostridium difficile\u00a0ose C. diff.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u00a0Nj\u00eb risi n\u00eb fush\u00ebn e mjek\u00ebsis\u00eb q\u00eb do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar jet\u00ebn e diabetik\u00ebve. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ngjit\u00ebsin (patch) \u201cinteligjent\u201d me insulin\u00eb. Disa studiues n\u00eb SHBA kan\u00eb krijuar ngjit\u00ebsin e par\u00eb \u201cinteligjent\u201d me insulin\u00eb, i cili l\u00ebshon n\u00eb l\u00ebkur\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb automatike, sasin\u00eb e duhur t\u00eb insulin\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ka nevoj\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-10151","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-shendet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10151","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10151"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10151\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10151"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10151"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intervista.al\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}